Cơm lam là loại cơm được làm từ gạo, thông thường là gạo nếp, cho vào ống tre, giang, nứa,... và nướng chín trên lửa cho chín và thơm mùi khói quyện mùi nứa. Lam có nghĩa là cho vào ống nứa rồi nướng lên trên lửa nên cũng có nơi gọi là cơm nướng ống nứa. Đây là loại cơm đặc trưng, món quà dân dã của các dân tộc vùng Tây Bắc Việt Nam với các vùng Đông Bắc Việt Nam hay Tây Nguyên.

Trước hết, muốn làm cơm lam phải chọn ống tre, nứa tươi, không quá non hay quá già, thích hợp nhất là ống nứa vì sẽ thơm hơn. Ống tre, ống nứa khi còn tươi đem về chia thành từng đốt ống lam rồi rửa sạch cho vệ sinh.

Phần quan trọng nhất, quyết định đến 70% độ ngon của cơm lam là tuyển chọn gạo nếp. Gạo có ngon mới dẻo, thơm và ngon miệng. Phải là gạo nương mới gặt và là loại hạt đều, to, mẩy, trắng và thơm thì khi nấu lên mới mang lại thành quả ưng ý được.

Tiếp theo là các bước sơ chế, vo gạo thật sạch rồi ngâm nước từ 5-6 tiếng, vớt ra để ráo nước rồi đổ gạo vào các ống nứa, đổ nước ngập gạo trong ống nước nhưng vẫn cách miệng ống 1 khoảng để gạo nở ra là vừa. Sau đó, lấy lá chuối hay lá dong nút kín miệng ống rồi đem lên lửa nướng. Nướng sao phải xoay đều ống nứa liên tục rồi không cho ống lam bị cháy và hạt gạo bên trong vẫn chín đều, dẻo, thơm. Tốt nhất là nướng bằng khói thôi thì hương vị sẽ chuẩn và thơm nhất. Nướng cho tới khi nghe mùi thơm và có khói bốc ra từ miệng ống là cơm chín.

Chẻ lớp vỏ ngoài để lại lớp lạt mỏng, khi ăn mới bóc vỏ. Cơm lam có thể ăn không, ăn với muối vừng, đậu phộng hay chấm mắm đều ngon. Ngoài ra, nếu kết hợp cơm lam với các món chính khác như thịt nướng, gà vịt nướng hay các đặc sản khác của Tây Bắc thì cực kỳ khó quên.