Tại Trung Quốc, tháng 2 hàng năm với dịp nghỉ Tết Nguyên đán thường là khoảng thời gian “cực thịnh” của các hãng hàng không, nhưng năm nay, tình hình đảo ngược hoàn toàn.

Cuộc khủng hoảng chưa từng có 

Trong tháng 2/2020, mỗi ngày có 10.000 chuyến bay tại Trung Quốc bị hủy. Con số này tương đương 2/3 tổng số chuyến bay bình thường. Áp lực suy giảm lợi nhuận đang đè nặng lên các hãng hàng không. Kết quả, các hãng hàng không Trung Quốc công bố lỗ 20,96 tỷ nhân dân tệ tương đương 3 tỷ USD trong tháng 2/2020. Số lượng hành khách sụt giảm 84,5% xuống 8,34 triệu hành khách. Khối lượng vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không giảm 21% chỉ riêng trong tháng.

Tình trạng chung cũng xảy ra tại nhiều nền kinh tế lớn khác trên thế giới như Mỹ hay các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU).

Sang tháng 3/2020, khi các biện pháp phong tỏa và giãn cách xã hội được áp dụng trên quy mô rộng hơn, tháng 3 đã trở thành tháng đen tối nhất trong nhiều năm của ngành hàng không thế giới.

Ngành hàng không có tầm quan trọng đối với tổng thể kinh tế thế giới khi đóng góp khoảng 2.700 tỷ USD vào GDP toàn cầu, tương đương khoảng 3,6%. Nếu xét là một quốc gia, ngành này sẽ đứng thứ 20 trong bảng xếp hạng các nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), nhu cầu đi lại bằng máy bay trên toàn thế giới giảm đến 52,9% so với cùng kỳ năm trước – mức cao chưa từng có trong lịch sử. Theo các chuyên gia ngành, đây là hệ quả trực tiếp từ các biện pháp giãn cách xã hội mà chính phủ nhiều nước đang áp dụng để ngăn đại dịch Covid-19 lây lan mạnh.

Tổng giám đốc IATA, ông Alexandre de Juniac, nhận xét rằng, tháng 3/2020 có thể coi là tháng bi quan kỷ lục với ngành hàng không. Các hãng hàng không chịu tác động nặng nề từ các biện pháp đóng cửa biên giới và hạn chế đi lại của nhiều nước, kể cả tại chính thị trường nội địa của họ. Nhu cầu đi lại bằng đường hàng không trở lại ngưỡng của năm 2006, tuy nhiên quy mô đội tàu bay và nhân viên ngành hàng không giờ đã tăng gấp đôi. Tình hình này thậm chí còn tồi tệ hơn trong tháng 4/2020 và chưa có nhiều dấu hiệu của sự phục hồi nhanh.

IATA nhấn mạnh rằng khó khăn mà ngành hàng không toàn cầu đang đối mặt lớn chưa từng có với số lượng khách đi lại giảm 48% và doanh thu cả năm của ngành giảm đến 55% so với năm 2019.

Chuỗi donimo sụp đổ

Trong bối cảnh khủng hoảng đó, hàng loạt hãng hàng không rơi vào tình cảnh éo le và thậm chí phá sản. Giữa tháng 5/2020, hãng hàng không quốc gia Thái Lan Thai Airways nộp đơn xin bảo hộ phá sản. Đây là điều được nhiều người dự đoán trước. Trước khi nộp đơn xin bảo hộ phá sản lần này, Thai Airways đã phải chật vật suốt nhiều năm do kinh doanh trì trệ. Từ năm 2013 đến nay, hãng hàng không quốc gia Thái Lan liên tục thua lỗ. Tính đến cuối năm 2019, tổng tài sản của Thai Airways là 257 tỷ bath trong khi tổng nợ là 245 tỷ bath.

Tuy nhiên, đây không phải nạn nhân đầu tiên trong chuỗi domino sụp đổ trong ngành hàng không bởi đại dịch Covid-19. Trước đó, hãng hàng không Avianca nổi tiếng của Colombia cũng nộp đơn xin bảo hộ phá sản. Tháng 4/2020, hãng hàng không Virgin Australia cũng sụp đổ. Tháng 3/2020, hãng hàng không Flybe của Anh buộc phải tuyên bố không thể tiếp tục duy trì hoạt động bởi công việc kinh doanh quá khó khăn.

Trong bối cảnh khủng hoảng hiện tại, các hãng hàng không buộc phải đưa ra nhiều biện pháp tái cơ cấu nhằm cứu vãn hoạt động kinh doanh.

Một loạt hãng hàng không lớn trên thế giới như British Airways của Anh, Vueling và Iberia của Tây Ban Nha công bố cắt giảm mạnh chi phí nhằm duy trì hoạt động. Lãnh đạo British Airways cũng đang đau đầu giữa việc làm sao duy trì được hoạt động và vẫn giữ được nhân viên.

Nếu như vào đầu tháng 5/2020, British Airways thông báo cắt giảm 12.000 nhân viên thì hiện tại, hang này ra thông báo rằng sẽ vẫn cho phép 12.000 nhân viên này tiếp tục đi làm với điều kiện chấp nhận không lương 6 tuần mỗi năm. Trước khủng hoảng Covid-19, British Airways từng tuyển dụng 45.000 nhân viên.

Chờ chết hay xin giải cứu?

Với kế hoạch cắt giảm mạnh tay chi phí, CEO của British Airways, ông Willie Walsh, khẳng định vẫn cảm thấy mọi chuyện còn tốt hơn với hãng và đã có kế hoạch độc lập hơn trong khi nhiều hãng hàng không lớn của Đức hay Pháp đang phải xin trợ cấp từ chính phủ.

Cuối tháng 4/2020, chính phủ Pháp và Đức công bố các gói giải cứu quy mô ít nhất 9,7 tỷ USD để cứu 2 hãng hàng không bao gồm Air France và KLM. Hai hãng này đã phải ngừng khai thác phần lớn máy bay do đại dịch Covid-19.

Quyết định trên là kết quả của quá trình đàm phán kéo dài nhiều tuần giữa đại diện các hãng và chính phủ của họ. Nhiều hãng hàng không trên thế giới buộc phải chấp nhận phá sản hoặc tìm kiếm cơ hội được chính phủ giải cứu.

Nhiều tuần hạn chế đi lại vừa qua đã gây tổn hại nghiêm trọng đến ngành hàng không. Air France và KLM dự báo lượng hành khách vận chuyển của hai hãng có thể giảm 90% trong những tháng tới. Tuy nhiên, các hãng hàng không nhận hỗ trợ từ chính phủ đều phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu mà chính phủ đưa ra, bao gồm điều kiện kinh doanh có lãi và đảm bảo sẽ điều chỉnh chính sách bay thân thiện hơn với môi trường.

Ngành hàng không Mỹ dưới sức ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19 đã đề nghị chính phủ hỗ trợ 50 tỷ USD để vượt qua khó khăn hiện tại. 50 tỷ USD này có thể bao gồm các khoản hỗ trợ tài chính ưu đãi từ chính phủ, giảm thuế phí hoạt động của các hãng.

Không chỉ tại châu Âu hay Mỹ, các hãng hàng không châu Á cũng phải đẩy mạnh tái cơ cấu và tìm đến sự hỗ trợ của chính phủ. 8 hãng hàng không bao gồm Bangkok Airways Pcl (BA.BK), Thai AirAsia, Thai AirAsia X, Thai Lion Air, Thai Vietjet Air, Thai Smile, NokScoot và Nok Airlines Pcl xin chính phủ Thái Lan hỗ trợ khoản vay 770 triệu USD, lãi suất vay ưu đãi 2% và trả dần trong vòng 5 năm.

Bất chấp tất cả nỗ lực từ các hãng hàng không và chính phủ nhiều nước, IATA dự báo rằng dù sẽ phục hồi dần dần nhưng ngành hàng không thế giới sẽ còn khó khăn ít nhất đến năm 2023.