Ruchir Sharma - chiến lược gia trưởng của Morgan Stanley - ngân hàng đầu tư, công ty chứng khoán có trụ sở chính tại Hoa Kỳ - nhận định, Việt Nam có thể trở thành “kỳ tích châu Á" tiếp theo, nối gót các “kỳ tích” trước đây gồm Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan.

Dưới đây là nguyên văn bài đăng của chiến lược gia Ruchir Sharma về sự nổi lên thần kỳ của Việt Nam trên tờ New York Times do TravelMag lược dịch.

Chỉ vài ngày sau khi Trung Quốc công bố ca nhiễm virus corona chủng mới (Covid-19) đầu tiên vào cuối năm 2019, Việt Nam đã lên kế hoạch ngăn chặn sự lây lan của virus. Bằng cách nhắn tới từng thuê bao di động, tuyên truyền trên truyền hình, biển quảng cáo, poster và loa phát thanh, chính phủ Việt Nam đã hô hào thành công 100 triệu dân duy trì liên lạc để truy tìm những người tiếp xúc từ F1, F2 và kể cả F3. 

Việc kiểm soát thành công đại dịch Covid-19 cho phép Việt Nam nhanh chóng khôi phục các hoạt động kinh tế và được dự báo sẽ là nền kinh tế tăng trưởng mạnh nhất năm nay. Trong khi nhiều quốc gia đối mặt với sụt giảm kinh tế nghiêm trọng và phải tìm các gói cứu trợ tài chính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng ở mức 3%/năm. Ấn tượng hơn nữa, sự tăng trưởng đó còn được thúc đẩy bởi thặng dư thương mại kỷ lục, bất chấp những suy giảm trong thương mại toàn cầu. 

Sự nổi lên đột phá của Việt Nam là điều mà khá lâu rồi giới thế giới mới được thấy. Sau Chiến tranh Thế giới II, “các kỳ tích châu Á” - đầu tiên là Nhật Bản, sau đó là Đài Loan và Hàn Quốc, gần đây nhất là Trung Quốc - bắt đầu xuất hiện. Các nền kinh tế này thoát nghèo bằng cách mở cửa cho thương mại và đầu tư, trở thành những “gã khổng lồ” trong sản xuất phục vụ xuất khẩu.

Giờ đây, Việt Nam đang đi đúng lộ trình đó, nhưng trong một kỷ nguyên hoàn toàn mới. Những chất xúc tác tạo nên các “kỳ tích châu Á” trước đây đã không còn. Kỷ nguyên toàn cầu hóa nhanh chóng với dòng chảy thương mại và đầu tư mạnh mẽ đã qua. Tăng trưởng kinh tế đang chậm lại trên toàn cầu. Trong bối cảnh này, các siêu cường không còn làm ngơ trước những chiến thuật vốn được tận dụng để tạo ra những kỳ tích trước đây.

Trong thời kỳ phát triển bùng nổ, “các kỳ tích châu Á” trước đây tạo ra tăng trưởng xuất khẩu gần 20%/năm - gần gấp đôi so với mức trung bình với các quốc gia có thu nhập thấp hoặc trung bình lúc đó. Việt Nam cũng duy trì tốc độ tương tự trong suốt 3 thập kỷ qua. Kể cả khi thương mại toàn cầu lao đốc những năm 2010, xuất khẩu của Việt Nam vẫn tăng trưởng 16%/năm - gấp 3 lần mức trung bình của các nền kinh tế mới nổi và là mức cao nhất trên thế giới. 

Trong khi chính phủ các quốc gia mới nổi khác chi mạnh cho phúc lợi xã hội để lấy lòng cử tri, Việt Nam đầu tư các nguồn lực vào phát triển xuất khẩu, xây đường xá, bến cảng để thúc đẩy giao thương quốc tế, đồng thời xây dựng trường học để đào tạo người lao động. Chính phủ Việt Nam đầu tư khoảng 8% GDP hàng năm cho các dự án xây dựng mới. Giờ đây, Việt Nam đang sở hữu cơ sở hạ tầng với chất lượng cao hơn so với các quốc gia ở cùng mức phát triển. 

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thu hút vốn đầu tư nước ngoài với tốc độ tương tự. Trong 5 năm qua, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm hơn 6% GDP của Việt Nam - mức cao nhất trong số các nền kinh tế mới nổi. Hầu hết FDI của Việt Nam chảy vào các dự án xây dựng nhà máy hoặc dự án cơ sở hạ tầng. Hiện tại, phần lớn FDI vào Việt Nam đến từ các quốc gia châu Á khác, bao gồm Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Có thể nói, những “kỳ tích châu Á” cũ đang giúp tạo ra một “kỳ tích mới”. 

Việt Nam hiện là điểm đến ưa thích nhiều nhà sản xuất xuất khẩu muốn rời Trung Quốc để tìm kiếm nơi có nguồn lao động giá rẻ. Thu nhập bình quân đầu người hàng năm của Việt Nam đã tăng gấp 4 lần kể từ cuối những năm 1980 lên gần 3.000 USD/người, nhưng chi phí lao động chỉ bằng một nửa so với tại Trung Quốc, trong khi lực lượng lao động được đánh giá có tay nghề cao. 

Lực lượng lao động tay nghề cao đang giúp Việt Nam tiến nhanh hơn bất kỳ đối thủ nào trong việc sản xuất các loại hàng hóa tinh vi. Giá trị xuất khẩu hàng công nghệ của Việt Nam đã vượt qua quần áo và dệt may năm 2015 và chiếm phần lớn trong thặng dư thương mại kỷ lục năm nay. 

Trong kỷ nguyên của chủ nghĩa bảo hộ, Việt Nam cũng đang  là "nhà vô địch" về độ mở cửa nền kinh tế với việc ký kết hơn chục hiệp định thương mại tự do, trong đó có thỏa thuận mang tính bước ngoặt vừa ký với Liên minh châu Âu (EU) - EVFTA. 

Vậy, liệu Việt Nam có thể duy trì thành công của mình, bất chấp những trở ngại tiềm tàng như dân số suy giảm, thương mại giảm sút... Rất có thể. Dù tốc độ tăng dân số trong độ tuổi lao động đang chậm lại, phần lớn người Việt Nam vẫn sống ở khu vực nông thôn. Do đó, nền kinh tế Việt Nam vẫn có thể tiếp tục phát triển bằng cách chuyển lao động từ nông thôn sang làm việc tại các nhà máy ở thành thị. Trong 5 năm qua, Việt Nam là quốc gia có tốc độ tăng tỷ trọng trong xuất khẩu toàn cầu cao nhất thế giới. 

Và đến nay, Chính phủ Việt Nam không mắc phải sai lầm chính sách nào nghiêm trọng - điều thường là nguyên nhân làm chậm tăng trưởng kinh tế ở nhiều quốc gia. Việt Nam duy trì được tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, hầu như không ghi nhận tình trạng thâm hụt lớn của Chính phủ hay nợ công.

Cần lưu ý rằng các khoản nợ tăng cao là nguyên nhân gây ra các cuộc khủng hoảng tài chính trước đây và đặt dấu chấm hết cho thời kỳ tăng trưởng ổn định của Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và cả Trung Quốc hiện nay. Vì vậy, luôn tồn tại những nguy cơ đối với sự phát triển của bất kỳ nền kinh tế nào. Dẫu vậy, ít nhất ở thời điểm này, Việt Nam đang nổi lên như một “kỳ tích”.