Ubasute - Tập tục đem người già vứt vào rừng sâu rồi bỏ đói đến chết

Thuật ngữ Ubasute hay Obasute (bỏ rơi một bà già) hoặc Oyasute (bỏ rơi cha mẹ) là từ miêu tả một tập tục có từ thời xa xưa tại Nhật Bản. Tục lệ này nói về việc những người già bị con cái đưa đến vùng núi hẻo lánh hoặc nơi hoang vắng rồi chết ở đó. Các bậc phụ huynh sẽ nhận lấy một kết cục đau thương, chết trong đói khát, đau đớn về mặt thể xác lẫn tinh thần.

Ubasute được hiểu là cõng mẹ bỏ mặc trên núi, khái niệm này ra đời từ thế kỷ 18 và được nhắc đến, truyền miệng qua các bài thơ, truyện kể. Tục lệ này xuất phát từ câu chuyện dân gian trong nạn đói Tenmei vào năm 1783. Thời điểm đó, các thảm họa thiên nhiên như núi lửa phun trào, động đất, hạn hán rồi lũ lụt kéo dài, xảy ra liên tiếp dẫn đến mất mùa. Thế nên, người dân lâm vào cảnh đói khổ, có khoảng hàng trăm nghìn người đã chết vì thiếu ăn, thiếu mặc.

Để vượt qua hoạn nạn rất nhiều người dân thời đó đã sẵn sàng làm tất cả mọi thứ để có cái ăn duy trì sự sống. Thậm chí họ đã tìm cách giảm nhân khẩu trong nhà bằng việc loại bỏ người thân. Hội cha mẹ già yếu, không có khả năng lao động và dễ bị bệnh tật là đối tượng chủ yếu bị diệt trừ. Từ đó, tục lệ Ubasute hình thành, khuyến khích con cái bỏ rơi cha mẹ để có cơ hội tồn tại.

Tại sao khẳng định tập tục đem người già vứt vào rừng sâu rồi bỏ đói đến chết có thật tại Nhật?

Tác phẩm nổi tiếng nhất về sự kiện này là truyền kể Ubasuteyama. Nội dung truyện kể về một người con trai cõng bà mẹ già lên núi hoang. Trên đường đi, người mẹ đã biết kế hoạch của đứa con nhưng bà vẫn im lặng chấp nhận. Dọc đường bà còn bẻ những cành nhỏ là dấu đi đường để con trai lúc xuống núi không bị lạc. Người Nhật kể câu chuyện này để ca ngợi tình yêu thương vô điều kiện của mẹ dành cho con và lên án tục lệ vô nhân đạo. Người đời đồn thổi rằng ngọn núi Kamuriki ở tỉnh Nagano là nơi thực hiện tục lệ tàn nhẫn Ubasute này. Tại đây có lưu truyền nhiều câu chuyện ma về những linh hồn người già bị bỏ rơi gào khóc, than thở trên đỉnh Kamuriki.

Cũng kể từ đó truyền thuyết, chuyện kể về Ubasute dần ảnh hưởng vào đời sống văn hóa của người Nhật. Nó xuất hiện phổ biến trong các ghi chép, thơ ca và tranh ảnh. Tuy nhiên tính xác thực của hủ tục này vẫn còn gây tranh cãi, Ubasute được xem là phong tục trong câu chuyện truyền miệng nhằm dạy bảo người đời về sự hiếu thuận, phụng dưỡng cha mẹ.

Giới trẻ Nhật bị ảnh hưởng bởi tập tục đem người già vứt vào rừng sâu rồi bỏ đói đến chết 

Mặc dù Ubasute là một hủ tục thời xưa, thất truyền trong dân gian không có tài liệu lịch sử ghi chép cụ thể nhưng nó dần xâm nhập và tác động đến đời sống của con người thời hiện đại. Nó là một phong tục tàn nhẫn đáng sợ bị lên án và cũng phản ánh một phần nào hiện thực chua xót đang diễn ra trong xã hội Nhật Bản.

Ubasute trong xã hội hiện đại đã bị lợi dụng khi người Nhật vừa phải phấn đấu cho sự nghiệp, gia đình riêng vừa chịu trách nhiệm chăm lo cho bố mẹ khi về già. Tỷ lệ già hóa dân số với gánh nặng lo toan, kiếm tiền mưu sinh khiến người trẻ Nhật dần rơi vào tình trạng stress, bế tắc.

Nhiều người Nhật đã làm những hành vi sai trái, suy đồi đạo đức khi tìm cách gián tiếp giết chết chính cha mẹ mình theo phong tục Ubasute cổ hủ. Cụ thể như vụ việc năm 2015, một người đàn ông 63 tuổi đã bỏ rơi người mẹ lớn tuổi của mình trên núi cho đến chết vào năm 2011. Hay năm 2018, một người phụ nữ đã bị bắt vì bỏ rơi người cha già của cô tại một trạm dịch vụ trên đường cao tốc. Ngoài ra việc thoái thác trách nhiệm chăm sóc của con cái đã khiến số lượng người ở các viện dưỡng lão tăng lên chóng mặt.