“Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương”

Câu ca dao này chắc không hẳn xa lạ với chúng ta nhất là với người Hà Thành. Câu trên nói về Trấn Vũ Quán hay người dân hay gọi với cái tên đền Quán Thánh.

Tọa lạc tại ngã tư Quán Thánh, Thanh Niên mặt hướng ra hồ Tây, Đền được xây dựng dưới thời Lý, đây là một trong số ít di tích lịch sử mang dấu ấn của Đạo giáo – Tôn giáo từng rất được ưa chuộng tại nước ta xưa kia.

Nhìn từ xa, du khách sẽ phải ấn tượng bởi kiến trúc của cổng tam quan nằm ngay cạnh đường Thanh niên. Chiếc cổng được xây dựng cao lớn, uy nghi phía trên là tháp chuông. Quả chuông cao gần 1,5m (đúc cùng thời với tượng Trấn Vũ ở phía trong đền) có tiếng chuông trong, ngân nga, vang xa và ghi dấu trong lòng người dân Hà Nội.

Ngay trước cổng tam quan có bốn cây cột lớn với hình nghê, phượng, mặt hổ phù được đắp nổi...

Trái ngược với ồn ào, xô bồ của đường Thanh Niên ngay trước cổng, chỉ cần đăt chân bước vào sân, du khách chính thức bước vào khung cảnh yên bình, cổ kính nơi đây. Qua một khoảng sân rộng với cột cờ lớn là đến đền

Đền Quán Thánh có kiến trúc lớp ngoài cao và cửa võng. Hai bên đều treo hai bảng chữ có khắc bài thơ của vua Thiệu Trị.

Trong đền, nổi bật là bức tượng Huyền Thiên Trấn Vũ bằng đồng đen được đặt bên trong thánh điện. Tượng cao 3,96m, nặng 4 tấn, được chạm khắc tinh vi và khéo léo.

Tượng Trấn Vũ toát lên vẻ uy nghi với khuôn mặt vuông, mắt nhìn thẳng, râu dài, mặc áo đạo sĩ, ngồi trên bục đá. Tay trái bắt quyết, tay phải chống gươm có rắn quấn và chống lưng lên một con rùa. Bức tượng được đánh giá là một kiệt tác nghệ thuật phản ánh kỹ thuật tạc tượng của ông cha ta.

Theo sử sách ghi lại, Trấn Vũ hay còn gọi là Trấn Võ - là một trong những vị thần được thờ phụng phổ biến tại các nước Á Đông. Thần Trấn Vũ tượng trưng cho sao Bắc Cực và là vị thần lớn trong Đạo giáo, quản lý các loài thủy tộc nên được tôn xưng là thủy thần. Theo hầu thần là hai tướng Quy (đại diện cho sự trường tồn), Xà (tượng trưng cho sức mạnh) và Ngũ long thần tướng.

Theo tài liệu do Ban Quản lý Đền lưu trữ thì Huyền Thiên Trấn Vũ là thiên thần vào thời nhà Tùy, là con vua nước Tính Lạc (Trung Quốc). Lớn lên ông đi tu rồi du ngoạn nước ta, sau đó ông vào tu đạo tại một ngôi đền bên Hồ Tây và giúp nhân dân trừ khử các loại yêu quái. Người dân nhớ ơn nên lập đền thờ ông tại phường Đồng Xuân, huyện Thọ Xương gọi là Huyền Thiên Quan.

Tương truyền, có tài liệu ghi chép rằng: Vào đời Hùng Vương, tại rừng Thiết Lâm, làng Long Đỗ có hồ tinh 9 đuôi hoành hành. Ngọc Hoàng bèn sai thần Huyền Thiên hạ trần giúp dân, Ngài dùng phép thuật giết hồ tinh rồi cả khu Thiết Lâm sụp xuống thành hồ (nay là Hồ Tây). Năm 1010, khi cua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, vua cho rước bài vị của thần về ở phía tây bắc thành, gọi là huyền Thiên Trấn Vũ Đại Đế Quán.

Hiện nay, đền Quán Thánh còn bảo lưu được nhiều hiện vật quý giá, một hệ thống đại tự và và những bài thơ được chạm khắc gỗ, với những họa tiết như cây cối, con vật, cảnh sinh hoạt trần gian và thượng giới… Tất cả đều ghi đậm dấu ận nghệ thuật thời Lê.

Đền Quán Thánh là nơi sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa của người dân thủ đô – là nơi vừa có giá trị về mặt kiến trúc vừa mang giá trị về mặt lịch sử. Trải qua bao thăng trầm, đền Quán Thánh vẫn duyên dáng bên Hồ Tây lộng gió, chào đón khách tứ phương tới tham quan.