Ngày Rằm tháng Giêng, ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới, theo tục xưa gọi là: Tết Nguyên Tiêu. Đây là phong tục của người Hoa xưa. Vào ngày này người Việt thường đi lễ Chùa, lễ Phật để cầu mong cho sự bình yên, khỏe mạnh quanh năm. Đây là lễ quan trọng trong năm nên ông bà ta có câu: "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày Rằm tháng Giêng".

Trong tiếng Hán, “Nguyên” là thứ nhất, “tiêu” là đêm; nguyên tiêu ý nói là đêm rằm đầu tiên trong năm. Vì thế, nó còn được gọi là lễ Thượng nguyên. Hai chữ "nguyên tiêu" cho thấy ngày lễ này gắn với ban đêm.

Tết Nguyên tiêu bắt nguồn từ một sự tích của Trung Quốc. Chuyện kể rằng vào đời Hán, có một cô cung nữ quanh năm suốt tháng ở trong cung. Vào ngày 15/1 (âm lịch), cô muốn trở về nhà thăm cha mẹ nhưng không được phép. Quá đau buồn nên cô có ý định lao xuống giếng tự tử.

Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo của cô gái, vị quan cận thần của Hoàng thượng đã nghĩ ra một kế giúp cô được ra ngoài. Ông bẩm báo với Vua rằng, vào ngày 16/1, Thiên đình sẽ sai Hỏa thần xuống thiêu rụi kinh thành. Để tránh tai ương giáng xuống, tối 15/1, mọi nhà phải treo đèn lồng trước cửa nhà mình và ngoài đường để đánh lừa Hỏa thần.

Nhà Vua tin theo, ra lệnh cho nhà nhà đều phải treo đèn lồng vào tối 15/1. Nhân lúc mọi người đang mải ngắm những chiếc đèn lồng, cô cung nữ đã trốn về nhà thăm cha mẹ mà không bị ai phát hiện.

Từ đó, ngày Tết Nguyên Tiêu ra đời. Vào ngày này, mọi gia đình đều treo đèn lồng, nấu cỗ, bày tiệc, sum họp bên gia đình. 

Ngoài ra, người Việt quan niệm rằm tháng Giêng là ngày lễ chính thức khép lại những ngày tháng "ăn chơi" của Tết Nguyên Đán. Con cháu thường làm cơm cúng ông bà tổ tiên để cầu mong một năm mới an lành, may mắn.