Chùa Trăm Gian, còn gọi chùa Núi, chùa Tiên Lữ, tên chữ là Quảng Nghiêm Tự, là một ngôi chùa nằm trên một quả đồi cao khoảng 50 m thuộc xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, Hà Nội. Đây là địa điểm du lịch tâm linh lý tưởng vào ngày cuối tuần vì chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 25km.

Lịch sử của chùa Trăm Gian

Theo truyền thuyết, ở làng Bối Khê có một phụ nữ sinh được một người con trai vào thời nhà Trần,. Năm lên 9 tuổi, sau khi bố mẹ mất, người con trai ấy vào tu ở chùa Đại Bi trong làng. Lên 15 tuổi, đến thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, thấy cảnh đẹp, người thiếu niên xin yết kiến và theo học kinh kệ với vị trưởng lão tu tại ngôi chùa trên núi. Sau mười năm học đạo, người thanh niên đó hiểu thấu mọi phép linh thông. Vua Trần nghe tiếng, sắc phong là hòa thượng, đặt hiệu là Đức Minh rồi mời về tu ở chùa trong kinh đô.

Sau khi vị trưởng lão ở chùa Tiên Lữ viên tịch, Hòa Thượng Đức Minh xin về làng dựng ngôi chùa mới. Ngài ngồi vào một cái khám gỗ, từ biệt đệ tử rồi siêu thoát vào năm 95 tuổi. 100 ngày sau, đệ tử mở cửa khám, kim quang Sư bay mùi thơm nức, ngào ngạt gần xa. Dân làng và đệ tử xây tháp để gìn giữ kim thân và tôn thờ là đức Thánh Bối.

Kiến trúc độc đáo

Diện mạo chùa Trăm Gian như hiện nay đã được trùng tu và xây dựng thêm qua nhiều thời đại. Đây là một quần thể kiến trúc độc đáo. Theo cách tính cứ 4 góc cột là một “gian” thì chùa có tất cả là 104 gian, chia thành 3 cụm kiến trúc chính:

Cụm thứ nhất gồm 4 cột trụ và 2 quán, trước đây là nơi đánh cờ người trong ngày hội, tiếp đó là nhà Giá Ngự nhìn ra mặt hồ sen, nơi đặt kiệu thánh để xem trò múa rối nước.

Cụm thứ hai gồm một toà Gác chuông 2 tầng mái, có lan can chạy quây 4 mặt được dựng vào năm Quý Dậu 1693. Đây là một công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao. Tại đây treo một quả chuông đúc năm Cảnh Thịnh thứ hai 1794. 

Cụm thứ ba gồm nhà Bái đường, toà Thiêu hương và Thượng điện. Hai bên là 2 dãy hành lang, trong cùng là nhà Tổ. Khoảng sân sau Thượng điện có tòa Phương đình treo cả trống và khánh đồng được đúc năm Cảnh Hưng thứ 10 1749.

Hiện nay, chùa có hơn 150 pho tượng, phần lớn bằng gỗ, một ít đắp bằng đất. Đặc biệt ở gian giữa Thượng điện có một bệ bằng đất nung đỏ hình khối chữ nhật. Trên là đài sen, xung quanh trang trí nhiều hình động vật và hoa lá, bốn góc có hình chim thần Garuda. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng bệ này có niên đại thời Mạc. 

Lễ hội chùa Trăm Gian

Được tổ chức từ ngày 4 - 6/1 âm lịch hàng năm, nơi đây thu hút khách thập phương đổ về rất đông, tạo nên không khí vô cùng vui tươi và rộn ràng. Các hoạt động trong lễ hội bao gồm rước kiệu thánh, thi cỗ chay và trình rối cạn. Bên cạnh đó còn có các hoạt động vui chơi giải trí như đánh cờ người, đấu vật, múa rối nước, đốt pháo hoa…