Xin ấn đền Trần là một tập tục cổ truyền từ thế kỷ thứ 13, thời của triều đại nhà Trần. Vua Trần hằng năm vẫn mở yến tiệc chiêu đãi, phong quan tiến chức cho những quân thần có công. Sau đó, trong nhiều năm Lễ khai ấn phải ngưng đoạn do cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, đến tận năm 1262 mới được Thượng hoàng Trần Thái Tông cho mở lại. Thời gian hao mòn, ấn cũ bị hao mòn, hỏng hóc. Vua Minh Mạng năm 1822 có đi qua Ninh Bình và ghé lại đây cho khắc lại. Ấn cũ "Trần triều chi bảo" nay được đổi là "Trần triều điển cố" nhằm nhớ lại tích cũ người xưa, giữ gìn văn hóa. Dưới đó lại đề thêm "Tích phúc vô cương".

Lễ khai ấn cũng từ đó mang ý nghĩa tập tục văn hóa mang tính nhân văn để nhà vua tế Thiên - Địa - Tiên Tổ, chứng minh tấm lòng thành biết ơn cha ông.

Lễ khai ấn gắn với tập tục của triều Trần, triều đại phong kiến hùng mạng và dài lâu nhất trong lịch sử Việt Nam với bao cái tên hiển hách như: Trần Thủ Độ, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Trần Quốc Toản,... Truyền rằng, sau khi đánh tan quân Nguyên Mông lần thứ nhất, ngày 14 tháng Giêng, vua Trần chiêu đãi, thiết yến quan văn võ trong triều, thưởng lớn cho người có công đánh giặc. Cứ như vậy, hằng năm, cứ vào ngày này thì các vua Trần lại tổ chức nghi thức khai ấn.

Sau này, khi thăm quan khu di tích lịch sử đền Trần - nơi thờ phụng 14 vị vua thời Trần, Trần Hưng Đạo, cùng các quan thần có công, đồng thời giữ nguyên Lễ khai ấn nhằm tưởng nhớ, tôn vinh những người có công xây dựng, giữ gìn đất nước, tiếp lửa tinh thần yêu nước thương dân cho con cháu nhớ về và noi theo tấm gương đó.

Trước khi lễ khai ấn được tổ chức, ngày mồng 2 tháng Giêng, Ban Quản lý khu di tích đền Trần thực hiện nghi lễ xin mở ấn để in các lá ấn phục vụ Lễ khai ấn. Nội dung các lá ấn bao gồm: "Trần triều điển cố - Tích phúc vô cương".

Ngày 14 tháng Giêng hằng năm, đúng 22h sẽ bắt đầu Lễ khai ấn bắt đầu với những nghi thức rước hòm ấn từ nội cung đến Cổ Trạch sang đền Thiên Trường. Lễ khai ấn được thực hiện bởi 14 cụ cao niên ở phường Lộc Vượng và sau đó thì khách thập phương sẽ đến cầu bái, xin ấn với nhiều mong ước an khang - thịnh vượng. Tuy nhiên, cảnh người chen lấn xô đẩy là vấn nạn hàng năm của Lễ, cần có những biện pháp kịp thời để giữ gìn sự linh thiêng của buổi Lễ.