Trong đời sống tâm linh của của người Việt, việc dựng cây nêu mỗi dịp Tết đến, Xuân về là một trong những biểu tượng thiêng liêng tránh xui xẻo và mang lại may mắn cho gia chủ. Cây nêu còn mang triết lý âm dương, bao hàm sự thống nhất cũng như tác động qua lại giữa âm và dương hay sự liên kết động và tĩnh.
Cây nêu được dựng vào ngày 23 tháng Chạp (Âm lịch). Đây cũng là thời điểm Táo quân về chầu trời. Việc dựng cây nêu vào ngày 23 tháng Chạp vì người xưa quan niệm rằng, ngày 23 tháng chạp cho tới đêm giao thừa, do Táp quân vắng mặt nên ma quỷ thường nhân cơ hội quấy nhiễu. Chính vì thế dựng cây nêu để xua đuổi tà ma. Đến hết ngày mùng 7 tháng Giêng, cây nêu sẽ được hạ xuống. Đây là ngày hạ cây nêu xuống là ngày Khai hạ.
Trước khi hạ cây nêu, chủ nhà cần đặt một cái bàn nhỏ, trên bày một đĩa dưa hấu, một ít hương, hoa,... ngay gốc cây nêu ngụ ý báo cáo với trời đất là gia đình đã ăn Tết vui vẻ. Sau đó, rung cây nêu cho rụng hết lá khô thì hạ cây nêu xuống và đem bùa nêu treo ở cửa cái (cửa ở mặt trước ngôi nhà). Với những gia đình buôn bán, ngày mồng 7 Tết họ làm cỗ cúng lễ để cầu buôn may bán đắt, làm ăn phát đạt trong năm mới.
Khi làm lễ Khai hạ thì bạn sẽ có một bài văn khấn:
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Kính lạy:
– Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần
– Ngài ………… đương niên hành khiển năm ………, ngài Bản cảnh Thành Hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch Tôn thần. (Như năm Tân Sửu 2021 là Triệu Vương Hành Khiển, lưu ý là mỗi năm sẽ có một quan hành khiển khác nhau)
– Các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại tiên linh. Hôm nay là ngày mùng … tháng giêng năm ………., chúng con là … hiện cư ngụ tại số nhà …, khu phố …, phường …, thành phố …
Thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, trà tửu lễ nghi, cung bày trước án. Kính cẩn thưa trình: Tiệc xuân đã mãn, Nguyên đán đã qua, nay xin lễ tạ Tôn thần, rước tiễn âm linh trở về âm cảnh.
Kính xin lưu phúc, lưu ân, phù hộ độ trì dương cơ âm trạch, mọi chỗ tốt lành, con cháu được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng. Lòng thành kính cẩn, lễ bạc tiến dâng, lượng cả xét soi, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)