Tương truyền, Bà là một nữ tướng người Chăm, tài sắc vẹn toàn, từng chiên chiến nhiều trận mạc. Trong một lần thất thủ, Bà men theo hướng tây đến Phường Rạnh (nay là xã Quế Trung) - nơi có địa hình hiểm trở, đảm bảo cho việc ổn định quân chờ cơ hội. Bên cạnh việc chiêu quân, Bà cho quân lính đào ao, đào giếng, trồng lúa, chăn nuôi và dạy cho dân làng cách quay tơ, dệt vải, dùng thảo mộc để chữa bệnh...

Trong một lần giao tranh thất bạt, Bà gieo mình xuống sông tự vẫn. Xác Bà trôi về dưới miền xuôi, được nhân dân làng Thu Bồn (Quảng Nam) an táng, thờ phụng.

Vì vậy, lễ hội Bà Thu Bồn mang nhiều ý nghĩa, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết của các dân tộc Kinh, Chăm, Cơ-tu sinh sống ở vùng thượng lưu sông Thu Bồn. Hàng năm, lễ hội Bà Thu Bồn được tổ chức vào ngày mùng 10-12 tháng 2 Âm lịch và thu hút nhiều người dân Quảng Nam cũng nhu du khách thập phương tới tham dự.

Năm nay, lễ hội Bà Thu Bồn được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia nên người dân thêm vui mừng, phấn khởi. Địa phương cũng thành lập ban tổ chức và chuẩn bị cho lễ cúng tế, thả hoa đăng, đón nhận bằng...

Phát biểu trong biểu lễ, ông Trần Văn Tân - Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Nam cho biết, lễ hội Bà Thu Bồn là lễ hội dân gian, có giá trị văn hóa đặc sắc, như một "bảo tàng sống" đa dạng và góp phần kết nối các cộng đồng vùng sông núi phía tây Quảng Nam. Đồng thời, đây là sự kiện quan trọng trong chuỗi các hoạt động kỷ niệm 550 năm Danh xưng Quảng Nam (1471-2021).

"Địa phương cần nâng cao tuyên truyền, truyền thông về lễ hội Bà Thu Bồn, di tích Dinh Bà trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch nhằm tăng cường tính xã hội hóa lễ hội và bảo tồn di sản độc đáo này. Đồng thời, thực hiện các chính sách tôn vinh, đãi ngộ các nghệ nhân đã làm tốt công tác bảo tồn, thực hành di sản và trao truyền cho thế hệ trẻ. Quan trọng nhất là phải giữ hồn cốt lễ hội, không để biến dạng hay có nguy cơ thất truyền", ông Trần Văn Tân chia sẻ.

Theo Dân trí