Rất nhiều doanh nhân thành công ở các nước Đông Âu đã quay về nước và thành công lớn ở quê nhà. Nhìn trên mặt bằng các doanh nhân tên tuổi hiện nay, những người về từ Đông Âu là những cái tên đình đám nhất. “Nhóm Đông Âu” đang đứng đầu giới đại gia Việt.

Nhóm tỷ phú top đầu quyền lực ở Việt Nam

 Nổi tiếng không kém ông Phạm Nhật Vượng, ông Nguyễn Đăng Quang (1963) và ông Hồ Hùng Anh (1970) đang được biết đến là những ông chủ của một tập đoàn sản xuất hàng tiêu dùng hàng đầu tại Việt Nam với vốn hóa thị trường lên tới gần 4 tỷ USD.

Con đường đi lên của hai đại gia này tương đối giống với ông Vượng, cùng thành công với sản phẩm mì tôm tại Đông Âu. Điểm khác có lẽ ở chỗ, ông Quang và ông Hùng Anh sản xuất kinh doanh tại Nga, trong khi ông Vượng ở Ukraine.

Về Việt Nam, ông Vượng chuyển trọng tâm sang BĐS cao cấp, du lịch… trong khi ông Quang và ông Anh tiếp tục kinh doanh mặt hàng này tại Việt Nam với một số nhãn hiệu như Omachi, Tiến Vua và hoạt động thêm mảng ngân hàng (với Techcombank).

Tính về tài sản, ông Hồ Hùng Anh xếp sau ông Vượng khá nhiều, trong khi ông Quang chưa được liệt vào danh sách nào do không chính thức đứng tên sở hữu cổ phiếu nhưng sự phát triển dữ dội của MSN, đặc biệt là hàng loạt vụ thâu tóm gần đây như Nước khoáng Vĩnh Hảo, Vinacafé Biên Hòa, Proconco… khiến mọi người nể trọng đại gia này. Trên thực tế, nếu tính gián tiếp ông Quang đang sở hữu khối tài sản thua kém không nhiều tỷ phú Vượng.

Một đại gia về từ Đông Âu rất giàu nhưng không nằm trong bảng xếp hạng nào là ông Nguyễn Cảnh Sơn (1967) – Chủ tịch Eurowindow Holding. Thành công vang dội với cửa nhựa mang tên Eurowindow, sau đó, ông Sơn cùng người em trai làm tổng giám đốc đã chuyển đầu tư sang BĐS, tài chính, vật liệu xây dựng, phân phối. Cái tên Eurowindow gắn với anh em nhà ông Sơn đã chuyển dần từ một nhà sản xuất vật liệu xây dựng sang một tập đoàn đầu tư đa ngành đáng nể.

Hiện ông Sơn vẫn là chủ tịch Tập Đoàn T&M Trans tại Moscow, Nga. Ông là một doanh nhân khá bí ẩn, hiếm khi xuất hiện nhưng sự phát triển dữ dội của các DN ông lập ở Việt Nam như Eurowindow, Melinh Plaza và sự lấn sân sang lĩnh vực tài chính như Techcombank, VIB Bank… cho thấy tiềm lực, và uy danh của đại gia này.

Không nổi tiếng bằng ông Vượng và ông Quang, ông Trịnh Thanh Huy – Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần BĐS Bình Thiên An (BTA) vẫn được biết đến với hàng loạt vụ thâu tóm rùm beng. Tên tuổi của đại gia này gắn liền với tiền và những thương vụ M&A nhanh chóng như Vinafco, Beton 6, Descon…

Trên thực tế, cái tên Trịnh Thanh Huy thực sự đã nổi tiếng từ khá lâu. Ông là người cùng với Nguyễn Đăng Quang và ông Hồ Hùng Anh xây dựng Tập đoàn Masan tại Nga (sau đó là Masan tại Việt Nam), cạnh tranh khốc liệt với Công ty Rollton của ông Đặng Khắc Vỹ (thành viên HĐQT Ngân hàng VIB) và Technocom của ông Vượng.

Sự cạnh tranh khốc liệt chính giữa các doanh nhân Việt tại Đông Âu đã giúp họ giảm giá sản phẩm cực nhanh và kiểm soát gần như toàn bộ thị trường về mỳ ăn liền tại khu vực. Ông Huy (sinh năm 1970), từng học tại Học viện kỹ thuật quân sự tại Việt Nam và Nga, gần đây nổi hơn với dự án Đảo Kim Cương (trên 400 triệu USD) và Metropolis Thảo Điền (hơn 600 triệu USD) tại TP.HCM và hàng loạt vụ thâu tóm đình đám nói trên.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực ông Lê Viết Lam (1969), Chủ tịch Tập đoàn Sun Group cũng từng kinh doanh tại Ukraine với ông Vượng, là một trong những thành viên sáng lập Ngân hàng VIB và đang là Chủ tịch Tập đoàn Future Generation – một trong những tập đoàn lớn nhất của người Việt Nam ở nước ngoài. Ông Lam được biết đến là người tạo dựng, phát triển làm nên tên tuổi của khu du lịch Bà Nà Hill ở Đà NẵngMột người trẻ về từ Đông Âu là Ngô Chí Dũng hiện là chủ tịch VPBank. Ông Dũng từng học địa chất ở Nga, có bằng Tiến sỹ Kinh tế.

Về nước khá sớm, từ năm 1996 đến năm 2004, ông là cổ đông sáng lập ngân hàng VIB. Sau đó ông 2005 đến năm 2010, ông Ngô Chí Dũng giữ cương vị Chủ tịch HĐQT của Công ty CP Đầu tư Liên Minh và tập đoàn KBG (Liên bang Nga).

Từng là Phó chủ tịch thứ nhất của Techcombank, thành viên sáng lập của Ngân hàng Quốc tế (VIB) nhưng ông Ngô Chí Dũng chưa có “mảnh đất riêng” tại Việt Nam cho đến khi trở thành ông chủ thực sự tại VPBank. Trở thành ông chủ của VPBank, ông Dũng vẫn là một người kín tiếng với công chúng bởi gần như không xuất hiện trước truyền thông nhưng những thay đổi của VPBank dưới thời của ông đã cho thấy sức mạnh của ông.

Nhóm tỷ phú top đầu ở Việt Nam khi về nước: Giàu to và nổi tiếng

Trong vài năm qua, nhiều DN tư nhân đã nổi lên rất mạnh mẽ. Nhiều trong số đó là thành quả của một số lượng không nhỏ các doanh nhân Việt thành công ở các nước trên các nước về nước làm ăn. Và nổi bật nhất hiện nay chính là những người từng học tập, khởi nghiệp và làm việc ở Đông Âu.

Khoảng 5-6 năm trở về trước, giới đầu tư chứng khoán khá ấn tượng với cổ phiếu VIC của Vincom. Cổ phiếu này khi đó đã thực sự hấp dẫn giới đầu tư với số lượng NĐT đăng ký tham gia đấu giá cổ phần lần đầu (IPO) gấp gần 4 lần lượng chào bán, cho dù giá khởi điểm lên tới 80.000 đồng/cp.

Đến thời điểm này, cái tên Phạm Nhật Vượng đang được nhắc tới có lẽ là nhiều nhất trong số các doanh nhân Việt với danh hiệu tỷ phú Việt Nam đầu tiên thế giới công nhận với khối tài sản 1,5 tỷ USD và thành tựu đáng nể trong phát triển du lịch và BDDS cao cấp.

Giờ đây, giới đầu tư có lẽ thuộc lòng tiểu sử của doanh nhân này, từng học kinh tế địa chất tại Nga, sau đó sang Ukraine khởi nghiệp với việc thành lập Công ty Technocom, sản xuất hàng trăm sản phẩm từ mỳ ăn liền cho tới khoai tây nghiền, xuất khẩu đi hàng chục nước trên thế giới.

Đến cả nhãn hiệu mỳ ăn liền Mivina gắn với tên tuổi của ông tại Ukraine cũng được biết đến, cho đến cuộc sống không hề giàu có hồi nhỏ, kết quả học tập xuất sắc cũng như tầm nhìn và khả năng chớp cơ hội làm kinh tế khi một loạt nước Đông u chuyển mình hồi đầu những năm 1990.

Cũng có hành trình về nước để kinh doanh và nhanh chóng thành công, giàu có và nổi tiếng như ông Vượng có thể kể đến nhiều doanh nhân học tập, khởi nghiệp từ Đông u hiện là ông chủ của các tập đoàn lớn như Masan, Eurowindow, SunGroup, Bình Thiên An… Đa số họ đều đầu tư mạnh vào tài chính, BĐS, xây dựng và không ít lại thành công trong kinh doanh hàng tiêu dùng. Tất cả đang được xem là những ‘tay to” thực sự trên các lĩnh vực mà họ góp mặt.

Dường như họ đã mang những kinh nghiệm phát triển trong thời kỳ Đông u, những nguồn vốn tích lũy được về Việt Nam và điều đó có vẻ tạo ra nhiều thuận lợi khi môi trường kinh doanh trong nước cũng vào giai đoạn chuyển đổi.

Cùng nhìn lại hành trình trở về và chặng đường kinh doanh của các thành viên “nhóm Đông Âu” cho thấy quyết định về nước là một bước ngoặt thành công của họ.

Nhóm tỷ phú top đầu ở Việt Nam đã kiếm 1 triệu USD đầu tiên như thế nào?

Có câu nói rất thấm thía, có ai nhớ xin nhắc lại hộ tôi, đại ý là “bất cứ triệu phú USD nào cũng có thể kể rành rẽ cho bạn họ kiếm từng $ như thế nào, kể từ triệu $ thứ hai, nhưng đừng hỏi họ về 1 triệu $ đầu tiên!”.

Tôi muốn các bạn chú ý đến một “thế hệ vàng” của du học sinh Việt Nam tại Liên Xô, họ cùng một lứa, gần như cùng lứa tuổi 67-70 (thậm chí rất nhiều người cùng trường!), đa số biết nhau hết, họ chỉ có một nét chung là “trẻ, có học thức, rất sớm có 1 triệu USD đầu tiên”.

Tôi gọi họ là “những NGA KIỀU MỚI”- Vâng, chính là Đặng Khắc Vỹ (1968), Ngô Chí Dũng (1968), Trần Anh Tuấn (1969), (ba người này cùng học một trường Địa chất Moscow với Phạm Nhật Vượng (1968) , cùng với một số “tuổi trẻ tài cao” khác nữa như Thắng “ỏn” (1968)…), Nguyễn Đức Chi (1968), Nguyễn Cảnh Sơn (1967), vợ chồng Nguyễn Thị Phương Thảo (1970)-Nguyễn Thanh Hùng (1968), Hồ Hùng Anh (1970), Trịnh Thanh Huy (1970)…danh sách này còn có thể kéo dài thêm khá nhiều!

 Như các bạn thấy, Phạm Nhật Vượng cũng như Lê Viết Lam (1969) thậm chí bây giờ chưa ở trong danh sách “thế hệ vàng này” và ngay cả ở thời điểm 1990-1995 họ chưa phải là những người Việt giàu nhất ở Nga, nhưng câu chuyện này sẽ kể về NGA KIỀU MỚI và CUỘC GANH ĐUA GIỮA HỌ VỚI NHAU!

Những “Nga kiều mới”- tôi gọi họ như vậy vì họ đã giàu có, biết hưởng thụ, biết tạo dựng uy tín của bản thân và hòa đồng với xã hội kinh doanh của Nga cũng đang thay đổi từng ngày-đã trải qua tuổi niên thiếu vào những năm khắc khổ, thiếu thốn nhất thời bao cấp, thời đó thì Hà Nội của Dũng, Tuấn, Thảo, cũng khổ lắm, chứ chưa nói đến những vùng quê Thanh- Nghệ- Tĩnh như của Huy, Vỹ, Sơn.

Hùng Anh và Huy vào trường kỹ thuật quân sự theo gót cha anh, Sơn là anh cả của bốn anh em (Sơn-Hà-Hùng-Lĩnh)…họ đã học giỏi từ những năm tháng khốc liệt ấy thì tất nhiên ngoài trí tuệ khá sáng láng ra, họ còn có một lý chí tuyệt vời để vượt qua trở ngại!

Đại học mỏ- địa chất Moskva (MGRI) là nơi “xuất anh hùng” của rất nhiều người Việt lứa này! Khởi điểm họ bắt đầu cũng như tất cả các sinh viên VN khác, đó là buôn bán những thứ hàng chính họ mang sang từ quê nhà, có chút tiền họ đi “ôm” lại những mặt hàng như vậy do các đồng hương khác mang sang sau…

Tận dụng việc trường này có khá nhiều sinh viên Ả Rập, Li Băng, châu Phi …sang học (những sinh viên này được nhà nước họ trả học bổng bằng USD) họ gom tiền rúp ra mua lại và bán ra thị trường chợ đen với giá cao hơn-MGRI thành một “ổ buôn đô” từ trước 1990, mặc dù vậy hầu như không có sinh viên nào bỏ học hay bị đuổi, họ vẫn biết tri thức là cần thiết, mặc dù cũng bắt đầu hoài nghi, liệu ngành học mỏ-địa chất này sau đây có hữu dụng cho bản thân không….

Khi sắp ra trường, những sinh viên này có cảm nhận rất nhạy bén rằng 1990 và sau đấy thì việc “buôn xanh”, “buôn vàng” … tuy vẫn có lãi nhưng sẽ còn những thay đổi lớn hơn trên chính trường Nga cũng như thương trường vậy!

Vẫn rất nhớ 1990 Vỹ, Phúc dù đã nổi danh trong giới sinh viên vẫn nhờ các anh lớn dẫn sang “Đôm 5”hồi đó còn là lãnh địa của các nghiên cứu sinh, để xem mặt bác “Trí béo-người kiếm mỗi ngày cả trăm tờ!”Và từ khi đó, tôi đã cảm nhận được lớp trẻ này sẽ không đi theo gương của các đàn anh Trí “béo” (Phạm Thành Trí-1958), Long “le” (Nguyễn Tiến Long-1956)- 2 “cây đa, cây đề” của Matxcơva thời đó hay Hồng “bọ” (lúc đó bác Vũ Văn Hồng- đã nổi danh buôn bán, nhưng chưa có “Bến Thành” hay “Xaliút”)- sự nghiệp kinh doanh của 3 bác này cũng rất hấp dẫn và là một đề tài khác!

Khi “Đôm 5” sập, rất nhiều mất mát xảy ra đối với cộng đồng Việt ở Nga, thậm chí châu Âu, thì họ càng thấy được con đường của các “đàn anh” không dành cho họ! Họ không có quan hệ rộng từ trong nước (như các anh NCS kia, đã có bạn bè khắp Đông u, rồi các VIP cầm thẻ “ngoại giao”, rồi hệ thống đệ tử chân rết trong giới lao động khắp liên bang…) nhưng ngược lại họ trẻ, ngoại ngữ giỏi hơn, hiểu đời sống Nga hơn (chứ không như các “đại ca” kia, chủ yếu sống giữa cộng đồng dân Việt ở Nga) và quan trọng nhất, họ có MÃNH LỰC KIẾM TIỀN hơn tất cả lứa trên!

Họ thành công đầu đời khi còn quá trẻ, còn xa mới đến 30, nhưng họ đã thừa hiểu ở đất nước “sô vanh” như Nga, thì dù có kiếm được bao nhiêu tiền đi nữa, họ cũng không thể nào là “doanh nhân hạng 1” cả! Và họ đã nghĩ về quê hương Việt Nam …

Bài viết này này lấy thời điểm 1994 là mốc thời gian vì liên quan đến việc Mỹ (Clinton) bỏ cấm vận hoàn toàn vào Việt Nam. Khi đó kinh tế VN bắt đầu khởi sắc, ngoại hối đổ về nhiều, các tập đoàn đa quốc gia nhất là từ Mỹ lục tục nhảy vào Hà Nội và HCM để mở VPĐD, Việt kiều tứ xứ bắt đầu về nhiều hơn hẳn trước!

Theo đó các “Việt kiều Đông Âu” cũng bắt đầu dõi mắt về đất mẹ, tìm kiếm các cơ hội làm ăn ngay tại quê hương. Trong số những người quyết định về nước làm ăn, có một tiến sỹ vật lý lớp đàn anh so với các “đàn em” kể trên, cũng “khiêm tốn” thôi tại thời điểm này, Nguyễn Đăng Quang- 1963…

Quang “phơ” ở nhà học chuyên toán tổng hợp, nhưng sang Bạch Nga học và làm nghiên cứu sinh về lý. Cả chục năm ở thành phố Minsk yên bình cho Quang thấy tuy đây là địa bàn trung chuyển giữa Ba Lan và thủ đô Matxcơva (nhờ đó mà Quang cũng kiếm được thu nhập kha khá), nhưng muốn làm lớn chỉ có ở thủ đô!

Chuyển về đó, phi vụ “đánh quả” khiến Quang “tự hào” nhất là kiếm tiền được từ MMM (sơ đồ lừa đảo đa cấp nổi tiếng nhất Nga thời bấy giờ, một dạng “nước hoa Thanh Hương” – Quang biết vậy nhưng vẫn dũng cảm “ném tiền” vào, làm một “mớ” rồi rút ra kịp thời!). Quang đã rất ấn tượng với các mô hình của Vinh “đen” và nhóm Cotec có mục tiêu cộng lực của người Việt trong và ngoài nước để kinh doanh quốc tế, bản thân trở thành thành viên Cotec và khi gặp hai ông em cùng chí hướng, đều từ nơi xa về thủ đô làm ăn (lại còn bỏ học cả trường quân đội để tập trung kinh doanh!) là Hùng Anh và Huy, 3 anh em đã lập nên nhóm Masan để “dùng Việt Nam đánh Nga”! Quang đã về nước để theo anh Vinh “đen” khởi nghiệp tại VN, và chuẩn bị “đánh Nga” theo sơ đồ của bản thân và anh em Masan định ra…