Tết Nguyên Tiêu - Rằm tháng Giêng: Dịp trọng đại của người Việt
Có rất nhiều điển tích xoay quanh lý do xuất hiện ngày Rằm tháng Giêng, nhưng dù với lý do nào, đây cũng là một ngày lễ quan trọng của người dân Việt.
Ngày 15/1 âm lịch - ngày rằm tháng Giêng là một trong những dịp rất quan trọng của người châu Á. Thậm chí từng có quan niệm "Cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng". Tại nước ta, vào ngày rằm tháng Giêng, nhà nhà có thói quen đi lễ chùa, làm lễ cúng Phật, và mâm cỗ cúng gia tiên cầu bình an, may mắn cho người thân và gia đình.
Năm 2022, ngày Rằm tháng Giêng nhằm ngày 15/02/2022 dương lịch, thứ Ba.
Mâm cỗ Rằm tháng Giêng long trọng. Ảnh: @minhdai.212love308
Rằm tháng Giêng còn được người dân Trung Quốc gọi là Lễ nguyên tiêu (lễ hội đèn lồng) và là lễ hội chính thức khép lại những ngày Tết nguyên đán của người dân ở đây. Vào đầu tháng 2/2020, bộ VHTT-DL vừa ban hành Quyết định về việc đưa Tết Nguyên tiêu của người Hoa ở Quận 5, TPHCM vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nhiều người sẽ lễ chùa vào ngày Rằm tháng Giêng. Ảnh: @phoebethudinh
View this post on Instagram
Theo nhiều người Hoa sinh sống ở Cà Mau, “nguyên” nghĩa là sự khởi đầu, còn “tiêu” trong cổ ngữ Trung Hoa có nghĩa là đêm. Vì rằm tháng Giêng là ngày trăng tròn đầu tiên trong năm nên được gọi là Tết Nguyên tiêu. Riêng văn hoá tín ngưỡng của người Việt, Tết Nguyên tiêu là ngày trăng tròn đầu tiên trong năm, lại trùng với lễ Thượng Nguyên nên được xem là một trong những ngày rằm lớn trong năm.
Chùa Bà Chúa Xứ ở Tây Ninh đông đúc ngày Rằm tháng Giêng 2020. Ảnh: @phucthanh_nguyen
View this post on Instagram
Còn trên phương diện truyền thuyết, đã từng có rất nhiều điển tích xoay quanh ý nghĩa ngày Lễ nguyên tiêu.
Truyền thuyết thứ nhất kể rằng: "Ngày xưa có một con thiên nga từ trên thiên đình bay xuống hạ giới đã bị một người thợ săn bắn chết. Để trả thù cho con thiên nga, Ngọc Hoàng đã sai một đội quân Thiên đình đúng ngày 15 tháng 1 xuống hỏa thiêu toàn bộ con người và động vật dưới hạ giới.
Rất may cho loài người, có một số vị thần trên Thiên đình không đồng ý với quyết định có phần hơi nặng tay của Ngọc Hoàng. Họ đã liều mình xuống hạ giới để hiến kế cho chúng sinh. Thế là vào ngày đó, nhà nhà treo đèn lồng và bắn pháo hoa để trên Thiên đình tưởng rằng nhà cửa của họ đã bị phóng hoả. Nhờ đó mà loài người mới thoát khỏi cảnh diệt vong".
Tùy gia đình mà có nơi sẽ bày mâm cỗ chay hoặc mặn để cúng vào ngày rằm tháng Giêng. Ảnh: @thanggnguyen12.
Truyền thuyết thứ hai kể rằng: "Vào thời Hán Vũ Đế, có một cô gái trẻ tên là Yuanxiao sống trong cung bị cấm về thăm cha mẹ vào ngày 15 tháng 1 đã có ý định lao xuống giếng để tự vẫn. Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo của cô gái, một vị quan cận thần có tên là Dongfang Shuo đã nghĩ ra một kế để giúp cô. Ông tâu với Hán Vũ Đế rằng, ngày 16 tháng 1, Thiên dình sẽ sai Hỏa thần xuống thiêu rụi Kinh thành.
View this post on Instagram
Để tránh tai họa đó, mọi người phải treo đèn lồng trước cửa nhà mình và ngoài đường vào ngày 15. Theo lệnh của Hán Vũ Đế, ngày đó mọi nhà đều treo đèn lồng, nhân lúc mọi người đang mải ngắm những chiếc đèn xinh xắn đó, cô gái trẻ đã trốn về nhà thăm cha mẹ mà không hề ai biết".
Người dân dâng hương cầu phúc ở Miếu Thiên Hậu (Tuệ Thành hội quán). Ảnh: Tuổi Trẻ.
Nhìn chung, ngày rằm tháng Giêng là một dịp lễ quan trọng ở nước ta. Tuy vậy, bạn đọc nên lưu ý bảo vệ sức khỏe, tuân thủ quy định 5K nếu có dùng tiệc chay ở nhà hàng hoặc viếng đình, chùa trong ngày này. Dù về cơ bản, nước ta đã kiểm soát được dịch bệnh nhưng "cẩn tắc vô áy náy". Chúc bạn đọc có một ngày Rằm tháng Giêng 2022 bình an.
