Ở bản Sông Moóc, Bình Liêu (Quảng Ninh), mái ngói âm dương ngả màu rêu của đồng bào Dao nằm giữa thửa ruộng bậc thang tầng lớp, đẹp như một bức tranh. Những ngôi nhà này được xây dựng nên từ sự sáng tạo của bà con với những đặc điểm phù hợp với điều kiện tự nhiên tu hút được sự quan tâm của nhiều du khách khi tới đây.

Môi trường sống ở trên các sườn núi cao, khí hậu lạnh khắc nghiệt tác động sâu sắc đến kiến trúc, cách thức xây nhà. Ngôi nhà trình tường thường được làm bằng đất, lợp ngói âm dương với ưu điểm vừa giữ ấm về mùa đông, mát mẻ trong mùa hè vừa thuận tiện cho sinh hoạt, chống được kẻ gian, thú dữ. Giữa trưa hè nắng gắt, nhiệt độ ngoài trời có thể hơn 40 độ nhưng bước vào ngôi nhà, bạn sẽ cảm thấy mát rượi.

Để xây được nhà, việc đầu tiên là chọn lựa địa điểm. Nơi xây nhà phải là cao ráo, khuất gió, gần nương và nguồn nước để tiện cho sinh hoạt, sản xuất. Nhà trình tường làm từ chính những vật liệu sẵn có ở môi trường sống xung quanh. Ngoài phần móng vững chãi kè bằng đá và đất có thể nhô cao hơn mặt sân, người Dao có kỹ thuật làm tường nhà khá cẩn thận, cầu kỳ.

Trên Cổng thông tin của UBND tỉnh Quảng Ninh, theo Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Văn hoá huyện Bình Liêu Tô Đình Hiệu, đất làm tường được chọn rất kỹ là đất sét, đất cao lanh hay đất thịt ở ruộng được lọc hết các tạp chất. Để thêm phần vững chãi, phần trọng tâm và 4 góc nhà thường được gánh bằng các cột gỗ. Vách, tường nhà làm bằng đất, thêm xương, cốt là các cây gỗ nhỏ, hoặc tre được ngâm nước kỹ.

Đáng chú ý, khi chọn được đất rồi, tường sẽ được làm bằng chiếc khuôn bằng gỗ rồi cào đất đã sàng vào khuôn gỗ ván, cầm chày gỗ thay nhau giã đến khi đất kết dính với nhau, tháo khuôn ra không rơi là được. Hết tầng thứ nhất, lại tháo khuôn gỗ làm tầng thứ 2, mỗi lượt tầng ván khuôn cao 50 - 70cm. Đất giã và nện càng nhuyễn và chặt thì sau này tường sẽ không bị nứt... Sau đó đến công đoạn lợp ngói âm dương theo kết cấu sấp - ngửa đan xen nhằm giúp hấp thụ nhiệt tốt, mát vào mùa hè, ấm vào mùa đông. Tuổi thọ của nhà trình tường có thể đạt 30-50 năm.

Nhà trình tường được xây dựng theo chỉnh thể chung gồm có ba gian với nơi sinh hoạt gia đình thường bố trí ở giữa, hai bên là các gian ngủ. Đối với lương thực như thóc sẽ được để khu riêng hoặc để ở tầng lửng, đựng trong các bồ rất lớn đan bằng tre. Theo ông Vi Ngọc Nhất - Phó Phòng VH&TT Thông tin huyện Bình Liêu, gần đây những ngôi nhà kiểu này đang bị mai một và mất đi khá nhiều nên huyện Bình Liêu đang tính toán lưu giữ những giá trị văn hoá đặc trưng đó để bảo tồn và phát triển du lịch. Sẽ có những bản văn hoá tập trung các khu vực có cảnh quan, điều kiện văn hoá đặc trưng...