Công khai thách thức hoàng gia là điều cấm kỵ của người Thái Lan

Ở Thái Lan, nhà vua không có quyền lực tuyệt đối, vai trò của nhà vua phần lớn mang tính biểu tượng nhưng ông vẫn có sức ảnh hưởng đáng kể và được xem là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong xã hội Thái Lan. Theo luật ở Thái Lan, xúc phạm các thành viên hoàng gia có thể bị phạt tù. 

Hiện luật xét xử Lese Majeste (tội khi quân) của Thái Lan nêu rõ “bất cứ ai làm tổn hại hình ảnh, xúc phạm, phỉ báng hay đe dọa nhà vua, hoàng hậu, người thừa kế hoặc nhiếp chính của hoàng gia sẽ bị phạt tù từ 3 tới 15 năm”. Nhiều người đã bị phạt tù vì vi phạm luật này hoặc các luật về tội phạm mạng do đăng những bài viết chỉ trích hoàng gia Thái Lan.

Người Thái Lan công khai thách thức hoàng gia, phá vỡ cấm kỵ 90 năm

Ngày 20-9, hàng ngàn người đã xuống đường phố Bangkok tuần hành, mang theo các yêu sách đòi cải tổ hiến pháp, bầu cử sớm và quan trọng hơn: hạn chế quyền lực của vua Maha Vajiralongkorn (hay còn gọi là Rama X).

Ngay trước khi mặt trời ló dạng, một tấm bia đã được gắn chặt tại Sanam Luang - nơi vẫn thường được gọi là Cánh đồng hoàng gia. Trên tấm bia đề ngày 20-9-2020, những dòng chữ hiện rõ dưới ánh nắng bình minh: "Tại nơi này, nhân dân đã thể hiện rõ ý muốn của mình: đất nước này thuộc về nhân dân và không phải là tài sản của quốc vương như họ đã lừa dối chúng ta".

“Đất nước không thuộc về một ai mà là của tất cả chúng ta,” một trong những người đứng đầu cuộc biểu tình - Parit “Penguin” Chiwarak, tuyên bố trước khi tấm bia được đặt xuống. “Đả đảo phong kiến, nhân dân muôn năm”.

Đoàn biểu tình, hay "những người trình ý nguyện thư" theo cách họ tự gọi, bị chặn bởi hàng trăm cảnh sát không vũ trang. Đám đông tuyên bố "chiến thắng" và giải tán sau khi cảnh sát bảo vệ hoàng cung chấp nhận chuyển các yêu sách tới Bộ tư lệnh cảnh sát. Parit “Penguin” Chiwarak tuyên bố trước đám đông: “Chiến thắng lớn nhất của chúng ta trong hai ngày qua là chứng tỏ rằng những người bình thường như chúng ta có thể gửi một lá thư cho hoàng gia” 

Chính phủ Thái Lan đang thể hiện sự kiềm chế trước những cuộc biểu tình, kể cả khi họ nhắc đến vua Rama X, người hiện không có mặt ở Thái Lan và dành phần lớn thời gian ở nước ngoài.

Cảnh sát đã không can thiệp hay có bất kỳ hành động bạo lực nào với người biểu tình. Người phát ngôn chính phủ Thái Lan, ông Anucha Burapachaisri, cho biết việc xác định và truy tố bất kỳ phát ngôn bất hợp pháp nào là tùy thuộc vào cảnh sát. Thái Lan chưa từng chứng kiến một sự thách thức hoàng gia công khai nào lớn như lần này kể từ năm 1932. Một cuộc cách mạng đã diễn ra vào năm đó, đưa chế độ quân chủ chuyên chế thành chế độ quân chủ lập hiến như hiện tại.

Ngoài công khai thách thức hoàng gia, người Thái Lan bất ngờ dùng Twitter chỉ trích hoàng gia nhiều hơn

Không còn những nội dung vốn chỉ có thể nói thầm trong các bối cảnh riêng tư để bày tỏ quan điểm về hoàng gia, giờ đây người Thái Lan đang công khai thảo luận và đôi khi chỉ trích hoàng gia bất chấp luật hà khắc. Cụ thể: Thời điểm bước sang năm mới 2020, những người dùng Twitter ở Thái Lan đồng loạt sử dụng hashtag #IslandsShutdown (Đóng đảo) - trở thành hashtag phổ biến hàng đầu trên Twitter trong vài ngày. Hashtag này đã được sử dụng khoảng 382.000 lần từ ngày 1 tới ngày 3-1-2020, và kể từ đó tới nay đã được lặp lại hơn 1 triệu lần, theo báo Straits Times.

Mọi chuyện bắt đầu sau khi chính quyền xứ sở chùa vàng đóng cửa các đảo nổi tiếng ở miền nam Thái Lan để chuẩn bị cho chuyến thăm cuối năm vừa qua của công chúa Sirivannavari, con gái út vua Maha Vajiralongkorn. Trong những ngày cuối năm 2019, chính quyền đã gửi thư tới các công ty kinh doanh lữ hành ở nhiều khu vực thuộc vườn quốc gia Nopparat Thara và quần đảo Phi Phi, ngay trước chuyến thăm 4 ngày của công chúa Sirivannavari. Họ yêu cầu các công ty trên hợp tác và dừng nhiều hoạt động du lịch.

Trang tin Khaosod English của Thái Lan hôm 2-1 đăng bài viết: "Netizens Furious at Authorities Closing Down Popular Islands" (tạm dịch: Dân mạng nổi giận với việc chính quyền đóng cửa các đảo nổi tiếng). Tuy nhiên, ngày 9-1, khi truy cập, bài viết này không còn đọc được, xuất hiện dòng thông báo: "Xin lỗi, nhưng hiện trang bạn đang tìm kiếm không tồn tại".

Ông Soraj Hongladarom, giáo sư triết học tại Đại học Chulalongkorn (Thái Lan), nhận định những chỉ trích nhắm vào công chúa Sirivannavari và hoàng gia Thái Lan không phải lần đầu xuất hiện, nhưng đây là "một sự thay đổi cấu trúc ở cấp độ vĩ mô trong xã hội Thái Lan" chưa từng thấy.

Năm 2017, một người đàn ông ở Thái Lan đã bị phạt tù vì 10 bài đăng, trong đó có nội dung được cho xúc phạm hoàng gia Thái Lan. Ban đầu ông bị tuyên 70 năm tù nhưng cuối cùng được giảm xuống một nửa, còn 35 năm tù sau khi nhận tội. Do đó, những cuộc thảo luận và những chỉ trích công khai xuất hiện trên Twitter gần đây là một điều đáng chú ý. Ông Soraj Hongladarom đánh giá những chỉ trịch công khai với hoàng gia Thái Lan ngày càng tăng là một diễn biến đáng kinh ngạc.