Khắp mọi miền trên dải đất hình chữ S, đến đâu ta cũng dễ dàng bắt gặp hình ảnh nón lá thân thương. Từ người mẹ tần tảo sớm hôm trên đồng ruộng, người chị đảm đang dẻo chân từng phiên chợ hay cô gái đương xuân e ấp nụ cười… nón lá theo chân phụ nữ Việt đi khắp năm châu, bốn bể để rồi thổn thức tự hào hai tiếng “Việt Nam”. 

Những chiếc nón lá đã xuất hiện từ rất sớm. Hình ảnh tiền thân của nón lá là hình chạm khắc trên những chiếc trống đồng Ngọc Lũ, trống đồng Đông Sơn, thạp đồng Đào Thịnh... trong khoảng thời gian từ năm 2500-3000 trước công nguyên. Ban đầu, chiếc nón lá được tạo ra để ứng phó với thời tiết khắc nghiệt lúc thì nắng lắm, khi thì mưa nhiều. Theo thời gian, nón lá không chỉ trở thành một đồ vật thiết yếu mà còn là nét văn hóa độc đáo của dân tộc Việt. 

Nón lá mềm mại, giản dị và e ấp như chính con người Việt Nam. Đó là cái chất của con người nông nghiệp nhưng đầy chất thơ. Nón lá còn đại diện lòng yêu quê hương, đất nước, là nỗi nhớ và tự hào về mảnh đất hình chữ S thân thương. Người Việt xa quê, dù ở chân trời góc bể, trong dòng người đông đúc chỉ cần thấy thấp thoáng hình bóng chiếc nón là có thể vỡ òa nhớ về những hoài niệm quê nhà. 

Chiếc nón còn đi vào biết bao tác phẩm thơ ca, trở thành hình tượng tiêu biểu làm thi vị hóa hình ảnh người phụ nữ Việt: “Quê hương là cầu tre nhỏ, mẹ về nón lá nghiêng che”. Những giai điệu ấy dường như khắc sâu vào tâm trí mỗi người con đất Việt, trở thành một thứ biểu tượng linh thiêng đại diện cho hồn Việt, hồn dân tộc.

Chiếc nón lá theo bà ra đồng làm việc từ những buổi sớm tinh mơ đến khi ông mặt trời ngái ngủ. Nón theo mẹ với những gánh hàng rong nặng trĩu trên vai, tiếng rao hàng vang lên rồi như mất hút vào trong sự ồn ào, náo nhiệt của phố thị phồn hoa. Trong thời chiến, nón lá trở thành một chứng nhân lịch sử khi theo chú, theo anh đi qua mưa bom bão đạn, chứng kiến biết bao nhiêu thăng trầm của những cuộc chiến đau thương mà anh dũng. 

Cùng với thời gian, chiếc nón lá tưởng chừng đã bị mai một và lùi vào ký ức của một thời hoàng kim rực rỡ. Ấy vậy mà với vẻ đẹp dịu dàng hiếm có, nón lá tiếp tục theo chân các bạn trẻ trong hành trình du ngoạn khắp Việt Nam. Từ Sapa - xứ sở ngàn sương ẩn chứa biết bao điều kỳ diệu của cảnh sắc thiên nhiên, Quảng Ninh sơn thủy hữu tình với vô vàn đặc sản thơm ngon, Ninh Bình với những hang động kỳ bí, xuôi theo dòng sông với hai bên bờ là những vách đá hùng vĩ như có tự bao đời; Đến xứ Huế mộng mơ với những điệu hò làm say lòng người, Quảng Nam cổ kính mà đằm thắm như một cô gái đẹp dịu dàng... 

Nón lá còn xuất hiện trong hành trình trekking ngập tràn sắc xanh ngọc bích của núi rừng, vượt những cung đèo nguy hiểm ở xứ Tây Bắc để bồng bềnh trong biển trời mây như vừa bước chân vào cõi thần tiên hay vượt qua những con sóng bạc lấp lánh để tìm đến những bờ biển vỗ về...

Cùng với hội nhập, nón lá Việt Nam không chỉ được các bạn trẻ trong nước đón nhận mà còn vươn mình khỏi biên giới để đến với bạn bè quốc tế. Vẫn giữ nguyên vẻ đẹp mộc mạc, tinh khôi như từ thuở khai sinh, chiếc nón có hình chóp nhọn được làm bằng các loại lá chuyên dụng với quai đeo ngang cổ dần dấn thân vào thị trường thời trang trong nước và quốc tế. Người ta có thể thêm thắt, tô điểm cho chúng để có những phiên bản lạ mắt nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp cổ điển mà dịu dàng, đậm chất hồn Việt như bao đời nay. 

Trên đấu trường sắc đẹp, cùng với hình ảnh áo dài thì nón lá là một trong những ý tưởng không thể bỏ qua vừa để tôn vinh vẻ đẹp các nàng Hậu vừa để quảng bá hình ảnh Tổ Quốc. Vào năm 2015, người đẹp Hà Thu đã tặng áo dài và nón lá cho các thí sinh trong cuộc thi Miss Intercontinental và gây được những ấn tượng tích cực. Hay vào năm 2017, bộ trang phục “Hồn Việt” lấy cảm hứng từ áo dài, nón lá và các họa tiết trên trống đồng đã được Á hậu Nguyễn Thị Loan lựa chọn để tham dự cuộc thi Miss Universe đã nhận được nhiều lời khen ngợi khi có sự phá cách với nhiều tầng màu sắc rực rỡ mang đậm tinh thần dân tộc của một cuộc thi sắc đẹp vốn đa sắc màu văn hóa. 

Ta sẽ còn thổn thức mãi khi một biểu tượng văn hóa của dân tộc mình như nón lá đã, đang và sẽ tiếp tục gây được nhiều tiếng vang lớn trên sàn diễn quốc tế và chiếm được nhiều cảm tình từ bạn bè năm châu. Nhưng điều làm ta xao xuyến nhất lại là những hình ảnh thân thương đến nao lòng: Nón lá theo người ra đồng làm việc, nón lá tô điểm chân dung người thiếu nữ trên con đường đến trường, nón lá lang thang khắp các con phố bên cạnh gánh hàng rong của mẹ... 

Dù mai này có đi xa, hình ảnh chiếc nón lá sẽ luôn khảm sâu vào ký ức của một miền xưa cũ nào đó trong tâm trí của mỗi người con Việt.