“Hoàng tử bé” – tựa gốc “Le Petit Prince” – là một truyện ngắn của viên phi công có biệt danh thân mật trong phi hành đoàn là “thiếu tá Saint-Ex”, cuốn sách ra mắt năm 1943, từ đó làm say mê hàng triệu độc giả trên toàn thế giới.

Nhà văn Antoine de Saint Exupéry sinh năm 1900 tại Lyon, Pháp. Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông theo mẹ sang Thuỵ Sĩ. Năm 1917, ông trở về Pháp, học trung học tại Paris, sau đó ông vào trường Mĩ thuật. Trong chiến tranh thế giới thứ hai, ông tham gia không quân. Năm 1944, máy bay của ông mất tích trên bầu trời Địa Trung Hải. Do mất tích khi mới 44 tuổi và cũng dành rất nhiều thời gian để thực hiện các chuyến bay, số lượng tác phẩm của Saint Exupéry để lại không nhiều, nhưng hầu hết đó là những tác phẩm đặc sắc. Người đọc có lẽ biết đến ông nhiều nhất với tác phẩm Hoàng tử bé – một câu chuyện ngắn nhưng để lại cho chúng ta bao dư âm sâu sắc.

“Hoàng tử bé” ngắn mà mãnh liệt… biểu hiện nỗi đau của nhà văn và tư tưởng triết học của ông về ý nghĩa của sự có mặt ở trên đời, nỗi khát khao không thể nào vơi được về lòng nhân ái, về sự cảm thông giữa con người.”

Người ta bảo "Hoàng tử bé là một cuốn sách kì lạ được viết bởi một tác giả kì lạ". Saint Exupéry đâu phải là một nhà văn thường, mà là một nhà văn phi công! Ông sáng tác Hoàng tử bé trong thời kì lưu vong khi nước Pháp bị chiếm đóng, ông không được bay theo đúng nghĩa. Nỗi đau ấy đã được thể hiện thoáng qua lời đề tặng của cuốn sách: “Gửi Léon Werth khi ông ấy còn là một cậu bé”. Tại ngôi nhà The Bevin House ở Long Island, New York, ông đã ngày đêm viết và minh họa cho cuốn truyện, với sự giúp đỡ của bánh kẹp và trứng trộn, gin và tonic, Coca Cola và thuốc lá. Ngôi nhà rộng lớn ấy cũng là nơi ông dễ dàng di chuyển để đuổi theo ánh sáng cuối ngày. Chính cái nhìn trầm tư mặc tưởng của ông trước những cảnh hoàng hôn ở nơi đây, đã trở thành phần không thể thiếu của Hoàng tử bé, với buổi chiều 44 lần ngắm mặt trời lặn trứ danh của cậu hoàng tử.

Cho đến nay, tác phẩm đã được dịch sang 257 ngôn ngữ (theo Le Parisien) và đã bán được hơn 200 triệu bản, trở thành một trong những cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại. Truyện còn được dùng như tài liệu học ngoại ngữ cho người mới bắt đầu.

Chuyến du hành tha hương

Truyện kể về chàng phi công gặp nạn ở sa mạc Sahara vì động cơ máy bay bị hỏng, khi đối diện với khả năng sống sót rất thấp, anh gặp gỡ một người trẻ kì lạ với mái tóc vàng – không phải một người đàn ông trưởng thành cũng không phải một cậu bé. Chàng phi công gọi đó là hoàng tử bé.

Chuyện dần dần được hé lộ, hoàng tử bé đến từ tiểu hành tinh B612 xa xôi, nơi có hai núi lửa đang hoạt động và một núi lửa đã tắt, ở đấy cậu sống một mình cùng với một bông hồng đỏm dáng. Bông hồng mà cậu nâng niu chăm sóc cũng là nguyên nhân khiến cậu buồn khổ đến nỗi phải trốn chạy theo chuyến di trú của một đàn chim trời.

Cậu đi qua 6 tiểu hành tinh, và lần lượt gặp một ông vua không có thần dân, một ông hợm hĩnh thích được hoan hô, một ông nát rượu uống để quên đi nỗi xấu hổ vì uống, một ông nhà buôn mở tài khoản sở hữu các vì sao ở ngân hàng, một người thắp đèn rồi tắt đèn liên tục theo mệnh lệnh, một nhà địa lý không bao giờ bước chân ra ngoài để khám phá thế giới.

Hành tinh thứ 7 là Trái Đất, cậu rơi xuống một sa mạc ở châu Phi và chạm mặt ngay thiên thần độc ác của sự chết chóc – một con rắn – giống loài này có thể đưa một kẻ trở về với đất, nơi hắn được lấy ra. Cậu băng qua sa mạc, gặp một bông hoa ba cánh, tầm thường và lãng nhách. Cậu trèo lên một ngọn núi cao, phát hiện ra hành tinh này đã khô khốc lại còn vừa nhọn hoắt vừa sỗ sàng. Cậu băng qua cát, đá và tuyết, thấy một vườn đầy hoa hồng – cậu chạnh lòng bởi đóa hồng trên hành tinh B612 đã nói với cậu nó là bông hoa duy nhất của loài – cậu nằm phục xuống cỏ và khóc. Chính lúc đó cậu gặp bạn cáo của mình với những bài học khôn ngoan và ý nghĩa. Tiếp theo sau người bẻ ghi đang phân chia hành khách và người lái buôn chuyên bán những viên thuốc làm dịu cơn khát, người cậu gặp cuối cùng là chàng phi công nọ.

Chuyến du hành của hoàng tử bé được thuật lại bởi chàng phi công, đọng lại giọt nước mắt và cả những tiếng cười vui tươi của một trí tuệ hồn nhiên như nhất, trong lòng hàng triệu độc giả trên toàn thế giới.

Hoàng tử bé – bài học về việc biết thuần hóa những gì chúng ta yêu và sẵn sàng được thuần hóa bởi những gì ta yêu.

Chuyến đi của cậu hoàng tử bắt đầu từ sự không hài lòng với thái độ của bông hoa hồng. Chuyến đi ấy giúp cả Hoàng tử bé và bông hồng đều trở nên mạnh mẽ và sáng suốt hơn. Đến Trái Đất, lần đầu tiên nghe thấy tiếng vọng, Hoàng tử bé nhận xét rằng nơi đây thật nhạt nhẽo, thật khác với ngày cậu còn ở cùng một bông hoa luôn cất tiếng trước. Cậu dần nhận ra những điều quý giá mà cậu trước đây đã bỏ lỡ. Cậu bắt đầu biết nghĩ về sự hi sinh của người khác, biết thương một cô nàng không sợ hổ, nhưng sợ gió lùa, một bông hoa chỉ có bốn cái gai để chống chọi với cuộc đời dữ dội, nhưng lại là bông hoa can đảm và đẹp nhất trong tất cả những loài hoa cậu gặp. Bông hồng, vốn là hiện thân của sự đỏng đảnh, kiêu kỳ, cũng lớn lên từ mối quan hệ đổ vỡ này. Nàng không cần lồng kính nữa, cũng chẳng ho sặc sụa để bắt hoàng tử phải quan tâm tới mình, nàng chấp nhận sự ra đi của cậu bằng vẻ bình tĩnh dịu dàng, không hề trách móc. Bằng sự kiêu hãnh, và hơn hết, nàng yêu cậu, nên nàng không muốn người mình yêu thấy nàng rơi nước mắt. Chính bông hoa cũng dạy chúng ta cách vượt qua sự sợ hãi, tổn thương và khó khăn, bởi: “Em muốn biết bươm bướm là thế nào, em phải chịu đựng vài ba con sâu".

Càng yêu thương, tận tình chăm sóc cho hoa bao nhiêu thì cậu càng đau khổ và cảm thấy bị lừa dối bấy nhiêu khi phát hiện ra ở trên trái đất có cả nghìn bông hoa như thế. Thế nhưng, sau cuộc trò chuyện với chú cáo có bộ lông đỏ rực, loài vật của sự im lặng, một sự im lặng không rõ là tinh ranh hay thông thái, cậu hiểu ra rằng đóa hồng của cậu là duy nhất. Sự duy nhất của đóa hồng ấy là bởi nàng là bông hoa cậu yêu. Mỗi người đều có một bông hoa của riêng mình, một ngôi sao cho riêng mình, và chẳng có ai giống ai. Người cậu yêu là độc nhất, bởi cậu yêu người ấy, vậy thôi! Người ấy quan trọng, vì người ấy là tình yêu của cậu. Giống như cuộc chiến giữa cừu và hoa, là chuyện phù phiếm với viên phi công, nhưng là điều tối quan trọng với Hoàng tử bé; giống như mọi sự trên thế gian, kể cả tính mạng của cậu (khi cậu mượn nọc độc của rắn để mong trút lại thân xác nặng nề mà trở về với bông hoa)… Tất cả, tất cả đều không quan trọng bằng sự tồn tại của một đóa hồng.

Chú cáo đã gửi đến Hoàng tử bé bí quyết của chính mình: “Người ta chỉ nhìn thấy thật rõ ràng bằng trái tim mình. Cái chủ yếu thì mắt chẳng thể thấy”. Nhiều khi những quyết định mang tính trực giác, bản năng đem tới kết quả tốt hơn sự phân tích bằng lí tính. Cái “nhiều khi” ấy đúng trong tình yêu. Trực giác tồn tại để giúp con người cân bằng các quyết định. “Khi một người yêu một đóa hoa, hoa ấy chỉ có một đóa thôi, trong hàng triệu hàng triệu ngôi sao, chừng ấy đủ làm cho anh sung sướng khi nhìn những ngôi sao”.

“Chính là cái thời gian cậu đã tiêu phí vì bông hồng của cậu, cái thời gian ấy nó làm cho bông hồng đó trở nên quan trọng đến như thế”. Nếu không phải ngày ngày cậu tưới hoa, chiều chiều úp lồng kính chắn gió, cặm cụi bắt từng con sâu, kiên nhẫn ngồi nghe than thở, tán hươu tán vượn, và đôi khi cả im lặng nữa, bởi vì nàng là đóa hồng của cậu, thì có lẽ bông hồng ở tiểu tinh cầu B612 sẽ chẳng khác gì những đóa hoa trống rỗng trong vườn hồng nơi Trái Đất. Hoàng tử bé đã dành thời gian cho hoa, hoa cũng dành thời gian cho cậu vì thế mà cả cậu và hoa trở thành những phần quan trọng không thể thiếu của nhau. Cậu nhận ra thế nào là “thuần hoá” qua lời định nghĩa vô cùng thấm thía của cáo: “thuần hóa” là tạo nên những mối liên hệ để hai người cần đến nhau. Người ta chỉ hiểu những gì người ta đã thuần hóa, và việc thuần hóa, giống như Hoàng tử bé đã thuần hóa Cáo, là việc phải dành nhiều thời gian và công sức, làm hàng ngày, kiên nhẫn và dịu dàng, từng chút một.

Cái kết của hoàng tử bé

Để về được tiểu tinh cầu, Hoàng tử bé phải chấp nhận rủi ro bằng nọc rắn. Đây có lẽ là cái kết khiến người đọc cảm thấy khó hiểu nhất, tác giả có thể viết khác đi, nhưng tại sao lại chọn cho cậu một cái kết “có vẻ” buồn.

Khoảnh khắc mỗi người đặt sách xuống, chúng ta để chú nằm dưới sa mạt hay về với hành tinh lạ lùng đã từng có một bông hoa, nó phụ thuộc vào trí tưởng tượng của bạn nằm yên, hay bay bổng lên tận chân trời.

Đọc Hoàng Tử Bé đi rồi bạn sẽ thấy, không ai biết ý nghĩa của yêu thương, cho đến khi họ cảm hoá được một tấm lòng.