Làng Đình Bảng thuộc Bắc Ninh thường gọi vui nhau là làng làm bánh cưới cho cả thiên hạ với nghề làm bánh phu thê truyền thống được tiếp nối truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Không chỉ được sử dụng trong các dịp cưới hỏi, đây còn là món bánh dân dã thơm ngon được rất nhiều người yêu thích và ăn trong cả đời sống hằng ngày.

Có rất nhiều truyền thuyết thú vị về sự ra đời của tên bánh. Có người kể rằng, khi vua Lý Anh Tông xuất chinh, hoàng hậu chính tay vào bếp làm ra món bánh gửi theo chồng đi đánh trận. Vua ăn thấy ngon, nghĩ đến tình vợ chồng đã đặt tên bánh là phu thê, sau này còn có tên gọi là bánh xu xuê. Truyền thuyết khác lại cho rằng, trong một lần hội làng ở Đình Bảng, Lý Thánh Tông cùng vợ là Nguyên phi Ỷ Lan về quê lễ ở Đền Đô đã được dân làng dâng bánh xu xuê. Sau khi thưởng thức, Đức vua và Nguyên Phi đều phải khen ngon. Bởi thế người ta thường đặt bánh phu thê ở Đình Bảng làm lễ vật trong đám cưới để cầu gia đình sẽ hạnh phúc và bền lâu.

Bánh làm bằng những nguyên liệu đơn giản như gạo nếp, đỗ xanh, mứt bí, đu đủ xanh bào sợi, và một nguyên liệu không thể thiếu là hạt dành dành. Mỗi gia đình có bí quyết làm bánh phu thê riêng để tạo nên hương vị đặc biệt của mình. Bột làm bánh phải được làm từ gạo nếp cái hoa vàng, giã tay hoặc xay bằng cối nước, sau đó lọc lấy chất tinh, ép cho ráo nước rồi phơi khô. Đặc biệt để làm nên màu váng óng ánh bắt mắt của bánh phu thê ngươig ta không dùng phẩm màu mà dùng hạt dành dành.

Nhân bánh là đỗ xanh ngâm kỹ, đãi vỏ, đem đồ và thắng đường cát. Khi gói bánh, người thợ trộn thêm sợi đu đủ khô để tạo độ dai và thêm sợi dừa nạo để bánh có vị ngậy. Nhân bánh cũng thường được thêm hạt sen để tạo vị thơm ngon, hấp dẫn khi cần.

Nhân đỗ sau khi nặn tròn được đặt trong vỏ bánh hình vuông và gói lại bằng hai lớp lá, bên trong là lớp lá chuối chống dính, ngoài cùng lá lớp lá dong. Người ta còn quét lên lá một lớp mỡ để khi bóc bánh không bị dính, lại làm cho bánh có độ ngậy đặc trưng. Bánh sau khi gói được đem luộc dưới bếp lửa than vừa lửa. Bánh chín vớt ra, ép nước giống bánh chưng rồi gói thành từng đôi một.

Bánh phu thê thường ăn khi để nguôi, bóc lớp vỏ đầu tiên đã tỏa mùi hương vô cùng dễ chịu. Màu sắc bánh vàng ươm bóng bẩy vô cùng thích mắt. Chỉ cần cắn một miếng nhỏ là có thể cảm nhận được độ dẻo của nếp, độ giòn của đu đủ, độ ngậy của đỗ xanh, vị béo của cùi dừa, vị bùi của hạt sen, vị ngọt của đường… hòa quyện vào nhau làm thành hương vị rất riêng của bánh.

Bánh phu thê có thể để từ 2- 3 ngày trong nhiệt độ thường vì nếu nóng quá bánh dễ bị chảy nước, mà lạnh quá bánh dễ bị chảy nước. Vì vậy nếu có đi qua Bắc Ninh muốn mua bánh về làm quà thì nhớ bảo quản cẩn thận để bánh không bị hỏng nhé!