Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao nhiều người phụ nữ bị đối xử tệ bạc vẫn chịu đựng chung sống với người chồng vũ phu dù được nhiều người khuyên ngăn? Hay những câu chuyện về các nạn nhân bị giam giữ lâu năm bỗng chấp nhận và thoải mái bên người đã bắt mình. Đó là hai trong nhiều ví dụ về “Hội chứng Stockholm”.

Hội chứng Stockholm là gì?

Theo chuyên gia tâm lý học Frank Ochberg: “Hội chứng Stockholm là một dạng của bản năng sinh tồn sơ khai của con người. Khi con tin rơi vào hoàn cảnh nguy hiểm đến tính mạng, đầu tiên nỗi sợ hãi sẽ ập đến với và họ đinh ninh rằng mình sẽ chết. Sau đó, họ lại trải nghiệm trạng thái giống như một đứa trẻ - không thể tự ăn, nói hoặc đi vệ sinh mà không có sự cho phép. Vì vậy, những hành động nhỏ của kẻ bắt cóc con tin như cho ăn, uống đã dẫn đến sự biết ơn ban đầu. Các con tin dần rơi vào trạng thái tự phủ nhận thực tế rằng chính những kẻ bắt cóc đã đẩy họ vào tình huống như vậy, và trong tâm trí họ lại cho rằng đó là những kẻ “tối cao” có quyền quyết định việc họ được sống hay phải chết".

Còn theo nhà phân tâm học Anna Freud: "Hội chứng Stockholm là một dạng rối loạn tâm thần. Sự đồng cảm của nạn nhân với kẻ hành hạ là cách "đánh lừa" của bộ não để giúp nạn nhân phản ứng với nỗi đau mà họ đang phải trải qua. Bằng cách đồng hóa bản thân với kẻ hành hạ, bản ngã của nạn nhân được bảo vệ. Khi đó, nạn nhân chia sẻ chung những suy nghĩ, thái độ và giá trị với kẻ hành hạ, "tạm quên mất" rằng mình đang bị đe dọa".

Nguồn gốc tên gọi: Hội chứng Stockholm

Hội chứng Stockholm được lấy tên từ vụ cướp Norrmalmstorg tại ngân hàng Kreditbanken, ở hội trường Norrmalmstorg, thủ đô Stockholm, Thụy Điển. Bốn nhân viên ngân hàng (ba nữ một nam) bị giữ làm con tin từ ngày 23 đến 28/8/1973 trong khi kẻ bắt cóc (hai nam) thỏa thuận với bên cảnh sát. Trong khoảng thời gian này, nạn nhân bắt đầu phát triển gắn bó về mặt cảm xúc với kẻ bắt cóc, từ chối sự trợ giúp từ chính quyền rồi đứng ra bảo vệ kẻ bắt cóc trước truyền thông và giới cảnh sát sau khi được giải thoát sau sáu ngày giam cầm. Một người phụ nữ trong số đó còn đính hôn với một trong hai kẻ tội phạm, và gom góp một quỹ bảo vệ pháp lý để hỗ trợ chi phí thuê luật sư hình sự cho các tên cướp đó. Rõ ràng, các con tin đã hình thành một mối cảm xúc “ràng buộc” với những kẻ giam giữ họ.

Nhà tội phạm học, tâm thần học Nils Bejerot, với tư cách chuyên gia tầm thần học tham gia trong cuộc điều tra vụ cướp Norrmalmstorg, là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ hội chứng Stockholm dưới tên gọi Hội chứng Norrmalmstorg (tiếng Thụy Điển: Norrmalmstorgssyndromet, tiếng Anh: The Norrmalmstorg Syndrome) sau đó được biết đến rộng rãi dưới tên hội chứng Stockholm. Nhà tâm thần học Frank Ochberg là người đưa ra định nghĩa hội chứng Stockholm để trợ giúp cho những vụ thỏa thuận con tin.

Tuy nhiên, nó đã đươc ghi nhận nhiều năm trước và tìm thấy trong các trường hợp bắt con tin, tù nhân và bạo hành khác, chẳng hạn:

- Bạo hành trẻ em

-  Đánh đập/bạo hành phụ nữ

- Tù nhân chiến tranh

- Những thành viên bị hiến tế

- Những nạn nhân bị loạn luân

- Những tình huống bị tội phạm bắt làm con tin

- Những tù nhân ở trại tập trung

- Các mối quan hệ bị kiểm soát/bị đe dọa

Các nhân viên thực thi pháp luật địa phương từ lâu đã ghi nhận hội chứng này ở những phụ nữ bị đánh đập nhưng luôn tìm cách bao che, bảo lãnh chồng/bạn trai ra khỏi tù và thậm chí tấn công cảnh sát khi họ đến giải cứu họ khỏi các cuộc tấn công bạo lực từ chồng/bạn trai. Hệ thống quản lý dữ liệu bắt cóc của FBI ước tính ít nhất 8% các nạn nhân có biểu hiện của hội chứng này.

Cơ sở khoa học tâm lý cho hội chứng Stockholm

Có 4 tình huống hay điều kiện được phát hiện như là nền tảng cho sự phát triển của hội chứng Stockholm:

- Sự hiện diện của các mối đe dọa đến sự sinh tồn về thể chất hoặc tâm lý và niềm tin của nạn nhân rằng kẻ bạo hành có thể thực hiện các đe dọa đó cho bản thân hoặc cho người mà nạn nhân muốn bảo vệ (người mà nạn nhân muốn bảo vệ có thể chính là hung thủ, ví dụ trường hợp người yêu doạ tự sát)

- Sự hiện diện một số biểu hiện tử tể (dù nhỏ) của kẻ bạo hành dành cho nạn nhân

- Có quan điểm cách biệt với người khác, trong khi đồng tình hơn với quan điểm của kẻ bạo hành

- Cho rằng bản thân không có tiềm lực để thoát khỏi tình trạng này.