Dù hiện nay, du lịch Việt Nam đã nhiều phần khởi sắc khi hầu hết lệnh hạn chế đều đã được dỡ bỏ, chính phủ tung ra nhiều chương trình kích cầu du lịch hấp dẫn. Nhưng đó vẫn chỉ là du lịch nội địa, hiện nước ta chưa có kế hoạch chính thức nào về việc mở cửa cho du khách quốc tế. 

Tính cả năm 2019, lượng khách quốc tế đến Việt Nam ước tính đạt 18 triệu lượt người. Tổng doanh thu từ khách du lịch năm 2019 cũng lên đến 726.000 tỷ đồng.

Sự sụt giảm lượng khách du lịch quốc tế đã tác động đến nhiều mặt của nền kinh tế nước ta. Hàng triệu lao động ngành du lịch đang phải đối mặt với những khó khăn như bị giảm lương, ngưng hoạt động tạm thời, hay thậm chí kinh hoàng hơn là mất việc… 

Lao đao vì dịch bệnh

Nếu như trước kia ngành du lịch và dịch vụ được xem là ngành hái ra tiền nhanh nhất. Chỉ cần dẫn đoàn đi 1 tour là bạn có thể đủ tiền tiêu xài cả tháng. Thế nhưng, trong những ngày quý I của năm, khi dịch bệnh diễn biến phức tạp thì doanh nghiệp và lao động du lịch đều lâm vào tình trạng khó khăn.

Theo khảo sát, dịch Covid-19 khiến gần 66% số doanh nghiệp du lịch và lữ hành bắt buộc phải cắt giảm hơn 50% số lượng nhân viên để có thể tồn tại. Nhiều doanh nghiệp buộc lòng cắt giảm toàn bộ nhân viên.

Một cuộc khảo sát khác do Hội đồng Tư vấn du lịch (TAB) và Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV - thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng) cũng đã chỉ ra ảnh hưởng nặng nề mà ngành du lịch và dịch vụ đang phải gánh chịu. Theo đó 71% doanh nghiệp cho biết doanh thu của họ trong quý I năm 2020 giảm hơn 30% so với cùng kỳ năm 2019, 77% doanh nghiệp dự kiến doanh thu quý II sẽ giảm hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, lượng khách quốc tế đến Việt Nam trong 3 tháng đầu năm đạt mức thấp kỷ lục so với cùng kỳ giai đoạn 10 năm trở lại đây.

Doanh nghiệp, công ty chịu thiệt hại một thì người lao động chịu mười. Chị Hoàng Thị Quyên, nhân viên một khách sạn trên địa bàn quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, một địa điểm lưu trú thường xuyên của du khách nước ngoài, cũng phải nghỉ việc từ chiều 26/3. Chị chia sẻ: "Chủ khách sạn nói rằng, khi nào hết dịch thì bọn em tiếp tục đi làm. Nhiều người đã phải nghỉ từ mấy tuần trước. Mấy tháng vừa rồi khách sạn em cũng thua lỗ, lương thấp, nhân viên được cho nghỉ dần. Nay thì chính thức đóng cửa…”.

Và khổ nhất là khi gia đình cả hai vợ chồng đều làm ngành du lịch. Anh Nguyễn Văn Nam, nhân viên Công ty Du lịch Bốn mùa Hà Nội cho biết, ngày trước phải bảo đảm 22 ngày công một tháng. Bây giờ, cả tháng chỉ đi làm khoảng 10 ngày. “Cả hai vợ chồng tôi đều làm trong ngành du lịch, mức thu nhập thuộc mức cao nên chúng tôi cho hai đứa con học trường quốc tế. Giờ công ty chỉ hỗ trợ mỗi người 5 triệu đồng/tháng khiến cuộc sống rất chật vật. Nếu từ giờ đến cuối năm, du lịch không khởi sắc, chắc tôi phải chuyển trường cho con”, anh Nam nói.

Cái khó ló cái khôn

Thế nhưng, trong cái khó khăn ấy, thì có một vài doanh nghiệp cũng như lao động lại tìm được những hướng đi mới. Chị Phạm Bích Chung, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và du lịch KOJI (quận Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ: “Dịch lan rộng, tour nội địa và quốc tế bị hủy 100%, nhân viên các bộ phận không có việc làm, bị cắt giảm, thậm chí không có lương. Đang nhận lương hàng chục triệu đồng, một số người sốc, xin nghỉ. Số còn lại tập trung thành nhóm, bán hoa quả, rau, đặc sản vùng miền. Người làm bánh, người giao hàng, tùy từng việc cụ thể, chia lợi nhuận”.

Bạn Nguyễn Thúy Hoàn, 24 tuổi, nhân viên Công ty Asia Pacific Travel (Hà Nội) thì lại cho mình một lối đi mới nhờ vào vốn “của nhà trồng được”. “Khách trong nước sụt giảm, du khách quốc tế chưa vào, không có việc, tôi chuyển sang dạy tiếng Anh tại nhà, bán bảo hiểm xe máy, nhân thọ”.

Anh Nguyễn Sỹ Duẩn, chủ khách sạn Hà Nội Era, số 22 Nguyễn Hữu Huân, quận Hoàn Kiếm (TP Hà Nội) thay vì phục vụ khách lưu trú, anh kê 10 bộ bàn ghế ngay trước sảnh, phục vụ khách hàng mua bánh, nước ép hoa quả. “Khách hàng đa số là bạn bè, người quen, nên thu nhập cũng theo ngày. Đây là công việc tạm thời, hết dịch lượng khách du lịch quốc tế ổn định, khách sạn sẽ mở cửa”, anh Duẩn nói thêm.

Hay như một nhóm hướng dẫn viên du lịch ở TP.HCM cùng nhau tổ chức một hội chợ nhỏ của những hướng dẫn viên du lịch và những người đang làm trong lĩnh vực du lịch giúp cải thiện thu nhập trong những ngày chờ ngành du lịch hồi sinh. Những món hàng nho nhỏ, đặc sản quê hương được các hướng dẫn viên đem đến để giao lưu. Ngoài ra, còn có nhiều món ăn, đặc sản như kem bơ sầu riêng, yaourt mít đác, bánh tráng hủ tiếu, bún chả... được các hướng dẫn viên chế biến, giới thiệu tại chỗ.

Bao giờ được như ngày xưa?

Đó là câu hỏi mà có lẽ bất kỳ doanh nghiệp và người lao động du lịch nào cũng đang tự hỏi. Dù họ đã cố gắng tìm cho mình lối thoát riêng, nhưng đâu phải lối thoát nào cũng bằng phẳng: “Ít học sinh, chưa quen bán bảo hiểm nên thu nhập thấp, tôi buộc phải cắt giảm chi tiêu, thuê phòng xa, rẻ hơn, có tháng phải xin thêm tiền bố mẹ”, chị Hoàn tâm sự.

Hay như chị Chung cùng các thành viên trong công ty, dù có đi bán bánh, bán rau, đặc sản vùng miền rồi, nhưng “thu nhập bấp bênh, mọi người phải dùng đến tiền tích lũy”. Chị còn cho biết, để cầm cự trong dịch, KOJI còn triển khai những gói kích cầu du lịch cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên khách du lịch cũng chẳng mấy mặn mà. Không có nguồn thu, nhưng công ty chị vẫn phải đóng bảo hiểm, hỗ trợ nhân viên 50% lương cơ bản nên chẳng biết công ty có thể trụ được tới ngày nào nếu như dịch bệnh vẫn còn tiếp diễn.

Giám đốc Công ty Du lịch Hà Nội, ông Nguyễn Thanh Tuấn cho biết, công ty ông đã phải cắt giảm 50% lương của bộ phận kinh doanh lữ hành, mọi hoạt động nghỉ dưỡng của công ty cũng “đắp chiếu ngủ đông”. Và ông cũng chẳng hy vọng mấy cho sự khởi sắc của công ty trong năm nay khi mà “từ nay đến hết tháng 9, tour du lịch nước ngoài phải hủy toàn bộ, tour nội địa khách không quá mặn mà. Giờ chỉ hy vọng các ngân hàng hỗ trợ lãi vay, chủ nhà giảm chi phí thuê mặt bằng. Như hiện tại, chúng tôi không biết liệu có thể cầm cự thêm được bao lâu”.