Du học sinh Trung Quốc đầu tiên đến Mỹ như thế nào?
Năm 1872, một nhóm du học sinh Trung Quốc ở độ tuổi trung bình 12, mặc áo thụng, thắt bím tóc khởi hành từ Thượng Hải đến Mỹ dưới sự bảo trợ của triều đình nhà Thanh.
Cuộc cách mạng mở cửa đất nước
Nhóm du học sinh này đều là những người ưu tú, có trí thông minh vượt bậc. Mặc dù khi khởi hành đến Mỹ du học, nhóm du học sinh này chỉ nói được tiếng Quan Thoại, không nói được tiếng Anh. Nhưng chỉ sau một vài năm, họ đã vượt qua rào cản ngôn ngữ và dần làm quen với hệ thống giáo dục ở phương Tây. Họ được tuyển chọn vào học những trường đại học nổi tiếng như: Yale, Harvard, MIT,...
Chương trình đưa một nhóm du học sinh Trung Quốc đến Mỹ năm 1872 được xem là một cuộc cách mạng lớn trong việc mở cửa, giao lưu với thế giới bên ngoài của Trung Quốc. Thời điểm lúc bấy giờ, chính sách "bế quan tỏa cảng" của triều đinh nhà Thanh đã khiến Trung Quốc gần như tách biệt với các nước khác trên thế giới. Trong cuộc Chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất (1839 – 1842), triều đình còn không biết nước Anh của kẻ thù nằm ở đâu.
Nhóm du học sinh Trung Quốc đầu tiên được triều đình nhà Thanh gửi đi Mỹ năm 1872. Nguồn ảnh: Loewentheil China Photography Collection.
Mãi đến khi các cường quốc thi nhau gây sức ép buộc Trung Quốc mở cửa, triều đình mới bắt đầu ý thức được tầm quan trọng giao lưu với các nước ở bên ngoài, cũng như để tiếp thu công nghệ phương Tây. Chính vì vậy, đến cuối tháng 9/1871, triều đình lên kế hoạch tuyển chọn học sinh giỏi để gửi sang Mỹ.
Dung Hoành (1828-1912) là người Hoa đầu tiên tốt nghiệp tại Đại học Yale ở Mỹ. Ông đã tham vấn và ủng hộ triều đình khởi động chương trình gửi du học sinh đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Từ năm 1872 đến 1875, có tổng cộng 120 sinh viên sang Mỹ theo bốn đợt và được kỳ vọng sẽ trở về cống hiến sau 15 năm.
Tuy nhiên, Dung Hoành cũng chính là nguyên nhân khiến triều đình Trung Quốc thời bấy giờ chấm dứt chương trình du học này. Trong cuốn tự truyện Đời tôi ở Mỹ và Trung Quốc (1909), ông viết rằng một số sinh viên đã tự cắt bỏ bím tóc, gia nhập đạo Ki-tô, chỉ trích văn hóa Trung Hoa và tư tưởng Khổng giáo, hay thậm chí còn đề xuất “Ki-tô hóa” toàn bộ xã hội Trung Quốc. Điều đó tất nhiên không thể được triều đình dung thứ. Năm 1881, họ bị buộc phải ngừng việc học và trở về Trung Quốc.
Thay đổi nhận thức về việc "bế quan tỏa cảng"
Mặc dù chương trình du học bị chấm dứt một cách đột ngột nhưng với những trải nghiệm và tri thức thu nhận được ở Mỹ, các du học sinh này đều trở thành những người tiên phong trong việc phát triển ngành khai mỏ, đường sắt, điện báo,… của Trung Quốc. Một số cái tên nổi bật cần kể đến như: Jeme Chiêm Thiên Hựu – người đã tự thiết kế và giám sát việc xây dựng tuyến đường sắt đầu tiên của Trung Quốc; Thái Thiệu Cơ – người sáng lập Đại học Hoàng gia Thiên Tân (nay là Đại học Thiên Tân); Lương Đôn Ngạn – nhà ngoại giao trụ cột của triều đình nhà Thanh và Chính phủ Bắc Dương sau này,…
Mặc dù ngăn cấm sinh viên, học sinh sang Mỹ du học nhưng triều đình Trung Quốc cũng không thể phủ nhận được sự giúp ích cho việc phát triển của đất nước nhờ những tri thức mà những du học sinh này mang về. Đồng thời thông qua vụ việc lần này triều đình cũng nhận thức rõ hơn về mối nguy hại của việc "bế quan tỏa cảng", khép kín với thế giới bên ngoài.
Du học sinh Trung Quốc ngày nay. Ảnh: Fantasea
Năm 1909, triều đình đã cho khởi động lại chương trình du học và còn thành lập hẳn một ban để gửi lưu học sinh sang Mỹ. Từ năm 1909 đến 1911, đã có thêm 180 học sinh Trung Quốc được triều đình gửi sang Mỹ du học. Trong số này có Mai Di Kỳ (sau trở thành hiệu trưởng Đại học Thanh Hoa kiêm Bộ trưởng Giáo dục Trung Hoa Dân Quốc), Hồ Thích, Triệu Nguyên Nhậm, Trúc Khả Trinh (người sáng lập ngành khí tượng Trung Quốc),…
Sau khi Trung Hoa Dân Quốc được thành lập vào năm 1912, chương trình du học được mở rộng quy mô và tổ chức bài bản hơn. Số sinh viên đến các nước phương Tây du học không ngừng gia tăng. Ở Trung Quốc vào thời điểm lúc bấy giờ còn cả hẳn ba cơ sở giáo dục được thành lập để chuẩn bị cho họ trước khi đi du học. Đó là Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, trường Nam Dương Công học ở Thượng Hải (tiền thân của Đại học Giao thông Thượng Hải), trường dự bị Hà Nam (sau thành Đại học Hà Nam).
Với xu thế mở cửa và hội nhập toàn cầu ngày nay, Chính phủ Trung Quốc luôn khuyến khích giới trẻ trong nước đi du học. Tuy nhiên hiện nay, các sinh viên Trung Quốc đang có xu hướng lựa chọn du học tại các trường đại học không phải của Mỹ. Những nước đang được nhiều sinh viên Trung Quốc lựa chọn để đi du học là Anh, Canada và Úc.
Theo báo cáo khảo sát tình hình du học của sinh viên Trung Quốc năm 2019 của Công ty tư vấn giáo dục Trung Quốc EIC Education, có 20,14% sinh viên Trung Quốc được hỏi cho biết đã chọn Vương quốc Anh là điểm đến đầu tiên của họ, trong khi Mỹ là 17,05%. Các lựa chọn phổ biến khác gồm Canada, Úc, Đức, Pháp, Hong Kong, Nhật Bản và Hàn Quốc.
> Đọc tin mới nhất hôm nay.
