Để phát triển du lịch đồng bộ và bền vững, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang mới đây đã quyết định đầu tư phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái gắn với dịch vụ, du lịch, từ đó tạo thêm nhiều sản phẩm du lịch phục vụ du khách từ nay đến năm 2025, định hướng năm 2030.

Nông nghiệp sinh thái là gì?

Xa hơn nông nghiệp hữu cơ chính là nông nghiệp sinh thái. Nông nghiệp sinh thái được xem là phương thức trồng trọt cao nhất trong các dạng nông nghiệp bền vững. Nông nghiệp sinh thái sử dụng những phương pháp cho phép tái tạo và giữ gìn hệ sinh thái như trồng rừng, không làm đất (cày bừa), trồng đa canh, thuận theo tự nhiên…

Trong mô hình này, đất luôn được bồi đắp để mà không cần phải sử dụng phân bón hóa học. Người nông dân tự chủ, sống cùng hệ sinh thái một cách tự nhiên và bền vững nhất. Sản phẩm của họ được phân phối hoặc qua các kênh đặc biệt. Tránh được áp lực từ vòng quay năng suất và giá cả của thị trường.

Nông nghiệp sinh thái được nhìn nhận là mục tiêu cao cấp bởi những người ủng hội nông nghiệp bền vững

Một số nguyên tắc duy nhất cho canh tác sinh thái cần được xem xét.

- Sản xuất thực phẩm phải là sinh thái cả về nguồn gốc lẫn mục đích sử dụng

- Tích hợp các loài duy trì hệ sinh thái trong khi cung cấp lựa chọn các sản phẩm thay thế

- Hạn chế tối đa việc vận chuyển, đóng gói, tiêu thụ năng lượng và chất thải.

- Xác định một hệ sinh thái mới phù hợp với nhu cầu của con người bằng cách sử dụng kiến thức và kinh nghiệm từ các hệ sinh thái hiện có từ khắp nơi trên thế giới

- Áp dụng cơ sở tri thức (cơ sở dữ liệu tiên tiến) về các vi sinh vật đất để khám phá những lợi ích sinh thái của việc có nhiều loại vi sinh vật, việc này được khuyến khích trong các hệ thống sản xuất như Forest Gardens, có thể được đánh giá và tối ưu hóa.

Dưới đây là một số mô hình nông nghiệp sinh thái trên thế giới:

Vườn rừng (Forest Gardens) – Sự sống trong mô hình tương hợp năng lượng

Ernst Gotsch là một nông dân – nhà nghiên cứu nông nghiệp người Thụy Sĩ. Ông đã dành hàng chục năm để nghiên cứu, thực hành nông nghiệp sinh thái. Ông đã chứng minh được rằng con người hoàn toàn có thể sống dựa vào rừng và sản xuất lương thực từ rừng, đồng thời có thể bảo vệ rừng một cách hoàn hảo, thậm chí mô hình này còn giúp cải tạo các vùng đất đã thoái hóa và bạc màu.

Phương pháp Syntropic Agriculture

Phương pháp của Ernst có tên là Syntropic Agriculture – tạm dịch “ Nông nghiệp Tương hợp Năng lượng”. Nó là các kỹ thuật tương tác trong nông nghiệp nhằm tạo ra sự cân bằng năng lượng tích cực trong toàn hệ thống.

Đây là kỹ thuật làm vườn thâm canh kết hợp với lâm nghiệp. Điểm cốt yếu là kết hợp các loại thực vật với các khoảng cách và tầng khác nhau. Sau đó là kỹ thuật cắt tỉa các loại cân thân gỗ, cây ăn quả. Việc cắt tỉa giúp mang các chất hữu cơ về cho đất một cách liên tục, mà không phải bổ sung bất cứ một chất hữu cơ nào từ bên ngoài.

Phương pháp của Ernst cho phép phục hồi đất thông qua việc sản xuất rau và trái cây. Lúc thu hoạch, đất trở nên tốt hơn, màu mỡ hơn khi mới bắt đầu canh tác.

Phương pháp của Claude

Để giải quyết việc này, Claude và vợ là Lydia đã xây dựng quy trình kích hoạt sinh học của đất và mong muốn phổ biến điều đó đến mọi người nông dân. Ông cho trồng hàng rào các cây thân gỗ xung quanh vườn.

Ông không cho cày xới các khu vườn. Ngược lại, ông cắt cành cây của hàng rào thành các đoạn 5cm, rải xuống đất, tạo thành một lớp thảm phủ trên bề mặt đất. Lớp thảm này giúp giữ ẩm cho đất, làm tổ cho các sinh vật trong đất, đồng thời đất cũng trở nên sạch sẽ và không có cỏ mọc trong đó.

Lớp thảm bảo vệ bề mặt đất cũng cho phép các nông dân gieo hạt trực tiếp lên lớp thảm. Hạt có thể nảy mầm trong đó một cách rất thuận lợi. Cánh đồng 8.000 ha của Antonesi Semen, nông dân tại vùng Ctakobe, Ukraine là một ví dụ cho phương pháp mà Claude theo đuổi. Đã hơn 30 năm nay, Antonesi canh tác trên cánh đồng 8.000 ha với 3 nguyên tắc: không cày xới, không bón phân hóa học, chỉ bón phân chuồng hữu cơ và luân canh để cho đất nghỉ ngơi. Cánh đồng của ông luôn cho năng suất cao hơn so với phương pháp truyền thống.

Nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch để hướng tới sự bền vững

Theo thông tin từ UBND tỉnh Kiên Giang, ông Huỳnh Thanh Minh, Trưởng Phòng Kinh tế Phú Quốc cho biết: Xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với dịch vụ, du lịch phát triển đồng bộ, bền vững phục vụ du khách, huyện quy hoạch, đầu tư sản xuất phù hợp, quản lý sản xuất theo chuỗi giá trị, liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp nông nghiệp, nông hộ và tổ chức du lịch lữ hành trong quá trình hoạt động.

Tăng cường truyền thông, xúc tiến, quảng bá, giới thiệu các sản phẩm du lịch nông nghiệp, những điểm du lịch nông nghiệp trên đảo đến du khách.

Theo đó, huyện giao đơn vị chức năng, cơ quan chuyên môn phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết phát triển nông nghiệp sinh thái trong thực hiện quy hoạch, tái cơ cấu nông nghiệp Phú Quốc đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030.

Ngành chức năng lựa chọn ký kết hợp đồng liên kết dài hạn với các doanh nghiệp, nhà đầu tư tâm huyết, có kinh nghiệm chuyên môn, năng lực tài chính đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao gắn với điểm tham quan, du lịch, học tập, chuyển giao mô hình nông nghiệp, thực nghiệm cho học sinh, sinh viên, phục vụ nghiên cứu đề tài, dự án về nông nghiệp…

Cơ quan chuyên môn của huyện hướng dẫn, xây dựng mô hình homestay cho các hộ dân có diện tích đất nông nghiệp đang canh thác gắn với các hoạt động du lịch, tạo điểm nhấn cho du khách khi tham quan, nghỉ dưỡng, trải nghiệm trên đảo.

Mặt khác, huyện tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ các doanh nghiệp, nhà đầu tư đã được phê duyệt chủ trương đầu tư triển khai thực hiện dự án đầu tư vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng nhà lưu trú, farm stay để du khách tìm hiểu về sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, tìm hiểu bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.

Tiếp đến, huyện xây dựng các thương hiệu, nhãn hiệu tập thể cho các sản phẩm nông nghiệp, phát huy sự liên kết giữ “4 nhà” dưới sự hỗ trợ của Nhà nước để gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định, bền vững.

Liên kết với các tour du lịch lữ hành đưa khách tham quan tại các khu du lịch nông nghiệp do doanh nghiệp, nông dân thực hiện. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hoạt động du lịch nông nghiệp sinh thái gắn với đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Ông Minh nhấn mạnh: Xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với dịch vụ, du lịch cần có sự tham gia của cộng đồng mang lại các lợi ích kinh tế gắn với các lợi ích về xã hội và môi trường.

Phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với dịch vụ, du lịch sẽ là động lực thúc đẩy cho sự phát triển nông nghiệp Phú Quốc với tốc độ vừa nhanh, vừa bền vững, tác động tích cực vào chuyển đổi cơ cấu kinh tế, bảo tồn những giá trị văn hóa gốc của nông thôn và giá trị về thương hiệu hàng hóa đặc thù của đảo ngọc Phú Quốc.

Theo Phòng Kinh tế Phú Quốc, thực hiện mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với dịch vụ, du lịch trên địa bàn huyện thời gian qua được nhiều nông hộ tích cực tham gia, đạt một số kết quả khả quan, góp phần phát triển kinh tế của địa phương.

Cụ thể là có 21 mô hình trình diễn ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, thủy sản với gần 60 điểm như: Nuôi gà nòi lai thương phẩm an toàn sinh học, sản xuất giống gà ri vàng, nuôi cá bóp lồng bè, nuôi cá chim vây vàng, nuôi cá mú trân châu và cá khế vằn lồng bè, trồng rau thủy canh, rau ăn lá và rau ăn trái nhà lưới, trồng sầu riêng, măng cụt, măng tây, dừa xiêm lùn, mãng cầu ta (quả na), nấm linh chi trong nhà kính…

Nhiều hộ nông dân mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến các sản phẩm từ các loài cây trồng nhiều ở Phú Quốc như hồ tiêu, sim rừng… thành các sản phẩm đặc trưng của đất đảo phục vụ khách du lịch.

Một số mô hình nông nghiệp nhà vườn, các cơ sở sản xuất kinh doanh kết hợp tham quan du lịch, ăn uống bước đầu được người dân quan tâm đầu tư, phát triển và nhân rộng tại các địa phương, tạo thêm sản phẩm du lịch cho đảo Phú Quốc.

Cụ thể như: Vườn du lịch sinh thái hồ tiêu, vườn du lịch sinh thái sim rừng, tham quan và trải nghiệm trồng rau trong nhà màng, trồng rau thủy canh, tham quan và trải nghiệm nuôi cá lồng bè trên biển…

Tuy nhiên, theo Phòng Kinh tế Phú Quốc, việc phát triển du lịch nông nghiệp sinh thái này còn nhiều hạn chế và kém xa so với các loại hình du lịch khác. Nguyên nhân chủ yếu là hoạt động du lịch nông thôn còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch, chưa có sự liên kết, đầu tư đúng mức tương xứng với tiềm năng, lợi thế.