Du lịch bảo tàng được xem như con đường ngắn nhất trong việc tìm hiểu văn hóa, lịch sử của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Bảo tàng ở mỗi quốc gia không chỉ giúp lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc, nét tinh túy của nhân loại, mà còn tạo ra những giá trị vật chất cho nền kinh tế. Báo cáo của IBIS World về ngành công nghiệp bảo tàng ở Mỹ cho thấy, doanh thu từ bảo tàng năm 2019 ước đạt khoảng 13 tỷ USD.

Thực trạng hiện nay

Tại Việt Nam, một số bảo tàng đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước, và từng được một số trang web nổi tiếng của thế giới xếp vào danh sách bảo tàng hấp dẫn nhất của khu vực châu Á. Tuy nhiên, hoạt động bảo tàng nói chung ở Việt Nam vẫn còn một số tồn tại, bất cập như: Nội dung trưng bày chưa thực sự được quan tâm, chú ý đầu tư; nhiều sưu tập hiện vật có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học vẫn chưa được khai thác, phát huy để đến được với đông đảo công chúng.

Bảo tàng lịch sử Việt Nam tại 

Thu hút khách tham quan

Số lượng khách chưa nhiều cùng với mức vé không cao, nên kết quả thu từ phí (vé) tham quan của các bảo tàng ở Việt Nam nhìn chung còn rất thấp. Trong số bảo tàng thu thập được thông tin, gần 51% bảo tàng có thu phí (vé) tham quan, số còn lại miễn phí cho khách tham quan.

Mức vé tham quan các bảo tàng ở nước ta đối với các bảo tàng công lập thường ở mức 40.000 đồng/người lớn, ngoài ra có mức giảm 50% hoặc miễn vé với một số đối tượng khách. Một số bảo tàng ngoài công lập có mức vé cao hơn như Bảo tàng Sáp (Bà Nà Hill) khoảng 100.000đ, hay Bảo tàng Y học cổ truyền Việt Nam (TP. Hồ Chí Minh) khoảng 120.000đ... Mức vé này so với nhiều bảo tàng trên thế giới là khá thấp.

bảo tàng nghệ thuật Hồi giáo - Malaysia

Biết rằng mức vé phụ thuộc vào quy mô và giá trị của các hiện vật được trưng bày, nhưng ví dụ một số bảo tàng ở Bangkok, mức vé là trên 150.000đ đến trên 600.000đ; bảo tàng ở Malaysia khoảng từ 140.000đ, ở Singapore khoảng 300.000đ; bảo tàng nổi tiếng ở Nga như Bảo tàng Vũ khí Kremlin có vé khoảng 500.000đ, bảo tàng Hermitage khoảng 245.000đ; bảo tàng Louvre có vé khoảng 450.000đ.

Bảo Tàng The Erawan - Thái Lan

Qua khảo sát cho thấy, những bảo tàng có thu phí vẫn là nơi thu hút khách đến nhiều hơn so với nhiều bảo tàng dù miễn phí nhưng cũng không có khách đến tham quan.

Hướng dẫn viên

Hướng dẫn viên đóng vai trò khá quan trọng. Đây là lực lượng để hỗ trợ và giúp du khách hiểu hơn về bảo tàng cùng với giá trị của các hiện vật trưng bày và văn hóa của đất nước, có khả năng tăng thêm tính hấp dẫn cho bảo tàng.

Nhưng cũng qua khảo sát năm 2018 cho thấy số hướng dẫn viên tại điểm ở các bảo tàng Việt Nam khá mỏng. Bình quân ở một bảo tàng có thu phí, chỉ có gần 6 hướng dẫn viên tại điểm/thuyết minh viên. Nếu tính hệ số bình quân hướng dẫn viên trên 10.000 khách, hệ số này chỉ đạt 0,29.

Các hoạt động giữa ngành bảo tàng và Du lịch

Nhận thấy rõ tiềm năng từ việc phát huy giá trị của các bảo tàng trong việc xây dựng sản phẩm du lịch phục vụ khách, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có định hướng và chỉ đạo việc gắn kết để phát triển giữa hai ngành. Thời gian gần đây, giữa ngành Bảo tàng và Du lịch đã có những hoạt động cụ thể nhằm kết nối sản phẩm phục vụ và thu hút khách du lịch, như: tổ chức thử nghiệm tour du lịch chuyên đề kết nối sản phẩm của bảo tàng, nhà hát với du lịch; tour chuyên đề “Lịch sử Việt Nam – Khám phá từ lòng đất” và “Lịch sử Việt Nam – Bình minh trên các dòng sông”, “Mỹ thuật Việt Nam – Kho báu trong lòng Hà Nội” và “Làng quê Việt Nam – Một góc nhìn”; lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho hướng dẫn viên tại điểm; Hội thảo "Văn hóa với phát triển và quảng bá du lịch",...

Chường trình nghệ thuật tại bảo tàng

Một vài ý kiến

Với thực trạng đón khách như hiện nay, nhiều bảo tàng ở nước ta chưa thực sự phát huy được các giá trị và chưa được lựa chọn là điểm đến đối với du khách. Trong việc phát triển du lịch văn hóa, rất cần có thêm các bảo tàng hấp dẫn, góp phần tăng thêm thời gian lưu trú và chi tiêu của khách du lịch.

Đề án của Bộ VHTTDL đã đưa ra những nhiệm vụ và giải pháp cụ thể, các bảo tàng cần quan tâm:

Đổi mới nội dung và hình thức trưng bày; đa dạng hóa hoạt động, quan tâm trưng bày/ tổ chức triển lãm chuyên đề, đề cao tính tương tác với công chúng.

Ứng dụng công nghệ thông tin vừa tăng tính hấp dẫn cho bảo tàng.

Bảo tàng cần quan tâm đầu tư cho dịch vụ bổ trợ: cửa hàng lưu niệm, đầu tư thiết kế sáng tạo và sản xuất các sản phẩm lưu niệm gắn với nét đặc trưng của bảo tàng; khu ẩm thực, cà phê,…

Công tác truyền thông phải được chú trọng hơn nữa; kết nối và chủ động cung cấp thông tin với cơ quan báo chí, câu lạc bộ nhà báo du lịch.

Bảo tàng cần liên kết chặt chẽ hơn với các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú du lịch trong việc quảng bá về giá trị của bảo tàng và thu hút du khách.