Sáng ngày 12/4, Tòa án nhân dân TP Hà Nội chính thức mở phiên tòa sơ thẩm xét xử đại án gang thép Thái Nguyên. 19 bị cáo bị áp giải đi hầu tòa về tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí và thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong 19 bị cáo, ông Mai Văn Tinh là cựu chủ tịch HĐQT Tổng công ty Thép Việt Nam - VNS, ông Đậu Văn Hùng là cựu TGĐ VNS, ông Trần Trọng Mừng là cựu TGĐ Công ty CP Gang thép Thái Nguyên - TISCO, ông Trần Văn Khâm là cựu chủ tịch kiêm TGĐ TISCO và một số bị cáo khác.

Theo cáo trạng, dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 của nhà máy gang thép Thái Nguyên có tổng mức đầu tư hơn 3.800 tỷ đồng, do TISCO làm chủ đầu tư. Dự án này gồm nhiều hạng mục, trong đó có gói thầu “dây chuyền luyện kim khu vực Lưu Xá” có tổng trị giá gần 2.600 tỷ đồng.

Để thực hiện gói thầu trên, tháng 7/2007, TISCO ký hợp đồng số 01#EPC với Tập đoàn Khoa học công nghệ và Thương mại luyện kim Trung Quốc (MCC). Giá trị hợp đồng này là hơn 160 triệu USD (chia làm ba phần E, P và C). Đây là giá trọn gói, không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện.

Sau khi ký kết hợp đồng, TISCO tạm ứng trước 35,6 triệu USD cho MCC. Tuy nhiên, đã hơn 11 tháng kể từ khi khởi công, MCC vẫn chưa hoàn thành thiết kế chi tiết các hạng mục, chưa lựa chọn và ký được hợp đồng với nhà thầu phụ, chưa triển khai thi công hạng mục nào của gói thầu.

Ngược lại, MCCC còn gửi nhiều văn bản cho TISCO đề nghị kéo dài thời gian thực hiện, điều chỉnh giá hợp đồng 01# EPC tăng thêm hơn 138 triệu USD với lý do giá cả thị trường nhiều biến động.

Cáo trạng xác định đề nghị của MCCC là không có căn cứ, không đúng nội dung thỏa thuận trong hợp đồng 01#EPC. Lẽ ra, những người thuộc TISCO và VNS phải có trách nhiệm xem xét chấm dứt hợp đồng, thu hồi tiền tạm ứng, áp dụng điều khoản phạt hợp đồng đối với MCC; đồng thời báo cáo người có thẩm quyền để xem xét hủy đấu thầu, tổ chức đấu thầu lại…

Tuy nhiên, các bị cáo Mai Văn Tinh, Trần Trọng Mừng và một số người liên quan không những không thực hiện mà còn chỉ đạo, bàn bạc, thống nhất để ký các văn bản đề nghị Bộ Công thương báo cáo Thủ tướng cho phép điều chỉnh chi phí hợp đồng 01#EPC.

Tháng 8/2009, ông Trần Văn Khâm ký phụ lục điều chỉnh hợp đồng 01#EPC với MCC. Trong đó giới thiệu Tổng công ty xây dựng công nghiệp Việt Nam (VINAINCON) là nhà thầu phụ thực hiện phần C, giá trị tạm tính để để ký hợp đồng thầu phụ là hơn 42,9 triệu USD... Việc làm này đã tách phần C của hợp đồng 01#EPC từ hình thức trọn gói thành theo đơn giá, phá vỡ nguyên tắc hợp đồng ban đầu, dẫn đến tăng tổng mức đầu tư.

Tính đến ngày 31/12/2018, TISCO đã bỏ ra cho dự án tổng số tiền hơn 4.400 tỉ đồng. Trong đó, TISCO phải trả lãi cho các ngân hàng do dự án chậm tiến độ hơn 830 tỉ đồng; đây là số tiền thiệt hại mà các bị cáo gây ra ở vụ án này.

Cũng theo Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, do việc điều chỉnh tăng giá phần C trong hợp đồng 01#EPC cùng với việc chấp thuận nhà thầu phụ không đủ năng lực, khiến hợp đồng chậm tiến độ, phát sinh tăng chi phí…, nên VNS và TISCO đã phải điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư dự án từ hơn 3.800 tỉ lên hơn 8.100 tỉ (tăng hơn 4.200 tỉ).

Liên quan đến vụ án này, tháng 1/2020, Bộ Chính trị quyết định thi hành kỷ luật ông Hoàng Trung Hải (nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ) bằng hình thức cảnh cáo.