Lời giới thiệu: Diễn đàn "Lữ hành Việt Nam 2021 - Giải pháp khôi phục và phát triển" vừa diễn ra nhằm tìm ra những giải pháp khả thi, thiết thực khôi phục hoạt động lữ hành, tạo động lực thúc đẩy sự phục hồi của các dịch vụ du lịch, đưa Du lịch Việt Nam nhanh chóng trở lại vị trí của ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam; góp phần chuyển đổi Du lịch Việt Nam trở thành một ngành kinh tế số, đồng thời hỗ trợ trực tiếp cho các doanh nghiệp lữ hành chuyển đổi kế hoạch kinh doanh năm 2021 theo phương châm “vừa phòng chống dịch, vừa khôi phục và phát triển”.

Sau đây, chúng tôi xin giới thiệu bài tham luận có tựa đề: "Đổi mới phương thức quản lý và kinh doanh lữ hành trong tình hình mới" của ông Phùng Quang Thắng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Lữ hành Việt Nam, Giám đốc Công ty Lữ hành Hanoitourist.

Đại dịch Covid-19 bùng phát năm 2020 đã phá vỡ chuỗi cung ứng giá trị du lịch toàn cầu, du lịch quốc tế và nội địa của các quốc gia đều giảm sút nghiêm trọng, mức độ hoạt động du lịch phụ thuộc vào sự kiểm soát dịch và nới lỏng đi lại giữa các quốc gia và trong nội địa mỗi nước.

Theo con số thống kê của Tổ chức Du lịch Thế giới cho thấy trong tổng số 217 điểm đến du lịch trên toàn thế giới có tới 75% điểm đến đóng cửa và 4% đóng cửa từng phần vào tháng 5/2020 (tỷ lệ đóng cửa cao nhất); mức độ giảm dần tới con số 27% đóng cửa và 27% đóng cửa từng phần vào tháng 11/2020.

Tính theo khu vực, vào thời điểm tháng 11/2020 châu Á – Thái Bình Dương có tới 59% điểm đến đóng cửa toàn bộ và 9% đóng cửa từng phần (tỷ lệ cao nhất), châu Âu 7% điểm đến đóng cửa toàn bộ và 67% đóng cửa từng phần (tỷ lệ thấp nhất).

Tính đến thời điểm hiện tại, tình hình dịch trên thế giới vẫn còn diễn biến phức tạp và khó lường, chưa có thể xác định được thời điểm nới lỏng hoàn toàn việc di chuyển trong khu vực và trên thế giới, do vậy, du lịch quốc tế vẫn là bài toán mở cho ngành Du lịch và các doanh nghiệp lữ hành; du lịch nội địa trở thành hoạt động chính của các quốc gia, đặc biệt là các nước kiểm soát tốt dịch trong nội địa.

I. XU HƯỚNG ĐI DU LỊCH

Đại dịch đã ảnh hưởng và làm thay đổi mọi khía cạnh liên quan đến hoạt động du lịch, xu hướng đi du lịch của khách đã thay đổi. Đối với du lịch thế giới, những thay đổi tùy theo đặc điểm du lịch từng khu vực hoặc quốc gia, tuy nhiên, một số nét chung cho hiện tại và giai đoạn khôi phục hoạt động du lịch trở lại có thể đề cập đến:

- Du lịch bền vững sẽ là động lực: do ảnh hưởng của đại dịch, tác động lên sức khỏe hay cách nhìn nhận của con người về tính bền vững trong du lịch, sau đại dịch này sẽ không nói trước được về những rủi rõ tiếp theo có thể xảy ra, du khách đã chọn những điểm đến ít đông người hơn, tăng tính bền vững và cần có trong sản phẩm, dịch vụ du lịch; cao hơn là yêu cầu về du lịch có trách nhiệm xuất phát từ khách hàng.

Chính vì thế, Tổng thư ký Tổ chức Du lịch Thế giới ông Zurab Pololikashvili xác định rằng: “Tính bền vững không còn là một lĩnh vực thích hợp của du lịch mà phải là tiêu chuẩn mới cho mọi bộ phận trong lĩnh vực của chúng ta”.

- Các cộng đồng nhỏ sẽ đóng một vai trò lớn hơn: tránh du lịch ồ ạt vào một số điểm, đa dạng hóa điểm đến, du lịch cộng động ở các địa phương được tập trung quan tâm nhiều hơn, giúp người dân địa phương nâng cao khả năng làm chủ tham gia vào hoạt động du lịch và bảo vệ môi trường.

- Tìm đến chất lượng hơn là số lượng: du khách đi du lịch có chủ đích hơn là tính thường xuyên, họ đã suy nghĩ lại về cách thức và lý do đi du lịch, bỏ nhiều thời gian hơn nghiên cứu chương trình du lịch

- Du lịch đường bộ sẽ tăng nhanh: ảnh hưởng của đại dịch đã thúc đẩy du lịch đường bộ phát triển, nhất là xe riêng hoặc sử dụng xe cho nhóm riêng. Du lịch đã đi kèm theo ý thức phòng chống Covid-19. Sự tò mò, tiếp xúc với cái mới và sự ngạc nhiên sẽ khiến du khách lựa chọn chuyến đi.

- Tư vấn du lịch trở nên cần thiết hơn: có thể là tư vấn số (online) hay từ các đại lý du lịch, công ty lữ hành. Tuy nhiên, kiến thức và chất lượng tư vấn từ các đại lý và doanh nghiệp lữ hành có thương hiệu, uy tín khai thác các điểm đến sẽ được đề cao, đôi khi giá trị tư vấn của họ còn cao hơn giá trị lợi nhuận mà họ thu được.

- Du lịch gần nhà: an toàn trong dịch đã thúc đẩy du lịch gần nhà tăng trưởng mạnh, chuyến đi gần, ngắn ngày trở nên ưa chuộng, thậm chí bữa ăn tại nhà hàng và đêm ngủ trong khách sạn tại thành phố, địa phương mình đang sinh sống giúp khách có cảm giác như đi du lịch, có trải nghiệm về dịch vụ mà trước đây chưa từng bao giờ nghĩ tới.

Đối với du lịch nội địa Việt Nam, ngoài những nét có thể phù hợp với nhận định ở trên, còn một số xu hướng du lịch và tiêu dùng của khách mang lại sự chú ý tới các doanh nghiệp:

- Nhu cầu du lịch thấp hơn nhiều so với nguồn cung, đẩy giá sản phẩm và dịch vụ tới mức đáy, khách dễ dàng lựa chọn dịch vụ, thời điểm đặt dịch vụ… dẫn tới tăng lượng giao dịch trực tiếp của khách với các nhà cung ứng dịch vụ du lịch.

- Khách nội địa hướng tới du lịch từng phần hoặc dịch vụ lẻ nhiều hơn chương trình du lịch trọn gói.

- Sử dụng nhiều hơn môi trường số để khai thác thông tin, tìm kiếm dịch vụ, đặt dịch vụ.

- Du lịch nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe và sinh thái… đang thu hút nhiều du khách nội địa, tuy nhiên, tính mùa vụ du lịch nội địa đang ảnh hưởng tới tổ chức hoạt động của doanh nghiệp lữ hành.

II. ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC QUẢN LÝ VÀ KINH DOANH

Trong bối cảnh năm 2020 đa số các doanh nghiệp lữ hành giảm qui mô, hoạt động một phần, tạm thời dừng hoạt động hoặc đóng cửa và đang có xu hướng nối sang năm 2021. Thực tế cho thấy các doanh nghiệp có kinh doanh mảng du lịch nội địa dễ dàng ứng phó với thách thức hơn so với các đơn vị, bộ phận chuyển đổi từ du lịch quốc tế inbound và outbound sang du lịch nội địa trên cả phương diện quản lý, điều hành, nguồn nhân lực và hiệu quả kinh doanh.

Phương châm “Linh hoạt, thích ứng và hiệu quả” đã và đang được áp dụng triệt để nhằm duy trì hoạt động của doanh nghiệp, giữ nguồn nhân lực và tìm giải pháp. Nhận định du lịch nội địa tiếp tục là thị trường du lịch chủ đạo trong hoạt động của các doanh nghiệp lữ hành năm 2021, bên cạnh đó cần sự chuẩn bị sẵn sàng cho việc nới lỏng đi lại trong khu vực và thế giới, khôi phục du lịch quốc tế trở lại. Cho rằng, doanh nghiệp lữ hành quan tâm một số vấn đề sau đây:

1. Phát triển du lịch bền vững

Trong bối cảnh hoạt động du lịch luôn nhạy cảm bị ảnh hưởng của các điều kiện khách quan, phát triển doanh nghiệp bền vững được đặt ra như một nhu cầu. Bên cạnh đó, còn đáp ứng nhu cầu đa dạng, đòi hỏi ngày càng cao của khách du lịch, đồng thời phù hợp với xu thế phát triển du lịch trên thế giới. Việc nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp về phát triển bền vững sẽ giúp các doanh nghiệp ứng phó tốt hơn với các rủi ro hiện tại và trong tương lai. Nội dung gồm:

- Nhân lực của các doanh nghiệp sẽ được nâng cao năng lực trên nhiều góc độ như: nâng cao nhận thức về du lịch bền vững, phát triển và khác biệt hóa sản phẩm du lịch bền vững, marketing du lịch bền vững, vận hành doanh nghiệp du lịch bền vững, quản trị doanh nghiệp du lịch bền vững, kiểm toán du lịch bền vững.

- Tổ chức triển khai nhiều hoạt động khác nhau cho doanh nghiệp lữ hành nhằm nâng cao kiến thức về phát triển bền vững, cách làm để có sản phẩm khác biệt, du lịch trách nhiệm với cộng đồng địa phương, bảo vệ môi trường, áp dụng các tiêu chí của phát triển du lịch bền vững v.v. đảm bảo các mục tiêu của phát triển du lịch bền vững gồm: Hiệu quả kinh tế; Phát triển cho địa phương; Đáp ứng sự thỏa mãn của khách du lịch; Bảo tồn các giá trị văn hóa; Bảo vệ tự nhiên; Bảo vệ môi trường; Sử dụng hiệu quả các nguồn lực; An sinh xã hội; Công bằng xã hội.

- Quản trị doanh nghiệp bền vững sẽ giúp cho các doanh nghiệp lữ hành nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp, đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển bền vững, nâng cao tính cạnh tranh của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả trong hoạt động kinh doanh, dự đoán và đối phó với rủi ro và thách thức trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp.

2. Tăng cường vai trò của doanh nghiệp lữ hành trong phát triển du lịch cộng đồng

Các nhà đầu tư hạ tầng du lịch thường không mặn mà với đầu tư vào du lịch cộng đồng, các doanh nghiệp lữ hành đang giữ vai trò chủ đạo trong việc xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng, phát triển điểm du lịch cộng đồng, chuyển giao quyền khai thác cho người dân địa phương thông qua đào tạo, gửi khách và kiểm soát chất lượng dịch vụ.

Với xu thế mới, cần đặt ra mục tiêu mỗi điểm du lịch cộng đồng là điểm đến khác biệt so với điểm du lịch cộng đồng khác. Từ đó, các doanh nghiệp lữ hành có chiến lược và bố trí nguồn lực phối hợp với địa phương để phát điểm sản phẩm du lịch cộng đồng.

3. Chuyển đổi số trong lữ hành

Trên thế giới, đối với công nghệ số trong lữ hành đã được ứng dụng rộng rãi và nhiều nền tảng số đã thâm nhập vào hoạt động của doanh nghiệp lữ hành Việt Nam. Tuy nhiên, trong thực tế các doanh nhiệp lữ hành đa số thuộc qui mô nhỏ và vừa chưa thực sự bắt kịp xu thế. Đại dịch Covid-19 sẽ quyết định và buộc các doanh nghiệp lữ hành muốn tồn tại lâu dài cần thiết chuyển đổi số phù hợp và hiệu quả.

Chuyển đổi số sẽ thay đổi:

- Mô hình kinh doanh

- Chuỗi giá trị

- Hệ sinh thái giá trị

Chuyển đổi số sẽ giúp doanh nghiệp lữ hành hiệu quả hơn trong việc giao tiếp với khách du lịch, tổ chức hoạt động maketing du lịch. Đặc biệt, nâng cao trải nghiệm của du khách.

Chuyển đổi số như thế nào? Là điều quan tâm của các doanh nghiệp lữ hành. Các doanh nghiệp lữ hành lớn có điều kiện và năng lực về tài chính dễ dàng định hướng và triển khai thực hiện. Các doanh nghiệp lữ hành vừa và nhỏ có thể tùy thuộc vào hoàn cảnh thực tế để cân nhắc, tuy nhiên, một số điểm cần lưu ý như sau:

- Trước hết phải từ định hướng của lãnh đạo doanh nghiệp lữ hành, hiểu rõ về chuyển đổi số, mục tiêu chuyển đổi số, kỳ vọng đạt được trong chuyển đổi số

- Tiếp theo là sự chuẩn bị nguồn lực cho chuyển đổi số gồm nhân lực cho chuyển đổi số, ngân sách phù hợp và lựa chọn công nghệ

- Tổ chức triển khai phù hợp với hoàn cảnh của doanh nghiệp.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp lữ hành, môi trường chung về chuyển đổi số cho doanh nghiệp lữ hành hết sức quan trọng, chúng ta cần có môn công nghệ số du lịch-lữ hành trong chương trình đào tạo du lịch của các cơ sở đào tạo du lịch. Công nghệ số và công nghệ lữ hành đang chạy song song trong đào tạo và thực hành, chính vì vậy, năng lực phát triển công nghệ số của lữ hành còn chưa thực sự đáp ứng thị trường du lịch.

4. Thị trường, sản phẩm du lịch và xúc tiến

a. Đối với du lịch quốc tế

- Vì ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, có thể đánh giá điều chỉnh lại chiến lược thị trường du lịch quốc tế. Cơ cấu lại thị trường phù hợp với xu hướng, nhu cầu của khách du lịch quốc tế và ưu thế của du lịch Việt Nam.

- Triển khai thực hiện hoạt động xúc tiến du lịch quốc tế online, hội chợ du lịch ảo nhằm duy trì hình ảnh du lịch Việt Nam và cảm giác đi du lịch cho du khách quốc tế.

- Từ việc đánh giá lại thị trường du lịch, có định hướng và triển khai xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch phù hợp với trạng thái bình thường mới.

b. Đối với du lịch nội địa

- Tăng cường xúc tiến các điểm đến du lịch nội địa, đa dạng hóa điểm đến, phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp địa phương khai thác hiệu quả điểm đến địa phương.

- Tăng cường khảo sát xây dựng, phát triển và khác biệt hóa sản phẩm du lịch địa phương.

- Liên kết doanh nghiệp lữ hành để tổ chức hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn.

Đại dịch Covid-19 chưa có tiền lệ đã làm thay đổi hoạt động du lịch, nhận định rằng: chuyến du lịch đã trở thành nhu cầu của con người, lập kế hoạch chuyến đi luôn là điều hứng thú của du khách, chuyến đi để biết cái mới, hứng thú hơn để viết lời bình luận về những gì mình biết, tăng thêm niềm hạnh phúc, cải thiện sức khỏe và năng lượng v.v. Đồng thời, tiêu chí an toàn khi du lịch không những đồng hành với hoạt động du lịch như trước đây mà còn được đưa lên vị trí số một mà các đơn vị du lịch, lữ hành tuân thủ. Mặc dù đại dịch chưa kết thúc, nhưng niềm tin vào tương lai của ngành Du lịch, lữ hành vẫn hiện hữu trong các doanh nghiệp lữ hành. Sự sẵn sàng chuẩn bị cho giai đoạn bùng nổ du lịch sau đại dịch Covid-19 trên nền tàng của sự khôi phục du lịch có trách nhiệm sẽ là lựa chọn của các doanh nghiệp lữ hành.

Tài liệu tham khảo:

- Tổ chức Du lịch Thế giới

- https://www.nationalgeographic.com/travel

- Tài liệu của VITA