Nguồn gốc dân dã của cá thính Lập Thạch.

Ngon lạ là thế, ít ai biết món cá thính xuất nguồn từ đời sống nông dân bần hàn. Mùa cấy lúa chiêm, khi đầm hồ cạn nước, cá xuất hiện nhiều nên không thể ăn hết ngay. Ngày ấy đến điện còn hiếm, làm sao có tủ lạnh để bảo quản cá. Từ khó khăn ấy, người dân nghĩ cách muối chua cá để ăn lâu dài qua mùa vụ mới. Điều bất ngờ là cá muối lên vừa chua ngọt vừa béo ngậy, thơm ngon lạ kỳ. 

Bất cứ loại cá nào cũng có thể dùng làm nguyên liệu làm món cá này, chỉ cần cá có vảy lẫn da trơn, nhưng quen thuộc và ngon nhất vẫn là cá mè, cá trắm. Cá bắt buộc phải tươi ngon, to và chắc, sơ chế bằng cách bỏ lòng, đánh vảy, để nguyên con hoặc cắt khúc với cá to. Từ ruộng đồng, những chú cá trở thành món cá thính Vĩnh Phúc nổi tiếng khắp miền.

Nguyên liệu thứ 2 cũng quan trọng không kém là thính, làm từ ngô, gạo nếp hoặc đậu tương. Thính được rang vàng, giã nhỏ, lấy hạt thính li ti để bám vào thịt cá mà không bết vào cá. Giờ chỉ cần thêm ít muối hạt là đã có thể chế biến cá thính.

Nguyên liệu đơn giản là thế nhưng công đoạn chế biến lại rất cầu kỳ. Phải giàu kinh nghiệm như các bà, các mẹ vùng Lập Thạch xưa mới tạo ra những miếng cá tròn vị nhất. Cá ướp muối một ngày một đêm, muối được nhồi cả vào bụng cá. Sau đó lấy cá ra ép cho chảy hết nước rồi để se thịt lại. Xát thính quanh miếng thịt cá và nhồi cả vào bụng rồi xếp vào hũ. Mỗi lớp cá được cách bởi một lớp thính nâu vàng. Sau cùng, người ta xếp một lớp thính dày nhất trên cùng và bao kín miệng hũ.

Trong suốt quá trình ủ cá, luôn phải theo dõi để thêm nước nếu cạn hoặc đổ bỏ nước. Sau 3-4 tháng, cá đã đạt đến vị thơm ngon nhất là lúc gỡ ra để dùng.

Hương vị mộc mạc nhưng khó quên của cá thính Lập Thạch

Mâm cơm của người Vĩnh Phúc những ngày mùa vụ xưa không thế thiếu đĩa cá thính. Vị chua ngọt rất đưa cơm, ngày thường hay lễ tết đều phù hợp. Mùa đông thật tuyệt vời sao khi cả nhà được quây quần bên mâm cơm có món cá thính nóng hổi, dai ngọt. Cá thính kết hợp ăn khớp với rất nhiều món ăn thường ngày. Chẳng những vậy, vài miếng cá thính nướng giòn dai nhấm nháp với chút rượu đế nồng nàn mới thật hoàn hảo. Khách tới nhà, người dân đất Bắc dọn ra bữa cơm có món cá thính đặc sản Lập Thạch thì quả là quý hoá. 

Chế biến Cá Thính đã trở thành một phương pháp bảo quản thực phẩm độc đáo và hiệu quả. Mùi vị cá đã trở thành biểu tượng cho những đặc sản ngon nhất nhì đất Bắc. Chẳng những vậy, món cá thính còn là sự giao hòa hoàn hảo giữa nhiều yếu tố. Đó là sự trù phú, ngọt lành từ ruộng đồng, thiên nhiên, là sự chăm chỉ, mộc mạc của người nông dân Bắc Bộ, là sự cầu kỳ, chu đáo của các mẹ, các chị, và là kết tụ của tinh hoa đất trời trong từng miếng thịt cá. Nếm vị cá chua ngon, ta như cảm được cả tâm hồn của những người dân Vĩnh Phúc chân chất, thân thương.

Ấy vậy nên bất cứ ai đến mảnh đất này, không thể bỏ qua món cá thính Lập Thạch - gợi ý hoàn hảo cho những ai chưa biết du lịch Vĩnh Phúc ăn gì. Dần dà món ăn đã trở thành nét văn hoá và là một phần không thể thiếu trong những câu chuyện khi mà người ta nói đến ẩm thực của vùng đất Vĩnh Phúc!