Đại dịch Covid-19 đang có những diễn biến khó lường và là cú sốc lớn đối với ngành du lịch. Để có thể hình dung ra phần nào sự ảnh hưởng của Covid-19 tới du lịch Việt Nam, chúng ta có thể nhìn lại những thống kê về ngành này trước đại dịch SARS cách đây gần 20 năm. 

Du lịch Việt Nam chỉ cần 7 tháng để vượt qua dịch SARS 

Năm 2003, đại dịch SARS cũng đã làm thế giới điêu đứng. Theo WHO, dịch SARS được ghi nhận từ tháng 11/2002 đến tháng 7/2003. Trong khoảng thời gian này, thế giới có 25 quốc gia có sự lưu hành của dịch SARS với tổng cộng 8.098 người bị mắc, trong số đó có 774 người chết.

Theo các chuyên gia, dịch SARS gây thiệt hại khoảng 40 tỷ USD trên toàn thế giới. Cũng theo báo cáo của UNWTO, lượng khách quốc tế năm 2003 giảm 1,5%, từ 703 triệu lượt năm 2002 xuống còn 690 triệu lượt.

Đặc biệt, lượng khách quốc tế đến nhiều điểm đến đã giảm tới một nửa trong hai tháng liền (tháng 4 và 5). Khu vực châu Á và Thái Bình Dương vốn đang tăng trưởng ổn định, đã bị giảm sút đột ngột (-9,0%); trong đó khu vực Đông Nam Á giảm 13,9%.

Năm 2003, theo báo cáo của UNWTO, tổng thu du lịch quốc tế, tính theo đồng USD, vẫn tăng gần 43 tỷ USD, tuy nhiên mức tăng này được đánh giá lại là do sự mất giá của USD so với nhiều loại tiền tệ khác. Nếu tính theo đồng Euro, tổng thu giảm tới 9,0%, từ 508 tỷ Euro năm 2002 xuống còn 463 tỷ Euro.

Khu vực châu Á và TBD giảm từ 98,7 tỷ USD xuống 94,9 tỷ USD, tương đương -3,9%; tính theo Euro, giảm từ 104,4 tỷ Euro xuống 83,9 tỷ Euro (- 19,6%).

Sau dịch SARS 2003, bước sang năm 2004, du lịch thế giới tăng trưởng trở lại với những kết quả tích cực ở nhiều khu vực và điểm đến.

Năm 2004, lượng khách du lịch quốc tế đạt 763 triệu, tăng trưởng 10,7% so với 2003; khu vực châu Á và Thái Bình Dương tăng trưởng rất cao (+27,9%). Khu vực Đông Nam Á tăng trưởng mạnh với mức nhảy vọt đạt 31%, trong đó đặc biệt là Campuchia (+51%) và Malaysia (+49%). Tổng thu từ du lịch quốc tế tăng 18,9% tính theo đồng USD (8,2% tính theo đồng Euro).

Theo số liệu của Trung tâm thông tin du lịch, Việt Nam cũng phải chịu những tổn thất nhất định do SARS, có 65 người nhiễm và 5 người tử vong. Sau 45 ngày đối mặt, ngày 28/4/2003, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới khống chế thành công dịch bệnh SARS, và không còn ca mắc mới nào được ghi nhận sau đó.

Tháng 3 và 4/2003, dịch SARS xảy ra tại Việt Nam hưng thực sự 2 tháng 5 và 6 mới là tháng có số lượng khách đến thấp nhất trong năm (“đáy” của đường biểu đồ). Ba tháng tiếp, đến tháng 9 mới đạt ngang mức cùng kỳ 2002 và 3 tháng cuối năm đã lấy lại được tốc độ tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm trước, nhưng cả năm 2003, Việt Nam vẫn bị giảm tới 7,6%. Cả năm có 6 tháng mức tăng trưởng âm.

Năm 2003, bù lại với số khách quốc tế giảm (-7,6%), du lịch nội địa mặc dù bị tác động mạnh, nhưng cũng sớm hồi phục, số lượt khách du lịch nội địa cả năm vẫn có mức tăng trưởng là 3,8%. Nhờ vậy, tổng thu du lịch chỉ giảm 4,3%.

Năm 2004, khách quốc tế đến Việt Nam tăng khá cao, đạt 20,6% so với 2003. Khách nội địa tăng 7,4%. Tổng thu từ khách du lịch cả năm tăng 18,2%.

Hướng đi nào trước những diễn biến khó lường?

Còn đối với Covid-19, cho đến thời điểm đầu tháng 8/2020, tình hình dịch bệnh chưa có dấu hiệu được khống chế tốt. Tính đến 6h ngày 4/8, toàn thế giới có 18.421.785 ca nhiễm bệnh, đã khỏi 11.658.093 trường hợp và có 696.537 người tử vong.

Tại Việt Nam, số ca nhiễm Covid-19 được ghi nhận đã tăng lên sau gần 100 ngày không xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng. Tính đến 6h ngày 4/8, Việt Nam có 652 ca nhiễm bệnh, 272 ca đang điều trị và 6 người tử vong.

Từ cuối tháng 3/2020, nhiều quốc gia tuyên bố đóng cửa biên giới, phải thực hiện chính sách giãn cách xã hội, tạm ngừng nhập cảnh đối với người nước ngoài,… Đối diện với tình hình này, ngành du lịch gần như “đóng băng”. Các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, nhà hàng, kinh doanh dịch vụ vui chơi, giải trí,... đều phải đóng cửa, vận tải khách hạn chế, chỉ phục vụ những trường hợp cấp thiết.

Theo Tổng cục thống kê, 7 tháng đầu năm nay, 2020, doanh thu du lịch, lữ hành ước đạt hơn 11.000 tỷ đồng, giảm 55% so với cùng kỳ năm trước. Một số địa phương có thế mạnh về du lịch như Khánh Hoà, TP. HCM, Vũng Tàu, Cần Thơ, Quảng Ninh sụt giảm mạnh từ 50% đến hơn 75%.

Riêng trong tháng 7/2020, đã có 13.900 lượt khách quốc tế nhập cảnh Việt Nam chủ yếu là chuyên gia, lao động kỹ thuật cao, giảm 99% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 7 tháng năm nay, khách quốc tế đến Việt Nam ước đạt 3,8 triệu lượt, giảm 62% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách đến bằng đường hàng không giảm 60%; đường bộ giảm 70%; đường biển giảm 8%.

Với 8 triệu lượt khách, tháng 7 được ghi nhận có mức tăng trưởng cao nhất từ đầu năm. Đang trên đà hồi phục, ngành du lịch bất ngờ trở lại khủng hoảng khi từ ngày 25/7 đến nay, đã xuất hiện các ca nhiễm Covid-19 trong cộng đồng, thậm chí đã có 6 người tử vong trong chưa đầy nửa tháng qua.

Với tình hình khắc phục dịch bệnh ở các quốc gia và vùng lãnh thổ hiện nay, có thể thấy, rất khó có thể đưa ra dự báo chính xác về thời điểm kết thúc dịch bệnh. Và thời điểm khống chế dịch bệnh sẽ không đồng thời ở các nước.

Với những thiệt hại do Covid-19 gây ra, chừng nào virus SARS-CoV-2 còn tồn tại thì khi đó thế giới vẫn phải đối diện với mối đe dọa nghiêm trọng. Và du lịch không tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Đối với du lịch Việt Nam, lượng khách quốc tế chắc chắn chưa thể hồi phục. Những việc nằm trong khả năng của chúng ta hiện nay chính là sớm khống chế tốt Covid-19 để du lịch nội địa có thể sớm được thúc đẩy trở lại như tháng 7 vừa qua. Trong đó, du lịch Việt Nam cần quan tâm trước đến nhóm khách MICE, khách công vụ.

Khi tình hình dịch bệnh trên thế giới được kiểm soát tốt hơn, cùng với khả năng đảm bảo dịch bệnh trong nước không bùng phát trở lại, Việt Nam có thể đánh giá, từng bước mở lại với từng thị trường thích hợp.