Sự thiếu hợp tác của Trung Quốc với WHO từ lâu làm dấy lên nhiều nghi ngờ về cách nCoV xuất hiện và lan khắp thế giới. Tháng 2/2020, chính phủ Trung Quốc đồng ý tổ chức cuộc nghiên cứu khoa học, nhưng nhiều người chỉ trích rằng nó được xây dựng như một nghiên cứu hợp tác giữa chuyên gia Trung Quốc và quốc tế, đồng thời Bắc Kinh kiểm soát truy cập dữ liệu. Ngoài ra, cuộc nghiên cứu này không điều tra các phòng thí nghiệm đang nghiên cứu về virus.

Tại sao giới khoa học muốn điều tra 'nCoV lọt từ phòng thí nghiệm'?

Các nhà virus học phần lớn nghiêng về giả thuyết động vật bị nhiễm bệnh, có thể là dơi hoặc một động vật nuôi lấy thịt khác, truyền virus sang người ngoài phòng thí nghiệm. Không có bằng chứng trực tiếp cho thấy virus "rò rỉ" từ phòng thí nghiệm, nơi các nhà khoa học Trung Quốc đang nghiên cứu virus.

Nhưng vai trò không thể thiếu của Trung Quốc trong cuộc điều tra chung với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khiến việc bác bỏ giả thuyết trên trở nên khó chấp nhận, theo Iwasaki và 17 nhà khoa học khác lập luận trong bài viết trên tạp chí Science tháng này.

Tuy nhiên, việc nCoV xuất hiện đầu tiên ở Vũ Hán, nơi có Viện Virus học Vũ Hán mà các nhà khoa học đang nghiên cứu hàng chục chủng virus corona được thu tập từ các hang động ở miền nam Trung Quốc, đã làm dấy lên nhiều câu hỏi.

nCoV và sự xuất hiện ở Vũ Hán

Vũ Hán là một trung tâm đô thị với lượng du khách lớn thường xuyên từ mọi miền Trung Quốc. Thành phố này cũng có nhiều chợ kinh doanh động vật hoang dã lớn, với nguồn cung đến từ khắp cả nước. Khi các loại động vật hoang dã được nuôi nhốt gần nhau, virus có thể lây truyền từ loài này sang loài khác, đôi khi có thể dẫn tới những sự kết hợp để tạo ra những căn bệnh mới.

Nghiên cứu của phòng thí nghiệm Vũ Hán bắt đầu sau khi một loại virus corona dẫn tới dịch SARS năm 2002. Các nhà nghiên cứu nhanh chóng tìm ra nhiều họ hàng của loại virus này ở loài dơi và cầy hương, được bán ở các chợ Trung Quốc. Phát hiện này giúp nhiều nhà khoa học nhận ra virus corona từ động vật có thể lây truyền và gây ra dịch bệnh.

Các nhà virus học có thể thực hiện nhiều biện pháp để giảm nguy cơ nhiễm virus mà họ nghiên cứu. Nhưng trong những năm qua, một số tai nạn vẫn xảy ra. Nhiều nhà khoa học đã bị bệnh và họ lây nhiễm các loại virus đang nghiên cứu cho những người khác.

Năm 2004, một nhà nghiên cứu tại Viện Virus học Quốc gia ở Bắc Kinh nhiễm virus corona gây dịch SARS. Người này đã lây bệnh cho những người khác, trong đó có mẹ của bà.

Năm 2020, nguồn gốc đại dịch Covid-19 trở thành mặt trận mới trong cuộc tranh luận kéo dài về an ninh phòng thí nghiệm, với những câu hỏi liệu rủi ro nghiên cứu có vượt quá mục tiêu ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh tương lai của cuộc nghiên cứu hay không.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu và quan chức chính phủ Trung Quốc phủ nhận cáo buộc Covid-19 là do rò rỉ virus từ phòng thí nghiệm. Một số nhà khoa học nước ngoài cũng bác bỏ giả thuyết này.

Khoa học nói gì?

Nhiều nhà khoa học khác từng cảm thấy ít nhất khả năng virus rò rỉ từ phòng thí nghiệm nên được khám phá. Tuy nhiên, ý tưởng đã bị lu mờ khi quan chức chính quyền Trump tuyên bố virus có thể là vũ khí sinh học. Các nhà nghiên cứu đã đặt hy vọng vào cuộc điều tra chung giữa WHO và Trung Quốc, ngay cả khi Bắc Kinh liên tục cố chuyển điều tra theo hướng có lợi cho họ.

Trong khi đó, nhiều người tin vào giả thuyết rò rỉ từ phòng thí nghiệm cố gắng mở đường cho các nhà khoa học công khai hơn về vấn đề này. Trong hàng loạt thư ngỏ, nhóm nhà nghiên cứu đã bày tỏ quan ngại về cuộc điều tra chung và sự không chắc chắn về nguồn gốc virus, dù không công khai nói về giả thuyết virus rò rỉ từ phòng thí nghiệm.

Tiến sĩ Lipkin cho biết ông thấy thất vọng khi biết hai cuộc nghiên cứu từ Viện Virus học Vũ Hán cho thấy các biện pháp an toàn ở đây được thực hiện với mức độ khiêm tốn. Ông nói đây không phải là bằng chứng cho thấy nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm, "nhưng nó chắc chắn làm tăng khả năng phải điều tra".

Ngoài ra, ngay cả khi nCoV lây truyền từ dơi hoặc động vật khác sang người ngoài phòng thí nghiệm như nhiều nhà khoa học khác tranh luận, rất khó để tìm bằng chứng chắc chắn cho giả thuyết này. Dù giới khoa học có thể có bằng chứng rất vững chắc cho thấy hai virus corona gây dịch SARS và MERS truyền từ dơi sang người, nguồn gốc về bốn loại virus corona gây bệnh cho người khác vẫn là bí ẩn.

Nguồn: VnExpress