Ngày 01/08/2020 là một dấu mốc đáng nhớ của cộng đồng Việt Rap khi có tới 2 chương trình đậm chất “underground” được lên sóng truyền hình, đó chính là Rap Việt (HTV2/Vie Channel) và King of Rap (VTV3). Tuy đều có sự góp mặt của hầu hết những tên tuổi trong Underground Việt Nam, từ già tới trẻ, nhưng format và cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt của 2 chương trình đã tạo nên những làn sóng tranh cãi, so sánh trên khắp các trang MXH. 

Dễ thấy, phần đông dư luận đều cho rằng ở số đầu tiên Việt Rap có phần chỉn chu hơn về mặt chuyên môn bài thi, chất lượng hình ảnh, âm thanh, sự chuyên nghiệp của MC, Giám khảo… Ngược lại, King of Rap tỏ ra lép vế hơn về những đặc điểm trên, nhưng cũng đem lại sự phong phú về các thí sinh tham dự, cũng như thu hút nhiều tên tuổi nổi tiếng. Bài viết nàysẽ mang đến một số góc nhìn về cách tiếp cận của 2 chương trình, cũng như sự đối lập khủng khiếp mà nó thể hiện, hứa hẹn sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến hướng phát triển của cả 2 sân chơi về sau.

Sự đối lập đến từ bài thi của thí sinh

Với ekip bao gồm toàn những “tay to” ở Việt Rap như giám đốc âm nhạc Touliver, giám khảo Rhymastic, JustaTee, HLV Karik, Wowy, Binz, Suboi…, chắc chắn Rap Việt là một chương trình chú trọng rất nhiều vào tính chuyên môn và chất lượng sản phẩm khi lên sóng. Ngay từ vòng sơ loại, mình đã nghe được khá nhiều tin đồn về những thí sinh có “máu mặt” trong cộng đồng Underground bị chấm rớt một cách tàn nhẫn. Điều đó đồng nghĩa với việc những thí sinh xuất hiện ở số đầu tiên của Rap Việt đã được chọn lọc kỹ lưỡng và nhận được sự tin tưởng nhất định đến từ BTC. 

Cả 1 chương trình dài hơn một tiếng rưỡi, khán giả chỉ được chứng kiến vỏn vẹn 6 bài thi của 6 thí sinh khác nhau, nhưng đó đều là 6 bài thi chất lượng và, từ âm thanh đến biểu diễn. Chương trình cũng rất cẩn thận khi cho thí sinh sử dụng playback (nếu mình không nhầm), nhằm đảm bảo đầu ra kết quả tốt nhất có thể, và phát sóng trọn vẹn cả 6 bài thi không cut một giây nào của thí sinh. Gần như không có một lỗi phát âm hay lỗi flow nào, ngay cả phần thi của Key (bị đánh rớt), chúng ta có thể thấy nó vẫn khá chỉn chu và trọn vẹn, không bị dính bất kỳ 1 lỗi đáng kể nào hết. Chưa hết, ekip của Rap Việt còn thông minh tới nỗi định hướng luôn content cho thí sinh ngay từ vòng 1, đó chính là viết lại 1 bản rap dựa trên 1 bài hát/ tác phẩm có sẵn. Rõ ràng những người làm chương trình rất hiểu về các rapper trẻ. Rapper trẻ ở Việt không viết yếu, nhưng họ yếu ở mặt định hình ý tưởng, nhất là khi đi thi ở một cuộc thi chính thống thì việc lựa chọn chủ đề, nội dung thể hiện cũng đem lại sự bối rối đáng kể cho thí sinh. Nhưng với cách ra đề này, giám khảo đã tự mở lối cho thí sinh lựa chọn content cho mình, và khi viết dựa theo nội dung của một tác phẩm có sẵn thì các rapper trẻ sẽ dễ triển khai ý tưởng hơn rất nhiều. Ngoài ra, điều quan trọng nhất, đó là với đề bài này thì chương trình sẽ không bao giờ lo lắng về sự trùng lặp ý tưởng và nội dung giữa các bài thi. Chính vì thế ở số đầu tiên, chỉ có 6 bài thi của 6 thí sinh thôi, khán giả đã được thưởng thức 6 màu sắc khác nhau, 6 nội dung khác nhau, cực kỳ chỉn chu và chất lượng, rất khó để có thể “chê” thí sinh.

Nhưng với King of Rap thì hoàn toàn ngược lại. Về cơ bản, họ không sàng lọc quá kỹ ở vòng loại đầu tiên (vòng không lên sóng), mà coi chính vòng ghi hình (số đầu tiên) là một buổi sàng lọc kế tiếp. Nhiều thí sinh đã bị loại, hoặc không được giám khảo đánh giá cao. Nhiều thí sinh được lựa chọn, cũng là vì giám khảo muốn tạo cơ hội thể hiện ở vòng sau, chứ không phải do họ chinh phục được giám khảo. Về nội dung, beat… chương trình để cho thí sinh tự chuẩn bị 100%. Điều đó cũng dẫn đến việc nhiều bạn chọn nội dung rất cơ bản, an toàn, chung chung, đa số là brag thể hiện bản thân. Một điểm khác của King of Rap so với Việt Rap đó chính là họ bắt thí sinh phải live chay trên nền beat, không có bè, không có playback. Chính vì vậy giọng của thí sinh rất thật và phô, thậm chí khán giả có thể nghe rõ những lỗi phát âm, nói ngọng, díu chữ, hay quên lời. Nói chung với lựa chọn của King of Rap, mình chỉ gói gọn trong 3 chữ “thô nhưng thật”. Tuy nhiên điều này khiến chất lượng sản phẩm phát sóng của King of Rap kém hơn Rap Việt rất nhiều, và bản thân việc giám khảo chọn lựa thí sinh đi tiếp quá cảm tính nên đã để lại nhiều tranh cãi, người đáng được đi tiếp thì bị loại, còn kẻ đáng bị loại thì lại đi tiếp.

Chưa hết, với tính chất là lên sóng đài truyền hình quốc gia, King of Rap chịu sự kiểm duyệt nặng nề về nội dung. Nhưng lại có một nghịch lý ở vòng 1, đó là họ cho thí sinh tự do chọn beat, chọn đề tài và nội dung rap, không đưa ra một gợi ý hay định hướng nào như Rap Việt. Điều này dẫn đến một kết quả khá hài hước, đó là nhiều thí sinh mang đến cuộc thi những đoạn rap có nội dung hoặc ngôn từ chưa phù hợp lắm với VTV. Mình nghĩ đây là nguyên nhân chính khiến nhiều bài dự thi dù rất hay nhưng bị cắt xén và chỉ được phát có 1 đoạn ngắn tũn ở tập số 1. Trong khi đó điểm chung của những phần thi được phát full đó là ngôn từ rất sạch và an toàn, không quá gai góc hay phá cách. Đây cũng là lý do khiến khán giả cảm thấy không hài lòng khi theo dõi King of Rap. Chương trình cũng tham khi muốn phát phần thi của tất cả thí sinh lên, nhưng nhiều người chỉ được xuất hiện một đoạn ngắn. Anh em trong team mình xem xong ví von bảo đây là “King of Recap” chứ không còn là “King of Rap” nữa rồi.

Khác biệt đến từ cách chọn tâm điểm

Mất tới hơn 1 tiếng rưỡi cho số đầu tiên nhưng chỉ có 6 thí sinh lên sóng (mà mỗi bài thi chỉ tầm 2 – 3 phút là căng), vậy Rap Việt đã làm cái quái gì trong số thời gian còn lại? Đơn giản thôi, điểm nhấn của họ lại không nằm ở mỗi bài thi. Ngay từ đầu, Rap Việt đã build một đội ngũ cực kỳ tên tuổi và uy tín ở vị trí giám khảo & HLV. Thậm chí đến MC họ cũng chọn cái tên đình đám nhất hiện nay: Trấn Thành. Rõ ràng Rap Việt muốn cả chương trình của họ xoay quanh những cái tên này, chứ không phải xoay quanh thí sinh. Họ cũng để lại cho thí sinh rất nhiều đất diễn, như khai thác về câu chuyện đời tư của từng người, phỏng vấn trước khi lên sóng… nhưng nhìn chung phần lớn thời gian của chương trình là sự tương tác qua lại giữa MC và các giám khảo, HLV. Giống như The Voice, họ có sự cạnh tranh để chọn người vào đội của mình, họ có những lời mời gọi, những câu châm chọc và châm biếm nhau. MC Trấn Thành cũng quá tròn vai trong việc dẫn dắt và đẩy sự tương tác giữa Thí sinh – HLV – Giám khảo lên hẳn một tầm cao mới, khiến những người yêu rap có thể ngồi im theo dõi hết tiếng rưỡi mà không thấy ngán chút nào. 

Bên cạnh đó, dàn thí sinh tham dự Rap Việt bị cho là lép vế so với King of Rap, không có nhiều cái tên quá đình đám góp mặt. Chính vì thế nên việc Rap Việt dồn sự chú ý của người xem vào dàn HLV/Giám khảo cũng là điều dễ hiểu. Đây là lựa chọn an toàn nhất cho Rap Việt, bởi lẽ nếu dàn thí sinh của họ ở những vòng sau không còn có được sự thu hút nhất định với khán giả (do hạn chế ở nặng lực hay danh tiếng, nếu có), họ vẫn xây dựng được sự hấp dẫn riêng xoay quanh giám khảo và HLV. Còn nếu các thí sinh của họ thực sự có chuyên môn tốt, càng thi càng hay thì lại vẹn cả đôi đường, quá tuyệt vời.

Đối lập với Rap Việt, King of Rap lại dồn hết spotlight cho thí sinh. Ngay từ khi chương trình mới manh nha hé lộ những thông tin đầu tiên, ekip của họ đã tự chủ động liên hệ và gửi lời mời đến những rapper tiềm năng nhất mà họ biết. Chính vì thế hầu hết các “idol giới trẻ” đều đặt bút đăng ký tham dự King of Rap. Sở hữu đội hình tiềm năng này, King of Rap dồn hết thời lượng và điểm nhấn do dàn thí sinh đông đảo của họ, trong khi đó 4 giám khảo chỉ có một vai trò duy nhất là công bố “chọn hay không chọn” mà thôi, thi thoảng cũng thêm vài câu nhận xét ngắn. Tất nhiên, đây cũng chỉ là số đầu tiên, vào đến những vòng sau, khi lượng thí sinh bị giảm đi nhiều, các giám khảo sẽ có nhiều đất diễn hơn, nội dung chương trình xoay về hướng thí sinh được huấn luyện như thế nào, cạnh tranh ra sao, sinh hoạt chung với nhau như thế nào, drama (nếu có)… Tới lúc đó thì King of Rap hứa hẹn hấp dẫn chẳng kém gì Rap Việt, thậm chí là còn hơn vì bản thân dàn thí sinh của họ đã quá nổi tiếng và thu hút quá nhiều fan hâm mộ trên khắp cả nước.

Đối lập trong mục đích ưu tiên

Từ những nhận định phía trên, tôi cho rằng cả Rap Việt lẫn King of Rap đã bộc lộ ra những mục tiêu trái ngược nhau của mình. Với Rap Việt, họ muốn tạo ra sản phẩm đầu ra tốt nhất, chuyên nghiệp nhất, nhằm thỏa mãn những rap fan hardcore khó tính nhất. Chưa hết, việc xoay quanh dàn giám khảo đình đám và những câu chuyện bên lề chắc chắn sẽ khiến người hâm mộ của những cái tên này cảm thấy thích thú và thỏa mãn khi theo dõi chương trình. Tóm lại, mục tiêu của Rap Việt là hướng đến tệp khán giả đã nghe rap và yêu thích nhạc rap nhiều hơn. 

Tuy nhiên với những khán giả ít nghe rap, hoặc lớn tuổi, thì một chương trình như Rap Việt lại không quá hấp dẫn với họ. Toàn bộ sự chỉn chu về sân khấu, âm thanh ánh sáng hay chất lượng chuyên môn bài thi của thí sinh sẽ khá vô dụng với nhóm khán giả này. Chưa hết, việc thời lượng chương trình xoay quanh tương tác giữa các giám khảo, HLV… cũng khiến tệp khán giả đại chúng cảm thấy nhàm chán. Họ đâu có quan tâm hay biết Rhymastic là ai, Binz là ai, Wowy là ai… để cảm thấy thích thú khi xem những con người này tranh luận, chém gió trên truyền hình. Cái họ cần là được xem nhiều thí sinh, nhiều bài dự thi khác nhau để thỏa mãn cái sự tò mò về Rap, nên chắc chắn số đầu tiên của Rap Việt không phải một chương trình mà họ mong đợi.

Nếu khán giả không phải một fan cứng của rap Việt, thì rất khó để họ có bị cuốn hút bởi những màn “chặt chém”, trêu đùa nhau của các HLV, hay những lời nhận xét chuyên sâu mà giám khảo đưa ra.Trong khi đó, King of Rap lại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này. Mọi thứ họ làm rất cơ bản, nhưng xoay quanh thí sinh và cho lên sóng… rất rất nhiều bài dự thi của nhiều thí sinh khác nhau, đến từ nhiều tỉnh thành khác nhau. Khán giả đại chúng sẽ thoải mái xem hết từ màn trình diễn này đến màn trình diễn khác, đa dạng và thay đổi liên tục. Họ cũng dễ được nhìn thấy các “idol” của mình hơn từ dàn thí sinh fame to, thậm chí còn được xem cả… hoa hậu đi thi rap. Và tệp khán giả này cũng không có đủ chuyên môn để nhận thức được thế nào là rap hay, thế nào là không hay, thế nào là chất hay không chất, âm thanh ánh sáng như nào mới là chuẩn… Đại loại là họ cần một nội dung giải trí đa dạng nhiều màu sắc, mới mẻ, và King of Rap đáp ứng họ. Tóm lại, King of Rap ở số đầu tiên này không ưu tiên phục vụ rap fan hardcore, mà họ hướng đến tập khán giả chưa tiếp xúc với rap, ít nghe rap nhiều hơn. Đây là sự khác biệt cốt lõi của họ so với Rap Việt.

Dự đoán về tương lai 

Với việc cả 2 chương trình đều vẫn đang diễn ra, vừa ghi hình vừa phát sóng liên tục thì rất khó để phán đoán, bởi ekip sản xuất sẽ theo dõi phản hồi của khán giả để điều chỉnh ở các số tiếp theo liên tục. Tuy nhiên mình vẫn mạnh dạn đưa ra một số nhận định về cả 2 chương trình.

Rap Việt: rủi ro cao. Như đã nói, Rap Việt muốn khai thác nhiều vào các HLV và thí sinh bên cạnh việc đặt niềm tin vào sự tỏa sáng của thí sinh. Tuy nhiên với một chương trình dài kỳ thì sức hút từ các HLV sẽ ngày càng giảm, vì vai trò của họ không có nhiều đội biến và khiến khán giả nhàm chán dần. Trong khi đó, với việc có quá ít các thí sinh được chọn lọc, và danh tiếng lẫn kỹ năng của họ chưa bộc lộ được nhiều thì mình cảm thấy chất lượng chuyên môn ở những vòng sau khá rủi ro. Trong một cuộc thi dài hơi, sẽ có rất nhiều đề tài và phong cách được đem ra thử thách các thí sinh, nếu họ thực sự giỏi và thích nghi được, thì điều đó không có gì phải bàn. Nhưng nếu những thí sinh được chọn lại khó khăn trong việc thử sức với màu mới, thì bài dự thi của họ ở những vòng sau rất dễ flop và bị đánh giá là kém hơn vòng ngoài.

Trong khi đó King of Rap vẫn còn quá nhiều cơ hội để điều chỉnh. Họ có hàng tá talent trong tay, nhạc nào cũng có thể nhảy. Họ sẽ tự do định hướng và ra đề bài cho các thí sinh, những ai không thích nghi được sẽ bị loại, nhưng những tên tuổi trụ lại được thì không thiếu. Với việc vừa sản xuất vừa nghe ngóng phản hồi từ khán giả ở những số đã phát sóng, King of Rap hoàn toàn được quyền tự do thay đổi format ở những vòng sau sao cho phù hợp với những con bài trong tay họ nhất có thể, cải thiện dần chất lượng của chương trình. Tất nhiên, với đội hình thí sinh “all star” trong tay, việc chất lượng King of Rap có thể chạm được đến level nào hoàn toàn vẫn phụ thuộc vào tư duy của người làm chương trình.

Dù sao thì cả Rap Việt lẫn King of Rap đều là những chương trình tiên phong về Rap trên sóng truyền hình, và tất nhiên những “lần đầu tiên” không bao giờ có thể đem lại sự hoàn hảo và thỏa mãn tất cả khán giả ngay được. Tuy vậy, ở thời điểm hiện tại, cả 2 chương trình này vẫn cực kỳ đáng xem với những người yêu rap, và những người có mong muốn tìm hiểu thêm về rap. Do đó hy vọng khán giả sẽ đón nhận nó một cách cởi mở hơn, cũng như bớt cực đoan trong việc so sánh và nhận xét về 2 chương trình.

(Bài viết của 1337 BATTLE - https://1337battle.wordpress.com/)