Định Hoá là vùng đất nằm ẩn sâu trong những quả đồi và thung lũng của Thái Nguyên. Nơi đây là nơi sinh sống của rất nhiều đồng bào dân tộc miền núi. Những lúc đi làn nương xa, họ thường mang theo gạo và thức ăn để tiện làm nương rẫy. Cơm lam Định Hoá chính là món ăn tuy đơn sơ giản dị nhưng chất chứa đầy tâm tư của những người con Tây Bắc.

Đường lên Định Hóa được miêu tả rằng toàn là “Rừng Cọ đồi trè, rừng xanh ngào ngạt” mang đậm chất của núi rừng miền Bắc. Tớ đây, bạn sẽ cảm nhận được một màu xanh mướt của núi rừng, không khí trong lành và hầu như bạn sẽ thấy không có một chút bụi bặm nào. Nhờ đó mà người dân nơi đây có thể nuôi trồng loại lúa nếp nương - nguyên liệu chính của cơm lam Định Hoá với hương vị vô cùng đặc biệt.

Muốn có cơm lam ngon, người nấu phải có loại nếp ngon, chính là thứ nếp cái hoa vàng trồng trên nương, hàng năm thu hoạch vào khoảng tháng 9, tháng 10. Thứ nếp mười hạt như cả mười, tròn căng đem nhặt hết sạn, ngâm qua nước ấm. Dụng cụ để làm là ống nứa, hoặc ống tre non, còn tươi để khi làm chỉ cháy ở phần ngoài và nước ngọt của cây ngấm vào gạo. Loại nứa hoặc tre này mỗi cây chỉ chặt được từ ba đến bốn ống, mỗi ống dài khoảng 30 phân. Đây toàn là những nguyên liệu đơn giản, gạo thì có sẵn ở nhà, ống tre nứa thì lấy trực tiếp trong rừng nên rất thuận tiện để nấu khi đi lên nương.

Người ta sẽ đốt một đống lửa, chờ thật đượm, sau đó xếp các ống nứa trên đó. Khi đưa ống lam đã được đổ gạo  và được bịt chặt bằng lá tre vào nướng trên bếp. Khi cơm chín cũng là lúc vỏ nứa chuyển từ màu xanh mướt sang màu vàng ươm, có phần hơi cháy xem. Chỉ cần bóc bỏ ống nứa bên ngoài là có thể dùng được. 

Cơm lam Định Hoá chín nhanh hay lâu, dẻo hay khô còn tuỳ thuộc vào độ lơn của lửa và ban tay khéo léo của người chế biến. Nếu biết cách xoay ống cơm lam được xoay trở đều, hạt cơm bên trong sẽ đều hơn, cơm dẻo và thơm hơn.

Bỏ phần ống lam, cắt cơm lam thành từng khoanh, bày ra đĩa là những khoanh cơm mịn màng không khác gì khúc giò, mùi thơm đặc biệt khiến bất cứ ai cũng cảm thấy đói bụng. Cơm nếp lam có thể để được cả tuần mà không bị thiu hay vữa. Cơm lam ăn với muối vừng hay cá sấy vừa dân dã vừa mộc mạc, vừa đậm đà khó quên.

Mặc dù không ít tỉnh khác cũng có cơm lam nhưng hương vị cơm lam Định Hoá thật sự rất khác biệt khiến bạn ăn một lần sẽ nhớ mãi không quên. Nếu có dịp lên Thái Nguyên thì bạn nên đem món này về làm quà cho bạn bè và người thân thì đảm bảo ai cũng thích.