Nguyễn Biểu (? - 1413) là một vị tướng thời Hậu Trần trong lịch sử Việt Nam. Sử sách không ghi rõ cha mẹ của ông là ai, chỉ biết ông quê ở làng Bình Hồ, huyện La Sơn, trấn Nghệ An (nay thuộc xã Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh).
Năm 1413, quân Minh đánh chiếm Nghệ An, vua Trùng Quang Đế tháo chạy vào Hóa Châu, đồng thời sai Nguyễn Biểu đi sứ để xin hoãn binh. Tướng nhà Minh lúc bấy giờ là Trương Phụ đã tiếp Nguyễn Biểu rất ngạo man.
Khi nhìn thấy Nguyễn Biểu yết kiến Trương Tổng binh, một viên quan nhà Minh liền hỏi sao không ông không quỳ lạy. Ông liền sảng giọng đáp: "Trương Tổng binh là bầy tôi của vua phương Bắc, ta là bầy tôi của vua phương Nam. Cùng là bầy tôi cả, cớ sao ta lại phải quỳ lạy?”.
Không bắt bẻ được lý lẽ của Nguyễn Biểu, Trương Phụ liền sai bày ra một mâm cổ đầu người kinh dị để mời sứ thần nước ta ăn thử.
Thay vì sợ hãi, Nguyễn Biểu ung dung ngồi vào bàn và nói: "Mấy thuở người phương Nam được ăn thịt người phương Bắc". Sau đó, ông lấy đũa khoét đôi mắt, chấm giấm và nuốt trước sự chứng kiến của nhiều vị quan nhà Minh. Ông vừa ăn, vừa ngâm bài thơ ứng tác Cỗ đầu người.
Trong bài thơ này, ông đã ví mình như tráng sĩ Phàn Khoái, từng khai quốc nhà Hán bên Tàu và bảo vệ Lưu Bang trong đại yến ở Hồng Môn. Tướng nhà Minh nghe xong bài thơ chỉ biết phải kính phục và thả cho ông về.
Lúc này, một tướng dưới trướng Trương Phụ là Phan Liêu tâu với Phụ rằng Nguyễn Biểu nói: "Năng sảm nhân đầu, năng sảm Phụ" (tức là nuốt được cỗ đầu người thì có thể nuốt sống được Trương Phụ). Vị tướng nhà Minh nghe xong đùng đùng nổi giận, sai quân linh đuổi theo bắt sứ thần nước ta lại.
Sau khi bị quân lính bắt lại, Nguyễn Biểu không kìm được cơn giận, mắng thẳng vào mặt tướng nhà Minh rằng: "Trong bụng thì toan tính việc đánh chiếm nước người ta mà bề ngoài thì lại lớn tiếng là quân nhân nghĩa, trước nói lập con cháu họ Trần, bây giờ lại đặt quận huyện, không những cướp bóc của cải, lại còn giết hại nhân dân, mày thật là thằng giặc bạo ngược".
Bị mắng, dù rất tức giận nhưng Trương Phụ vẫn bắt Nguyễn Biểu phải đối lại câu: "Năng sảm nhân đầu, năng sảm Phụ". Lúc này, Nguyễn Biểu đã khảng khái đối đáp lại: “Hựu tồn ngô thiệt, hựu tồn Trần” (còn ba tấc lưỡi của ta thì nhà Trần vẫn còn).
Trương Phụ nổi giận lôi đình nên đã sai người cắt lưỡi và đánh chết Nguyễn Biểu. Theo nhiều sử sách, Phụ đã trói đầu ông vào chân cầu, để cho nước thủy triều dìm chết. Trước khi chết, ông còn dùng móng tay để ghi vào thân cầu tên và ngày mất của ông.
Cái chết của Nguyễn Biểu được ghi rõ ở một số sách lịch sử như để cho nước thủy triều dâng lên dìm chết. Ngày nay, người dân ở Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh vẫn lập đền thờ và suy tôn Nguyễn Biểu như một anh hùng dân tộc. Ở quê hương của ông là xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ vẫn có đền thờ để tưởng nhớ công lao của ông.