Số người đi chùa ở Nhật Bản ngày càng giảm rõ rệt do dân số ngày càng suy giảm và già đi, đại dịch càng khiến vấn đề thêm trầm trọng. Nhà chùa ở Nhật Bản cũng như các nước châu Á khác đang tự thay đổi và cải cách quản trị để có thể tồn tại qua dịch và phụng sự.

Đại dịch gây khó nhà chùa

Số gia đình dự lễ Bon để tưởng nhớ ông bà tổ tên cùng lễ tảo mộ Higan ở nhà riêng và các chùa Nhật Bản sụt giảm trầm trọng trong năm nay. Nhiều gia đình có người già có nguy cơ nhiễm bệnh cao, hoặc gia đình khác con cháu không về được.

Vì thế, tất cả đều hoãn làm lễ Bon. Các khoản quyên tặng từ các nghi lễ Bon và Higan cho nhà chùa giảm hơn phân nửa so với các năm trước. “Nếu tình hình cứ tiếp tục thế này, nhiều chùa có thể đóng cửa. Ngay chính bản thân các chùa, các tông phái cũng xem lại việc thay đổi và tái cấu trúc hoạt động của mình”, một nhà nghiên cứu nói.

Nhà chùa lâm vào cảnh khó hơn cả trước lúc đại dịch bắt đầu. Người đi lễ chùa thường đóng góp nhiều cho kinh phí hoạt động của chùa, nhưng sinh suất giảm và dân số suy giảm ở Nhật Bản cũng đồng nghĩa nguồn thu của chùa cũng ngày một ít hơn.

Hơn 40% chùa có thu nhập hàng năm ít hơn 3 triệu yen – theo khảo sát trong năm 2015 của Viện nghiên cứu Jodo Shinshu Hongwanji-ha. Cứ một trong bốn vị sư nói rằng họ không thể trông chờ vào nguồn tài chính của chùa. Các vị sư vì thế có công việc thứ hai hoặc làm thêm bán thời gian. Khoảng 20% chùa đang xem xét việc đóng cửa hoặc sáp nhập với các chùa khác trong tương lai.

Dịch bệnh đẩy các chùa vào cảnh khó hơn – trang Nikkei Asian Review nhận định. Tháng 6, Hiệp hội Phật giáo Nhật Bản công bố khảo sát 360 ngôi chùa trên cả nước. Hơn 70% trả lời nguồn thu của chùa đã giảm và lo lắng về tương lai của chùa. Trong số 279 chùa ghi nhận nguồn thu giảm, hơn một nửa nói rằng nguồn thu của họ giảm hơn 40% so với trước.

Một số chùa nói rằng họ gặp khó khăn trong việc chi trải các khoản cố định của chùa, số khác nói rằng họ phải lấy nguồn tiết kiệm trước đây ra chi trả. Một số khác lo lắng về sự tồn tại của chùa trong tương lai, âu lo rằng họ sẽ mất tiếp xúc và xa rời Phật tử. Một số nói rằng lễ tang và các nghi thức liên quan đã được đơn giản hóa do dịch bệnh lây lan, và nhà chùa đã trở nên không cần thiết trong đời sống tinh thần của người Nhật.

Nhà chùa số hóa

Kodaiji – một ngôi chùa theo phái Thiền tông tại Kyoto – từ đầu năm 2019 đã đưa robot có tên Mindar vào vị trí của một nhà sư thuyết pháp của chùa. Mindar có thể cử động nửa phần thân trên, tay và đầu – gợi nhớ phần nào các bộ phim khoa học viễn tưởng của Hollywood.Nhưng chỉ phần mặt, tay và vai là được phủ da chế tạo bằng silicone.

Mindar có  thuyết giảng bằng tiếng Nhật với chất giọng du dương về lòng trắc ẩn, tham vọng, giận dữ và bản ngã. Bài thuyết pháp sẽ được thể hiện bằng tiếng Anh và tiếng Hoa trên màn hình.

Robot này là dự án phát triển khoảng 1 triệu đô la Mỹ giữa nhà chùa và giáo sư ngành robot học nổi tiếng Hiroshi Ishiguro thuộc Đại học Osaka. Các nhà sư ở Kodaiji nói rằng Mindar là để thu hút Phật tử ở độ tuổi trẻ hơn – điều mà hiện nay các nhà sư, tu sĩ của chùa không thể nào với tới được. “Phật giáo phải thay đổi để thích hợp với thời đại mới”, nhà sư Tensho Goto của Kodaiji nhận định.

Mindar cũng xuất hiện trong các buổi thuyết pháp trực tuyến của các nhà sư ở Kodaiji, thu hút một lượng khách nghe đông đảo giữa những hạn chế đi lại trong mùa dịch.

Nhưng không phải chùa nào cũng có thể nguồn ngân sách to lớn để theo đuổi dự án như vậy. Cái chính là chùa tìm mọi cách có nguồn thu để vượt qua đại dịch. Một vài chùa tìm cách kiếm nguồn thu khác bằng việc thu hút Phật tử qua các clip thuyết giảng hay giảng đạo pháp trực tuyến. Một chùa ở Chiba thuộc thành phố Ichikawa có nguồn quyên tặng và bán hàng tăng nhiều lần so với các năm trước. Tuy nhiên, chỉ một số ít sáng tạo này thu hút được tín đồ vì việc đi lại bị hạn chế do dịch Covid-19 hay các yếu tố khác có thể ngăn trở họ đến với nhà chùa.

Lưu giữ văn hóa truyền thống

Tông phái Shingi Shingon - bao gồm khoảng hơn 200 ngôi chùa ở chung quanh vùng Wakayama - hồi tháng 6 đã giảm 25% phí đóng góp hàng năm bởi “chúng tôi muốn các ngôi chùa tồn tại ở đó cho các thế hệ tương lai”. “Cần tốn khá nhiều để duy trì các ngôi chùa. Nhưng nhiều chùa sẽ đóng cửa, hoặc nếu không thì cắt giảm số buổi lễ, nếu ảnh hưởng của dịch bệch tiếp tục kéo dài một thời gian nữa”, Akinori Takase, giảng viên của Đại học Taisho, nhận định. Ông cũng là một trong vị trụ trì ở ngôi chùa tại Shizuoka.

“Chùa chiền đóng vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng địa phương”, ông Takase nói. Ông giải thích rằng vài ngôi chùa là không gian giải trí cho dân địa phương như tổ chức các buổi kể chuyện dân gian truyền thống rakugo có từ năm 1600 và các hình thức giải trí khác.

“Thật khó để chính phủ hỗ trợ bởi những hạn chế về hiến pháp. Bước đầu tiên đối với các tông phái là quyết định tình trạng tài chính của từng ngôi chùa, từ đó có cách hỗ trợ thích hợp”, nhà nghiên cứu nói.