Vua Tự Đức (1829-1883) là con trai của Vua Thiệu Trị và Nghi Thiên Chương Hoàng hậu (tức Hoàng thái hậu Từ Dũ). Triều đại của Vua Tự Đức kéo dài tới 36 năm, là vị vua ngồi trên ngai vàng lâu nhất lịch sử nhà Nguyễn.

Vua Tự Đức nổi tiếng là người chăm chỉ, cần mẫn, giỏi thơ văn nhưng từ nhỏ đã đau ốm liên miên. Ông là vị vua duy nhất của triều Nguyễn không có con nối dõi.

Vua Tự Đức - vị vua có hàng trăm vợ mà không có lấy một mụn con nối dõi

Trong bài Khiêm Cung Ký khắc trên tấm bia do chính vua lập trước lăng của mình, Vua Tự Đức đã thừa nhận bản thân mình có sức khỏe yếu ớt. Được biết, vì mắc bệnh đậu mùa từ nhỏ nên dù hậu cung đầy mỹ nữ, ông cũng không sinh nổi 1 mụn con.

Trong bài thơ Khiêm Cung Ký của ông có đoạn: ''Ta bẩm sinh bạc nhược, lúc mới ra đời thì mẹ ta lâm bệnh, đau đến hàng tháng mới lành, vú nuôi của ta không được cẩn thận, sạch sẽ. Mặc dù mẹ ta la quở, tính vẫn không chừa. Người sợ ta hôn ám nên năm lên ba, liền dứt ngay, không cho bú nữa và tự ẵm bồng nuôi lấy. Từ đấy, ta ốm đau dai dẳng, nhiều phen lâm nguy, mẹ ta mai tối ôm ấp, hết sức cực nhọc”.

Ngay cả tấm bia lập ở lăng mộ, vốn được dùng để khắc nội dung đề cao công lao, đức hạnh của vị hoàng đế thì Vua Tự Đức lại dành rất nhiều diện tích để than van, chẳng hạn đoạn: ''Đất nước nhiều chuyện đại sự mà bản thân lại thêm ngày một quá ốm yếu. Rồi bỗng nhiên lâm bệnh nguy kịch cơ hồ chết đi sống lại. Từ đó, mắt hoa đầu váng, chân yếu, bụng trệ, các hư chứng nổi lên, không thể thân hành tế tự và siêng năng việc triều chính được. Và cũng do đó mà ta mang lỗi và bị người chỉ trích”, hay đoạn ''Ta thân thể thường ốm, khí huyết suy nhược, đang lúc tuổi trẻ vô sự mà việc nối dõi tự thấy thật khó khăn, không an ủi được nổi lòng mong mỏi của cha mẹ, thật lấy làm thẹn”.

Hậu cung có 103 phi tần Vua Tự Đức vẫn không thể có con, dù đã kiên trì chữa bệnh

Cũng giống như bao nhiêu vị vua khác, Vua Tự Đức được đánh giá là ngôi cửu ngũ sở hữu hậu cung vô số phi tần. Ông cũng biết sức khoẻ mình yếu, nên ông vô cùng kiên trì trong việc chạy chữa vô sinh.

Theo yêu cầu của nhà vua, Thái y viện đã dựa vào ''Minh Mạng thang'' để nghiên cứu ra 2 toa thuốc “nhất dạ lục giao sinh ngũ tử” và “nhất dạ lục giao sinh tứ tử” nhưng thất bại. Thuốc tẩm bổ không xong, các ngự y lại bào chế các thuốc đặc trị như “Khởi dương thang”, “Hà linh vạn thọ đơn”, “Diên niên ích thọ bất lão đơn”... Thậm chí vua Tự Đức còn dùng cả “Ích thọ vĩnh chân cao” của Thái y viện nước Triều Tiên nhưng kinh hỉ vẫn không tới. Mặc dù có nhiều vợ nhưng vị vua thứ 4 của triều Nguyễn này lại không có lấy một người con nối dõi.

Song song với việc săn lùng thuốc trị bất lực, Vua Tự Đức còn tuyển vào hậu cung cả trăm phi tần mỹ nữ. Theo một giai thoại, nhà vua còn hạ cố lấy một phụ nữ đã qua một đời chồng, nhưng rốt cuộc vẫn không thể sinh con rồng.

Cuối cùng, Vua Tự Đức đã nuôi ba người con của anh trai là Nguyễn Phúc Ưng Chân (vua Dục Đức), Nguyễn Phúc Ưng Đường (vua Đồng Khánh) và Nguyễn Phúc Ưng Đằng (vua Kiến Phúc) để làm con thừa tự và kế vị ngai vàng.

Tổng hợp