Coca-Cola đối mặt với thảm họa nhựa châu Á ở Hong Kong ra sao?
Trung Quốc, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam... thải nhựa ra đại dương nhiều hơn so với phần còn lại của thế giới cộng lại, góp phần dẫn đến "thảm họa nhựa châu Á".
Năm 1978, Coca-Cola là công ty nước ngoài đầu tiên trở lại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sau cuộc Cách mạng Cộng sản. Peter Lee, chủ tịch đầu tiên của Coca-Cola tại Trung Quốc cho biết trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 6: “Một chai nước chất lượng tốt có thể được tái chế 20 lần. Ngành công nghiệp đóng gói của Trung Quốc đang ở giai đoạn sơ khai và Coca-Cola quyết định có thể bán nhiều đồ uống có gas hơn bằng cách thu hồi các chai thủy tinh rỗng cũ khi giao hàng mới, rồi đổ đầy lại chúng".
Giờ đây, việc tái chế ngày càng quan trọng đối với hình ảnh của công ty, khi Coca-Cola sản xuất khoảng 3 triệu tấn bao bì nhựa trên toàn cầu mỗi năm - tương đương khoảng 200.000 chai mỗi phút và được coi là "nhà gây ô nhiễm nhựa lớn nhất thế giới".
Rác thải ở sông Mekong.
Đối tác đóng chai của công ty, Swire Coca-Cola Ltd - dưới quyền kiểm soát của một trong những gia tộc giàu có nhất Hong Kong - đang giúp xây dựng nhà máy tái chế chai nhựa hiện đại đầu tiên của Coca-Cola tại Hong Kong - vốn đã có tiếng xấu nhất về rác thải nhựa không thể tái chế. Đây là một trong những nỗ lực tái chế đầy tham vọng, có thể mở đường cho các doanh nghiệp bền vững hơn ở Trung Quốc.
Swire (một liên doanh giữa Coca-Cola, tập đoàn Quản lý và Tái chế Chất thải Baguio và tập đoàn tái chế từ Đức là Alba) có thể nắm 5 triệu chai nhựa, tính trên điều kiện cả thành phố tiêu thụ hết công suất. Swire dự kiến mở cửa vào tháng 9 và sẽ thu lợi nhuận bằng cách xuất khẩu nhựa đã cắt sang châu Âu, nơi giá cao hơn vì vào năm 2025 ở đó, chai nhựa mới phải chứa ít nhất 25% hàm lượng nhựa tái chế.
6 triệu tấn rác thải hàng năm chủ yếu được đưa vào các bãi chôn lấp, trong đó có 1/4 nhựa
Đó cũng chỉ là một bước tiến nhỏ đối với châu Á, nơi mà quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng đã tạo ra hàng núi rác thải dùng một lần, nhưng có khả năng tồn tại được tới 400 năm. Theo Tổ chức Bảo tồn Đại dương, Trung Quốc, Indonesia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam thải nhựa ra đại dương nhiều hơn so với phần còn lại của thế giới cộng lại. Vấn đề này càng tồi tệ hơn khi Trung Quốc ngừng nhập khẩu phế liệu vào năm 2018.
Đối với Hong Kong, 6 triệu tấn rác thải hàng năm chủ yếu được đưa vào các bãi chôn lấp, trong đó có 1/4 nhựa. Hầu hết việc tái chế trong thành phố chỉ được thực hiện bởi hàng nghìn người thu gom phế liệu, người quét dọn đường phố, công nhân vệ sinh và người giúp việc gia đình, những người đổ rác... để kiếm sinh kế bằng việc bán những thứ có thể bán được.
Hong Kong đặt mục tiêu loại bỏ các bãi phế liệu này vào năm 2035, tuy nhiên mục tiêu này bị trì hoãn do tỷ lệ tái chế giảm và mâu thuẫn chính trị về kế hoạch thu phí chất thải rắn. Chủ tịch tập đoàn Paul Zimmerman cho biết, chính phủ đang hỗ trợ một chiến dịch của Nhóm Công tác Thu gom đồ uống dùng một lần. Với sự hỗ trợ của các công ty như Swire, chính phủ trả 0,05 đô la Hong Kong mỗi chai thu gom được nhằm tạo động lực tăng thêm các trạm tái chế và lắp đặt các máy bán hàng tự động.
Ý tưởng này cũng khuyến khích những người nhặt rác thu mua nhiều nhựa hơn. Theo cơ quan giám sát môi trường Greeners Action, đại dịch khiến kế hoạch phát triển theo chiều hướng xấu, vì mức tiêu thụ một số loại nhựa để phân phối thực phẩm đã tăng gấp đôi. Theo cơ quan giám sát môi trường Greeners Action, Hong Komg đang phải đối mặt với “thảm họa nhựa”.
Các nhà phê bình cho rằng, những doanh nghiệp tư nhân như Swire sẽ không thể độc lập giải quyết vấn đề này nếu không có một chương trình tái chế manh tính toàn cầu của chính phủ. Ngay cả khi thành công, dự án của Swire vẫn sẽ tạo ra khí thải carbon trong quá trình vận chuyển hàng tái chế đến châu Âu.
Giám đốc điều hành Jeffrey Hung của Friends of the Earth cho biết: “Sẽ mất nhiều thời gian nếu chỉ dựa vào các hành động tự nguyện". Ông cho biết Hong Kong đã "tụt hậu nhiều thập kỷ" so với các thành phố thu phí rác thải công cộng như Seoul và Đài Bắc.
Nigel Matravers, đại diện cho New Life Plastics Ltd, một công ty liên doanh ở Hong Kong, cho biết thách thức chính là thu hồi các chai nhựa đã qua sử dụng. Ông nói: “Chính phủ đang vào cuộc nhưng việc này thực sự gấp rút".
Sở Bảo vệ Môi trường của Hong Kong cho biết họ có kế hoạch riêng cho các nhà sản xuất để giảm lượng chai nhựa ra đời. Kế hoạch cũng hướng tới tăng cường mức độ tái chế trong cộng đồng, mở rộng đầu thu nhựa từ các nguồn phi thương mại. Bộ cho biết Hong Kong đã thu hồi khoảng 30% chất thải rắn trong thành phố để tái chế vào năm 2019.
Đối với Coca-Cola và các đồng minh, vấn đề không nằm ở mỗi Hong Kong. Trụ sở Coca-Cola tại Hoa Kỳ liên tục được xếp hạng là "công ty ô nhiễm nhựa hàng đầu" trong cuộc kiểm toán hàng năm của Break Free From Plastic. Coca-Cola đã thực hiện một loạt các chương trình tái chế, chẳng hạn như hỗ trợ các nhà máy hóa chất thiết kế ốp lưng iPhone, áo khoác bomber từ chai nhựa đã qua sử dụng.
Tuy vậy, sự đa dạng của các loại nhựa là một thách thức với quá trình thu gom của họ Coca-Cola, tập đoàn thừa nhận.
Trụ sở Coca-Cola tại Hoa Kỳ liên tục được xếp hạng là "công ty ô nhiễm nhựa hàng đầu".
"Chúng tôi phải thay đổi thế nào?"
Circulate Capital (trụ sở tại Singapore do Coca-Cola hậu thuẫn), một quỹ đầu tư tập trung vào các hoạt động mạo hiểm và đổi mới nhằm ngăn chặn nhựa khỏi các đại dương của Châu Á, cho biết họ đã nhận ra và rất quan tâm về thảm họa nhựa châu Á cũng như tình trạng ô nhiễm toàn cầu "Coca-Cola có trách nhiệm chung tay giải quyết vấn đề này. Chúng tôi sẽ thực hiện trách nhiệm của mình", công ty nói thêm.
Swire Pacific, tập đoàn dẫn đầu của gia đình tỷ phú Swire, đã đóng chai và bán đồ uống của Coca-Cola tại hàng chục tỉnh và thành phố ở Trung Quốc, biến nó thành thị trường lớn thứ ba của Coca-Cola cho bất kỳ chiến dịch quảng bá về việc tái chế nào. William Davis, quản lý cấp cao về tính bền vững của Swire Coca-Cola, cho biết các quy định sắp tới về sản xuất bền vững sẽ góp phần quyết định cho tính phổ quát trên toàn đại lục về chương trình tái chế ở Hong Kong.
Coca-Cola tuyên bố sẽ tái chế tất cả các chai của mình vào năm 2025, nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy "gã khổng lồ đồ uống" sẽ thay đổi mô hình kinh doanh vốn dựa vào sản xuất, phân phối ngoài, giảm chi phí sở hữu và vận hành cơ sở hạ tầng như quản lý chất thải. Đây là điều mà Bart Elmore, tác giả của “Citizen Coke: Sự hình thành của chủ nghĩa tư bản Coca-Cola”, nói.
Trụ sở Coca-Cola ở Mỹ đã đầu tư vào một nhà máy tái chế ở Nam Carolina vào năm 2009, nhưng sau hai năm thì dừng. Mặt khác, một nhà phân phối Coca-Cola ở Indonesia đã ký thỏa thuận xây dựng một nhà máy tái chế, và Coca-Cola đã hợp tác với Indorama Ventures để xây dựng một nhà máy ở Philippines. Nhiều khảo sat cho thấy, ngay cả những các nước phát triển như Mỹ, hầu hết các hộp nhựa không được tái chế. Ở Hong Kong, tỷ lệ này là 14%.
Một bãi biển ở Hong Kong - phần nhỏ trong 'thảm họa nhựa'. Ảnh: HK Clean Up (Facebook).
"Chúng tôi phải thay đổi thế nào?" Lee, cựu giám đốc điều hành Coca-Cola, cho biết. “Không chỉ Coca-Cola, mọi thứ đều được làm từ nhựa. Bất kỳ cửa hàng nào bạn đến để mua đồ uống, bạn thử liệt kê ra xem, đều phải dùng đến nhựa cả thôi".
