Nhuộm răng đen - không chỉ là chuẩn mực cái đẹp một thời
"Năm quan đổi lấy miệng cười/Mười quan chẳng tiếc, miệng người răng đen". Nhuộm răng đen là một tục lệ lâu đời, tồn tại suốt mấy ngàn năm trong lịch sử.
Nhuộm răng đen là một tục lệ lâu đời, xuất hiện từ thời Hùng Vương, tồn tại suốt mấy ngàn năm trong lịch sử văn hóa của người Việt. Đây vốn là phong tục cổ truyền không chỉ của cư dân người Việt mà còn tồn tại ở cộng đồng các dân tộc như Thái, Mường, Dao, Lự, Si La...
Phong tục nhuộm răng đen của phụ nữ người Lự ở Lai Châu
Trong cộng đồng người Việt, tục nhuộm răng đen chủ yếu chỉ phổ biến ở khu vực miền Bắc và miền Trung, còn ở miền Nam không thấy dấu vết của phong tục này.
Theo quan niệm thẩm mỹ xưa thì hàm răng đen được coi là chuẩn mực của cái đẹp không chỉ riêng đối với phụ nữ mà ngay cả nam giới cũng vậy, tuy ở nam giới ít hơn. Do đó, vẻ đẹp của hàm răng đen đã dần được đưa vào ca dao, thi ca như một chuẩn mực về nét đẹp của phụ nữ Việt Nam.
Với người Việt, nhuộm răng đen vừa có tác dụng bảo vệ răng khỏi sâu răng, vừa mang ý nghĩa đánh dấu tuổi trưởng thành và cũng thể hiện sự tự tôn dân tộc
Cách nhuộm răng đen trước hết dùng cánh kiến, tán cho nhỏ, vắt nước chanh để kín bảy ngày, rồi chờ tối đi ngủ thì phết thuốc ấy vào hai mảnh lá dừa hoặc lá cau mà ấp vào hai hàm răng. Nhuộm như thế tầm bảy hôm, cho răng ngả màu cánh gián, thì bôi thuốc răng đen mà nhuộm. Đàn ông nhuộm một hai lần thì thôi, đàn bà thường mỗi năm một lần nhuộm. Vì phụ nữ thường lấy răng đen nhánh làm chuẩn mực cho cái đẹp nên có người nhuộm mãi đến ngoài ba mươi tuổi mới thôi.
Tục nhuộm răng đen vẫn còn tồn tại mãi cho đến thế kỉ 20
Tuy nhiên, đến cuối thế kỉ 19, nhất là những năm đầu thế kỉ 20, trước sự xâm nhập mạnh mẽ của nền văn minh phương Tây, Việt Nam bước vào thời kỳ biến đổi xã hội sâu sắc. Phong trào Âu hóa và phong trào đòi nữ quyền diễn ra rầm rộ.
Nhiều phụ nữ bắt đầu có xu hướng chuộng hàm răng trắng, có người còn cạo đi hàm răng đen mà mình mất bao công sức nhuộm cốt chỉ để trở thành hình tượng người phụ nữ mới tham gia vào công cuộc cải cách xã hội. Như vậy, tục nhuộm răng đen vẫn còn tồn tại mãi cho đến thế kỉ 20 thì người Việt mới dần dần phá bỏ tục lệ này.
Ngoài ra, nhai trầu cũng là một cách để nhuộm răng đen. Hỗn hợp gồm vôi, trầu và cau. Ảnh: @thichhuyenminh
Trải dài theo mấy nghìn năm lịch sử, nhuộm răng đen là một trong những phong tục cổ truyền góp phần định hình bản sắc văn hóa người Việt. Hiện nay, tục nhuộm răng đen hầu như đã không còn tồn tại trong văn hóa người Việt, có chăng là ở những người thật lớn tuổi, họ nhuộm răng từ thuở nhỏ và còn lưu dấu đến bây giờ. Thế nhưng ở Việt Nam, mặc dù đã có nhiều mai một nhưng tục lệ này vẫn còn tồn tại ở một số dân tộc như người Mường ở Hòa Bình, người Lự ở Lai Châu.
Ở Việt Nam, mặc dù đã có nhiều mai một nhưng tục lệ này vẫn còn tồn tại ở một số dân tộc như người Mường ở Hòa Bình, người Lự ở Lai Châu.
Bà cụ nở nụ cười tươi trong bộ ảnh bên đầm sen
Một phong tục cổ truyền mất đi, ta cũng không thể trách những người đã thay đổi vì quan niệm mỗi thời mỗi khác, quan niệm về cái đẹp cũng không ngoại lệ. Cũng bởi văn hóa chẳng bao giờ bất biến, không có nền văn hóa nào chịu đứng yên một chỗ, nhất là khi nền văn hóa đó lại đang nằm trong vòng xoay của sự giao lưu và tiếp biến.
