Doanh nhân gốc Hoa tung hoành khắp Đông Nam Á

Năm 1919, Chia Ek Chor chuyển tới Bangkok và mở 1 cửa hàng nhỏ bán các loại hạt giống nhập khẩu từ quê nhà Quảng Đông (Trung Quốc). Sau 2 thế hệ, Charoen Pokphand (CP) Group hiện là tập đoàn hàng đầu Thái Lan, bán mọi thứ từ thịt gà, thịt lợn đến xe ô tô và điện thoại. Ông tổ của tập đoàn, người qua đời năm 1983, đã chuyển họ sang tiếng Thái Lan là Chearavanont. Nhưng ông vẫn luôn hướng đến quê cha đất tổ. 

Mối quan hệ gắn bó khăng khít giữa gia tộc Chearavanont và quê nhà Trung Quốc không chỉ là cảm xúc. 2/5 trong số 68 tỷ USD doanh thu hàng năm của CP đến từ hàng trăm chi nhánh ở Trung Quốc gồm các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi gia súc, siêu thị và nhiều thứ khác. CP còn nắm 1 lượng lớn cổ phần tại ông lớn bảo hiểm Ping An của Trung Quốc. Và tập đoàn cũng là đối tác ưa thích của các nhà đầu tư Trung Quốc ở Thái Lan, trong đó có SAIC, 1 công ty ô tô phối hợp với CP sản xuất những chiếc xe ô tô thể thao và xe pickup.

Quá khứ và hiện tại của gia tộc Chearavanonts phản ánh câu chuyện của những gia tộc gốc Hoa giàu có khác đang bành trướng ở khắp Đông Nam Á. Mặc dù chiếm chưa đến 10% dân số khoảng 650 triệu người của khu vực này, họ đứng sau những công ty đang thống trị nhiều mảng của nền kinh tế quy mô 3.000 tỷ USD.

Nhiều gia tộc thịnh vượng nhờ có mối quan hệ với Trung Quốc và ngược lại. "Trung Quốc nuôi dưỡng họ và họ cũng nuôi dưỡng Trung Quốc", George Yeo, cựu Ngoại trưởng Singapore nhận xét.

Theo phân tích của The Economist dựa trên dữ liệu từ tạp chí Forbes, năm ngoái hơn 3/4 trong số 369 tỷ USD tài sản của các tỷ phú ở Đông Nam Á được kiểm soát bởi huaren – tức những người gốc Hoa đang là công dân của nước khác. Nhóm này tập trung đông nhất ở Singapore, nhưng cũng nằm rải rác trên khắp Đông Nam Á từ Indonesia, Philippines đến các nước nằm trên bán đảo Đông Dương.

Ở Malaysia, tỷ phú Quách Hạc Niên (Robert Kuok) "cai quản" đế chế bao trùm mọi thứ từ đường tinh luyện đến hệ thống khách sạn Shangri-La. Ở Indonesia, tập đoàn Lippo Group của gia tộc Riady hoạt động sôi nổi trong các ngành ngân hàng, bất động sản và y tế. Năm ngoái, 15 trong số 17 tỷ phú Philippines là người gốc Hoa. SM Group – điều hành bởi gia tộc Sy – cũng có những trung tâm thương mại cao cấp trên khắp Trung Quốc.

Myanmar chưa có tỷ phú USD gốc Hoa, nhưng rất nhiều doanh nhân hàng đầu là người gốc Hoa như Serge Pun (ông chủ tập đoàn bất động sản và ngân hàng Yoma) hay Aik Htun (ông chủ tập đoàn Shwe Taung chuyên về cơ sở hạ tầng và bất động sản).

Đôi bên cùng có lợi

Những doanh nhân này khiến Đông Nam Á vượt qua Liên minh châu Âu trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong năm nay. Toàn cầu hóa chậm lại và thái độ e dè trước Trung Quốc của phương Tây – do ảnh hưởng từ Covid-19 và những diễn biến ở Hồng Kông – càng tạo điều kiện cho các huaren và Trung Quốc thắt chặt mối quan hệ.

Tất nhiên điều này không hề dễ dàng. "Giấc mộng Trung Hoa" nhằm khôi phục lại sự vĩ đại của Trung Quốc của Chủ tịch Tập Cận Bình đòi hỏi lòng trung thành nhiều hơn, trong khi quê hương thứ hai của các huaren ngày càng hoài nghi về người hàng xóm khổng lồ ở phương Bắc. Để có thể cân bằng giữa hai bên, các huaren phải phát huy hết sức các kỹ năng chính trị của mình.

Mặc dù những người gốc Hoa đầu tiên đến Đông Nam Á từ thế kỷ 15, rất nhiều trong số các gia tộc huaren hàng đầu hiện nay di chuyển đến phía Nam để trốn tránh tình trạng nghèo đói và bạo lực thời kỳ đầu những năm 1900. 

Trên khắp Đông Nam Á, các mối liên kết như vậy đã giúp các tỷ phú xây dựng những nền móng vững chãi của những tập đoàn đa ngành trong thời kỳ kinh tế châu Á bùng nổ trong những năm 1990. Các tập đoàn này cùng tạo nên thứ được miêu tả là "mạng lưới cây tre" gồm các công ty có gốc gác Trung Quốc, gắn kết với nhau bởi "keo dính" là các giá trị Nho giáo về sự cần cù và căn cơ. Mạng lưới này thống trị nhiều ngành từ nông nghiệp đến tài chính.

Các tập đoàn do những huaren sáng lập cũng được hưởng lợi lớn từ quá trình kinh tế Trung Quốc mở cửa. 

Trong khi đó Genting Group, một tập đoàn huaren khác đến từ Malaysia, đang xây dựng khách sạn hạng sang phục vụ thế vận hội mùa đông sẽ được tổ chức tại Trung Quốc vào năm 2022. Trung Quốc vẫn mua lượng lớn các mặt hàng như cao su và dầu cọ từ các tập đoàn huaren Đông Nam Á. Sinar Mas, tập đoàn của Indonesia được điều hành bởi gia tộc Widjaja, là một trong những nhà cung cấp giấy lớn nhất cho Trung Quốc.

Chương mới cho sự hợp tác

Theo John Riady, người có ông nội là nhà sáng lập tập đoàn Lippo (có 20% doanh thu đến từ Trung Quốc), ngày nay Trung Quốc muốn vượt ra khỏi những thứ cơ bản như đã nói ở trên. Đang dẫn dắt mảng bất động sản của Lippo, Riady cho rằng mối quan hệ giữa Trung Quốc và những tập đoàn huaren đang bước sang một giai đoạn mới. Trung Quốc thèm muốn những khoản đầu tư lớn, đặc biệt là từ những công ty có công nghệ tiên tiến nhất, và các tập đoàn huaren coi mối quan hệ với Trung Quốc là 1 nguồn ý tưởng mới.

Mới đây CP đã xây dựng 1 nhà máy xử lý thịt gia cầm khổng lồ và tân tiến nhất ở ngoại ô Bắc Kinh, nơi hàng triệu con gà được xử lý bằng những cánh tay robot. CP cũng đã rót khoảng 400 triệu USD vào các startup Trung Quốc trong các mảng công nghệ sinh học, dữ liệu và logistics. Còn Lippo thì mới mua cổ phần của Tencent.

Trung Quốc càng trở nên giàu có hơn, các huaren cũng tìm cách mang các khoản đầu tư của Trung Quốc về quê nhà. CP mới đạt được thỏa thuận với các ông lớn như China Mobile và Alibaba để phát triển những mảng liên quan đến công nghệ. Ant Financial của Alibaba còn phối hợp với Emtek, tập đoàn truyền thông của 1 huaren khác là Eddy Sariaatmadja, để đầu tư vào mảng thanh toán qua di động và thương mại điện tử.

Tiền Trung Quốc đang đổ vào thế hệ huaren mới. Grab và Sea Group, hai "kỳ lân" công nghệ có trụ sở ở Singapore đều được thành lập bởi những doanh nhân trẻ gốc Hoa và nhận được sự hậu thuẫn của Didi Chuxing cùng với Tencent.