"Đất chật người đông" là tình trạng dễ thấy ở Nhật Bản. Khi dân số Nhật Bản không ngừng tăng lên, không gian dành cho người chết ngày càng hạn hẹp, đặc biệt là ở thủ đô Tokyo. Để thích ứng với tình hình, nhiều địa phương ở Nhật Bản đã thay đổi phương thức chôn cất người chết theo hình thức "mộc thụ táng".

Mộc thụ táng là hình thức hỏa táng xác người chết, sau đó để tro cốt người đã khuất xuống dưới đất và trồng cây lên phía trên để đánh dấu khu mô. Đây là một hình thức mai táng được chính phủ Nhật Bản đánh giá là vừa phù hợp với niềm tin tôn giáo, vừa giải quyết các vấn đề về môi trường ở Nhật.

Nguồn gốc của mộc thụ táng

Vào đầu những năm 1970, tình trạng thiếu không gian chôn cất người chết ở khu vực thành phố đang trở nên báo động. Giới chức trách Nhật Bản đã tỏ ra rất lo ngại về tình trạng này. Nhiều giải pháp đã được các nhà chức trách Nhật Bản đưa ra như: chôn người chết ở các thị trấn nghỉ dưỡng hay đưa người chết về các vùng nông thôn để chôn cất. Tuy nhiên, các giải pháp đưa ra không mấy hiệu quả.

Mãi đến những năm 1999, đền Shounji ở phía bắc Nhật Bản đã đưa ra một giải pháp mới giúp giải quyết cuộc khủng hoảng này, đó là phương thức "mộc thụ táng". Các nhà sư trong đền Shounji đã dựng một ngôi đền có tên là Chishoin trong khu rừng nhỏ. Tại đây, các nhà sư chuyên mai táng người chết theo phương thức mộc thụ táng, chôn tro cốt người chết dưới những gốc cây.

Phật giáo Nhật Bản vốn khác biệt với các nền Phật giáo khác do sự tập trung vào thế giới tự nhiên. Phật giáo Nhật Bản cho rằng thực vật là một thực thể sống, nằm trong vòng luân hồi của đạo phật nên cần được bảo vệ. Do vậy, Phật giáo Nhật Bản thường xem tác động của con người lên môi trường là một điều đáng lo ngại. Người đứng đầu đền Shounji cho rằng mộc thụ táng là một phần trong cam kết bảo vệ môi trường của tín ngưỡng này.

Các nhà sư ở đền Shounji còn cho biết chi phí cho mộc thụ táng cũng thấp hơn nhiều so với phương thức truyền thống. Điều này sẽ giảm bớt gắng nặng cho nhiều người trẻ Nhật Bản, khi họ đang phải một mình chăm sóc và lo lắng cho cả đại gia đình nhiều thế hệ.

Chuyển đổi ý thức xã hội

Phương thức mai phục táng đang trở nên phổ biến ở Nhật Bản. Các ngôi đền và nhiều nghĩa trang công cộng ở Nhật bản đã áp dụng hình thức này. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo phương thức mai táng này sẽ cắt đứt mối liên kết với xã hội và kinh tế của nhiều người Nhật Bản.

Theo truyền thống văn hóa Nhật Bản, người sống sẽ phải thường xuyên viếng thăm, thực hiện các nghi lễ cúng bái trên ngôi mộ của những người thân trong gia đình mình để linh hồn họ được siêu thoát và nhận công quả hàng năm.

Vào giữa tháng 8 hàng năm, Nhật Bản thường tổ chức lễ Obon. Cứ đến ngày lễ này, người theo đạo Phật sẽ đến thăm viếng mộ của những người thân trong gia đình, cúng đồ ăn, thức uống với niềm tin rằng linh hồn của họ sẽ được trở về trần thế vào khoảng thời gian này.

Tuy nhiên với phương thức mộc thụ táng, người Nhật Bản sẽ không được thực hiện đầy đủ những nghi thức này. Phương thức này là dấu hiệu của sự giảm sút của các nghi lễ tôn giáo truyền thống, cùng sự trỗi dậy của các phương thức tâm linh thay thế.

Nhưng hơn tất cả, người Nhật Bản vẫn không thể phủ nhận được những mặt tích cực của phương thức mộc thụ táng. Những nỗ lực thực hiện các phương thức mai táng này thể hiện sự linh hoạt của các nghi thức tôn giáo hay tâm linh, khi có thể thích nghi theo các yếu tố xã hội và môi trường.