Gặp phóng viên Travelmag vào một buổi chiều muộn ở Sài Gòn, họa sĩ Phan Vũ Linh cho biết hiện tại anh đang làm song song việc giảng dạy ở trường ĐH Hoa Sen và điều hành xưởng sản xuất mô hình 3D nên tương đối bận. Tuy nhiên, bản thân anh luôn cân bằng và đảm đương được hai công việc này cùng lúc vì đây đều là đam mê của anh.

Với phong cách trẻ trung, năng động và mái tóc dài cá tính, vẻ ngoài của Phan Vũ Linh hao hao giống một ca sĩ hát nhạc rock. Nhận mình là một người làm nghệ thuật phóng khoáng, tự do, chỉ thích làm những cái mình muốn, anh đã cho thấy sự thành công trong việc đưa nghệ thuật tạo hình truyền thống lên một tầm cao mới với những mô hình khủng long 3D siêu thực.

Mô hình truyền thống trong mô hình hiện đại

- Ý tưởng chế tạo mô hình khủng long 3D của anh bắt đầu thế nào?

Ban đầu, tôi đã rất thích thú với những đề tài quái vật, khủng long, giả tưởng,… cho tranh vẽ, phim ảnh và mong muốn thực hiện nó từ rất lâu. Tuy nhiên, việc sản xuất các mô hình lớn phục vụ cho công viên, khu vui chơi giải trí, du lịch là một sự tình cờ. Khi đó, tôi gặp Vi Ngọc Tài, người cùng tôi sáng lập CineMagic. Bạn ấy là người có định hướng rõ ràng hơn về việc những sản phẩm mình làm ra sẽ phục vụ cho ai, bán cho ai và vận hành nó một cách chuyên nghiệp.

Tôi và Tài giống như bổ sung khiếm khuyết cho nhau, tôi chỉ biết sáng tạo nghệ thuật, còn Tài thì vận hành công ty, biến những ý tưởng thành hiện thực để bán cho khách hàng, lấy tiền nuôi xưởng và nhân viên. Vì thế, tôi và Tài đồng sáng lập nên xưởng khủng long.

Thực ra nói là xưởng làm khủng long nhưng chúng tôi làm rất nhiều thể loại khác nhau, những mô hình đa dạng như xe, robot,… cung cấp cho các sự kiện. Tuy nhiên, vì khủng long được nhiều người yêu thích, đặt hàng nên mình làm nhiều, nếu tới xưởng sẽ thấy đa số là khủng long.

- Ngoài kích thước lớn, đâu là điều đặc biệt trong mô hình những con khủng long tạo ra từ công nghệ in 3D này?

Các nhà khảo cổ hiện tại mỗi ngày tìm ra những điểm mới của khủng long, có lúc nói nó giống kỳ đà, cá sấu, lúc lại nói khủng long có lông, giống con chim,… vậy nên chúng tôi cũng phải đi theo những nghiên cứu này. Nếu tạo ra nó theo phương pháp truyền thống mất vài tháng nhưng lại phải chỉnh sửa theo những nghiên cứu mới thì rất mất thời gian và công sức. Còn chúng tôi làm trên máy sẽ đáp ứng được sự thay đổi một cách nhanh chóng.

Ví dụ như đang vẽ con khủng long này trên 3D, đọc báo mạng thấy được một nhà khảo cổ khai quật được bộ xương hoàn chỉnh, có cả phần da thì mình lấy cái đó bỏ vào con khủng long của mình, độ chính xác của việc này lên đến 100% và độ cập nhật rất cao.

- Thông thường, tuổi thọ của một con khủng long khoảng bao lâu?

Độ bền của kết cấu máy móc tùy thuộc vào thiết bị mà mình sử dụng. Nếu sử dụng mô-tơ, máy chạy mượt liên tục nhưng độ bền không cao. Sử dụng ben hơi độ bền sẽ cao hơn, tầm 1 - 2 năm bảo hành, còn mô-tơ nếu trúng loại máy tốt thì được 5 – 6 tháng, loại máy kém hơn thì tầm 1 - 2 tháng là bị cháy máy, phải cho người đến thay.

Về phần da và tạo hình thì độ bền tương đối cao bởi silicon là vật liệu tương đối vững chắc. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng một lớp vải bên dưới tạo nên độ bền cho kết cấu này. Vì vậy, xé hay rạch cũng rất khó rách.

Một yếu tố không kém phần quan trọng là phụ thuộc vào con người. Có câu “của bền tại người”, nếu bỏ vào một khu vui chơi không được bảo quản, trẻ con vào mặc sức đấm đá thì chỉ cần 1 tháng là phải lên sơn, phết, vá lại. Tôi coi nhiều clip người ta đấm đá khủng long cảm thấy rất xót, không hiểu tại sao lại đối xử với “con” mình như vậy. Đối với những khu để trong nhà, không dãi nắng dầm mưa, có hàng rào các thứ tốt thì sử dụng 1 – 2 năm vẫn chưa cần bảo hành.

Một con khủng long 3D chỉ mất 2 tuần để hoàn thành

- Nhìn những mô hình khủng long 3D to lớn như thế này chắc chắn quá trình tạo ra những con khủng long này không đơn giản?

Quá trình tạo ra con khủng long bắt nguồn đầu tiên là ý tưởng. Khủng long đã được hình tượng hóa, khai quật từ rất lâu, nhiều nghệ sĩ đã thể hiện lại hình ảnh đó rồi. Tuy nhiên, để tạo ra một con khủng long bằng vật chất có thật, to lớn như vậy thì chúng tôi đã đi theo một kỹ thuật khá mới, đó là tạo hình 3D và in 3D.

Thời xưa, để tạo ra một con khủng long như vậy cần rất nhiều điêu khắc gia mày mò, tốn vài tấn đất sét trong khoảng thời gian rất lâu. Bây giờ, với công nghệ mới này, tôi và bạn thiết kế chỉ cần ngồi trên máy khoảng 3 - 4 giờ đồng hồ là có thể vẽ được một con khủng long 3D, sau đó đưa cho máy in. Đương nhiên, máy in cũng mất thời gian in rất nhiều mảnh để tạo ra một con khủng long lớn, nhưng vẫn không mất thời gian bằng sức người làm, tiết kiệm được nhiều thời gian để các bộ phận khác như sơn, tạo hình làm các công việc khác.

- Trong quá trình chế tạo đó, điều khó khăn nhất mà anh và ê-kíp gặp phải là gì?

Với những con vật lớn thì vấn đề cấu trúc, xương khớp để nó chuyển động rất khó. Bởi chúng tôi không làm khủng long tĩnh mà là con vật có thể chuyển động được nên vấn đề máy móc, xương khớp phải tính toán rất kỹ về trọng lực, độ bền vững và làm cách nào để nó hoạt động được bền bỉ nhất.

Ví dụ, ở nhà máy nó hoạt động tốt nhưng khi đem đến cho khách hàng được tầm 1 tháng lại bị hư, điều này rất mất thời gian sữa chữa, hơn nữa còn không vừa lòng khách. Vì thế, chúng tôi phải tính toán rất kỹ, sử dụng nhiều kỹ thuật và thay đổi nhiều phương án để có được một sản phẩm hoàn thiện nhất như mọi người thấy ngày hôm nay.

- Mất bao nhiêu thời gian để anh và ê-kíp làm được một con khủng long 3D như này?

Trung bình một con nếu có khuôn mẫu sẵn thì chỉ mất 2 tuần để hoàn thành. Nếu xuất phát từ đầu, phải làm rồi in 3D thì mất khoảng 1 tháng.

Một dự án nhỏ với quy mô hơn 10 con trong diện tích khoảng 300 – 400 mét vuông thì chỉ trong vòng một tháng chúng tôi có thể hoàn thành. Đối với dự án lớn hơn như dự án Tuần Châu tôi đang làm, số lượng lên đến hơn 70 con thì kéo dài khoảng một năm, bởi ngoài làm con khủng long thông thường, chúng tôi phải trang trí thêm để có câu chuyện nên mất nhiều thời gian hơn.

Làm một con khủng long có nhiều công đoạn, xong tạo hình, in 3D sẽ đến công đoạn hàng loạt là đúc khuôn, công đoạn này cần 2 người, làm trong thời gian 1 tuần. Song song đó, bộ phận cơ khí sẽ hàn sắt, khung để tạo ra các khớp chuyển động. Sau đó đến phần ráp da, ráp xương và sơn hoàn thiện mất tầm 1 tuần nữa với đội ngũ khoảng 4 người.

- Trong quá trình sử dụng công nghệ in 3D, anh có gặp nhiều khó khăn không bởi nó không quá phổ biến trong việc ứng dụng vào sản xuất dây chuyền hoàn loạt tại Việt Nam?

Về khó khăn, đầu tiên phải kể đến là vật liệu, vì đa số nguồn vật liệu cho việc in này đều phụ thuộc vào Trung Quốc cung cấp nhựa in. Khi dịch đến, nguồn vật liệu sẽ bị ngưng lại, tuy cũng có nhưng phần giá cả bị đội cao lên. Nguồn vật liệu không ổn định khiến cho việc in mảnh này không khớp với mảnh kia vì độ co giãn.

Hiện tại, bên tôi đã tự sản xuất được máy in 3D nên giải quyết được vấn đề độ ổn định của máy móc và đáp ứng được kích thước mình cần. Ví dụ, các máy in bên ngoài thường rất nhỏ, chỉ có thể in được cái ly, chúng tôi tự chế tạo ra các máy lớn hơn, có thể in được tới 1 mét khối, điều này giúp tiết kiệm thời gian và công sức hơn.

- Theo anh, việc áp dụng tạo hình và in 3D vào công việc này có ưu điểm và nhược điểm gì?

Có khá nhiều ưu điểm như nhanh, tiện, đỡ tốn kém. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những ưu điểm thì khi làm sẽ bị vỡ mộng, bởi nhược điểm xung quanh nó cũng khá nhiều. Ví dụ như những cái về nghệ thuật hay đơn giản là vẽ một cái gì đó mang tính ngẫu nhiên nhưng có máy móc động vào thì sẽ mang tính công nghiệp hơn và ít đi sự ngẫu nhiên đó.

Thực ra, làm việc bằng các phương tiện máy móc thì sẽ bớt đi cảm xúc. Tuy nhiên, nó lại mang tính chất công nghiệp, hàng loạt nên sẽ tốt hơn. Yếu tố cảm xúc cũng là một phần, bởi khi vẽ trên máy nhiều, tôi cảm giác như mình không còn sự trau chuốt khi vẽ nữa vì cứ nghĩ lỡ vẽ sai vẫn có thể hoàn tác, đôi khi vẽ trên giấy cũng tưởng sẽ hoàn tác được (cười).

Tác hại này ảnh hưởng trực tiếp đến người làm sáng tạo, đôi khi mình làm với những phương tiện hiện đại quá lại quên đi yếu tố cảm xúc và ngẫu nhiên trong công việc.

Tôi khắc phục bằng cách ít làm việc với kỹ thuật số mà sáng tác bằng chất liệu truyền thống. Ngày xưa tôi tốt nghiệp chuyên ngành sơn dầu nên giờ ngán vẽ máy thì mua đồ về vẽ sơn dầu để cho nó cân bằng lại.

“Làm ra không biết bán đi cho ai”

- Mất bao nhiêu chi phí cho một con khủng long 3D này?

Chi phí tùy thuộc vào tính chất. Có những con chúng tôi làm với mục đích nghiên cứu để xem nó đẹp đến đâu, chuyển động phức tạp đến cỡ nào thì lên đến 300 – 400 triệu đồng là chuyện thường. Sau khi nghiên cứu ra được một quy trình sản xuất chuẩn rồi thì chi phí chỉ giảm còn khoảng 1/3 số đó thôi.

Với mức chi phí này chúng tôi bán ra thị trường hợp lý hơn, ngang với Trung Quốc nhưng phải nói thật là về chất lượng thì Trung Quốc mạnh hơn bởi họ làm bằng mút xốp và sử dụng kỹ thuật khắc rất thủ công. Tuy nhiên, chất lượng ngoại hình của họ lại không ổn định vì có người khắc đẹp, người lại khắc xấu. Ngoài ra, độ bền cũng không bằng vì họ khắc xong chỉ quét một lớp sơn mỏng, còn chúng tôi làm lớp da silicon và đệm thêm lớp vải bên dưới nên độ bền cao.

- Khi chưa ai biết đến mô hình này, anh làm sao thuyết phục được khách hàng để có lượng đầu ra ổn định nuôi sống doanh nghiệp?

Đây là một vấn đề lớn, bởi trước nay nghĩ đến khủng long người ta hay nói Đầm Sen, Suối Tiên có đầy rồi, ai còn thèm làm thêm nữa. Nhưng thật ra, khủng long lại là nguồn cảm hứng vô tận cho trẻ con. Đa số trẻ em đến một độ tuổi nào đó thường có sự yêu thích, đam mê với khủng long.

Ngày nay, các công viên khủng long còn tồn tại ở Việt Nam, hẹp hơn là ở Sài Gòn thì không còn nhiều nữa, bị lạc hậu, xấu so với phim hoạt hình, điện ảnh khiến người ta không thể chấp nhận nữa nên chúng tôi mới quyết định làm xưởng này để đáp ứng yêu cầu về thẩm mỹ. Những con khủng long chúng tôi làm thường gần giống với trong phim các bé hay xem nen các bạn chấp nhận dễ dàng hơn.

Dĩ nhiên, ban đầu mọi người không biết đến nhiều, nhưng tôi may mắn được gặp quý nhân giúp đỡ. Lúc ấy, chúng tôi làm khủng long không biết bán đi cho ai, nhưng gặp được một anh bên đoàn xiếc, ảnh bảo làm cho anh một con để đi lưu diễn dạng hội chợ. Từ con khủng long đó, giá chỉ khoảng mấy chục triệu đồng thôi nhưng dần dần mọi người biết đến mình nhiều hơn và có khách hàng lớn hơn,đặt các đơn mười mấy con, mấy chục con và hiện tại đã có đơn hàng hơn 100 con.

Tôi nghĩ là, chỉ cần mình kiên trì theo đuổi thì dần dần sẽ có người biết đến và kiếm được đầu ra ổn định. Bởi mình làm chuyện hay như vậy mà không thành công thì quá vô lý.

- Theo anh chia sẻ, ban đầu làm khủng long không biết bán cho ai nhưng tại sao thời điểm đó vẫn quyết định làm?

Ban đầu, tôi và người bạn đồng sáng lập đều rất mê thể loại này, không chỉ với khủng long mà còn mê các con quái vật, các nhân vật trong phim ảnh. Những ngày đầu, chúng tôi chỉ làm những chiếc mặt nạ nhỏ thôi. Tuy nhiên, chúng tôi dần nhận ra những chiếc mặt nạ này không có tính ứng dụng đối với nền điện ảnh Việt Nam, những phim giả tưởng nên phải chuyển hướng làm cái gì đó lớn hơn, gây ấn tượng mạnh hơn, dễ viral hơn và có thể đáp ứng được cho những công viên giải trí.

Ngày đó, chúng tôi đã chạy thẳng đến Đầm Sen, hỏi những người quản lý ở đó xem họ có nhu cầu không và họ đã chỉ cho một số hướng đi. Tuy sản phẩm không bán được cho Đầm Sen nhưng từ đó chúng tôi có động lực để tạo ra một số sản phẩm trước. Sau đó, dần có người biết đến và nhìn nhận công việc của chúng tôi.

“Tôi vẫn không nghĩ rằng mình đã thành công”

- Trước khi được thành công như hiện tại, có bao giờ anh vướng phải khó khăn đến mức muốn bỏ cuộc?

Dĩ nhiên có rất nhiều khó khăn. Thời gian đầu, khi chỉ có tôi và Tài làm thôi thì rất dễ, thích gì thì làm nấy. Nhưng sau khi tôi bắt đầu lập ra xưởng, có nhiều an hem ngồi chung xuồng rồi thì có nhiều áp lực, làm sao tháng này phải có lương cho anh em, làm sao để đủ tiền thuê xưởng, thuê hơn 1000 mét vuông không phải chuyện chơi, mỗi sáng mở mắt ra là mất mấy triệu tiền thuê xưởng. Đây là khó khăn nhưng tôi nghĩ mặc khác nó cũng là động lực giúp mình quyết tâm, cố gắng hơn. Nếu cứ đối mặt với khó khăn thì chán nản, đòi dẹp xưởng thì quá đơn giản, tôi nghĩ đây không phải làm cách của mình.

Đến giờ, tôi vẫn không nghĩ rằng mình thành công, thành công chắc phải là đại gia rồi, giờ này chỉ ngồi đếm tiền thôi chứ không cần phải mày mò làm nhiều thế này. Tuy nhiên, tôi nghĩ đây là mục tiêu, có thể làm xưởng tồn tại, giúp anh em trong xưởng có cuộc sống sung túc từ công việc của mình. Sau đó mới nghĩ đến thành công lâu dài, nó là cái gì thì giờ vẫn chưa biết.

- Anh có những dự định gì trong thời gian sắp tới để theo đuổi đam mê, cũng như phát triển xưởng chế tạo mô hình 3D của mình?

Từ xưa đến nay, ý tưởng chung nhất của tôi là lịch sử, thần thoại Việt Nam. Hiện tại, đây vẫn là ý tưởng hấp dẫn nhất đối với tôi. Dĩ nhiên, yếu tố lịch sử, thần thoại Việt Nam dưới góc nhìn của cá nhân tôi sẽ khác biệt, có thể sẽ kỳ lạ hơn, có yếu tố cá nhân hóa hơn. Tôi nghĩ đây vẫn là đề tài bản thân theo đuổi sau này.

Thật ra, đam mê của chúng tôi là một thế giới giả tưởng, không chỉ là khủng long. Chúng tôi có rất nhiều ý tưởng, ví dụ như chúng tôi đã thiết kế ra một thế giới của loài rồng sống chung với loài người, và rất nhiều loài sinh vậ kỳ bí khác như tiên, người ngoài Trái đất,…

Ngoài ra, sắp tới, tôi cũng muốn có một cái gì đó của riêng mình. Ví dụ một người họa sĩ thì muốn có phòng tranh riêng, bản thân tôi cũng vậy, cũng có những ý tưởng riêng biệt, có thể nhất thời nó chưa phục vụ được cho xã hội nhưng tôi muốn có thời gian nhiều hơn để đầu tư cho nó.

Minh Tuyền - Thiết kế: Jennie