Thảm sát Mỹ Lai: Lời xin lỗi sau hơn 50 năm
Tròn 53 năm kể từ vụ thảm sát kinh hoàng của Lục quân Mỹ tại thôn Mỹ Lai, làng Sơn Mỹ, tỉnh Quảng Ngãi, tước đoạt mạng sống của hơn 500 dân thường, những hình ảnh về vụ thảm sát vẫn còn rất ám ảnh.
Mỹ Lai là một ngôi làng nhỏ thuộc huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Vụ giết dân thường thảm khốc xảy ra ngày 16/3/1968, khi binh lính Mỹ xả súng giết đàn ông già cả, đàn bà, trẻ con, cả những con bò con chó. Những cơ thể phụ nữ còn hằn dấu vết bị làm nhục. 504 người dân thường thiệt mạng. Không một ai trong số lính Mỹ bị bắn.
Khoảng 7h30 sáng ngày 16/3/1968, hàng trăm lính Mỹ đã đổ bộ trực thăng xuống bên ngoài làng Sơn Mỹ. (Ảnh: Ronald L.Haeberle)
Một đại đội lính Mỹ đến Mỹ Lai vào một buổi sáng đầy nắng. Nhiệm vụ của họ rất rõ ràng. "Mệnh lệnh là bắn vào bất cứ thứ gì động đậy", một quân nhân Mỹ về sau kể lại, khi chuyện về vụ thảm sát vỡ lở gây chấn động cả thế giới.
Tại đây, theo lệnh của cấp trên, lính Mỹ đã tiến hành một vụ thảm sát kinh hoàng có thể coi là đen tối và ghê rợn nhất trong lịch sử quân đội Mỹ. Trong ảnh: Thi thể của các nạn nhân chồng chất trên một con đường ở thôn Mỹ Lai sau vụ thảm sát ngày 16/3/1968 của lính Mỹ. (Ảnh: Ronald L. Haeberle)
Lính Mỹ tay giết hại từ người già đến trẻ con, từ đàn ông đến đàn bà trong thôn Mỹ Lai. (Ảnh: Ronald L. Haeberle)
Nhà báo chuyên điều tra nổi tiếng thế giới Seymour Hersh, sau nhiều cuộc nói chuyện với William Laws Calley - người sau này bị buộc tội đã ra lệnh tiến hành vụ thảm sát Mỹ Lai - là người cho thế giới biết đến tội ác này. Tháng 11/1969, một loạt tạp chí gồm Time, Life và Newsweek đều đưa vụ việc lên trang nhất. Báo chí đăng những bức ảnh chi tiết về các dân làng bị chết dưới tay lính Mỹ ở Mỹ Lai. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó là Melvin Laird bình luận: "Có quá nhiều xác trẻ em nằm đó; những bức ảnh đó là sự thực". Tin tức kinh hoàng về vụ thảm sát hâm nóng thêm phong trào phản đối chiến tranh ở Việt Nam. Nhân dân Mỹ và thế giới đòi rút quân đội Mỹ khỏi miền Nam Việt Nam.
Vụ Mỹ Lai cũng khiến nhiều thanh niên Mỹ có thêm lý do để phản đối việc đăng lính; những người vốn có tư tưởng phản chiến được tiếp thêm sức mạnh, những người đang lưỡng lự ngả hẳn sang phe phản chiến.Một trong những ảnh hưởng quan trọng nhất của vụ Mỹ Lai đối với người Mỹ và thế giới, đó là nó làm thay đổi thái độ của công chúng đối với cuộc chiến phi nghĩa và tàn bạo này. Những người vốn thờ ơ với cuộc tranh luận về chiến tranh hay hòa bình đã bắt đầu chú ý phân tích cuộc chiến một cách sâu sắc hơn. Những câu chuyện kinh hoàng về cuộc chiến cũng được dần đưa ra ánh sáng.
Chỉ trong vòng 4 giờ đồng hồ, lính Mỹ đã sát hại 503 người. (Ảnh: Ronald L. Haeberle)
Trước khi William Calley, trung úy thuộc đại đội Charlie, bị xử 22 năm vì tội giết 22 người ở Mỹ Lai, quân đội Mỹ thực ra đã hoàn thành cuộc điều tra riêng (và bí mật) về sự kiện xảy ra tại đây, đặc biệt về khả năng có sự che giấu một vụ thảm sát.1/12/1969, Ban điều tra sơ bộ của quân đội về vụ Mỹ Lai (thường gọi tắt là Peers Inquiry, theo tên người đứng đầu là tướng William ’Ray’ Peers) được thành lập. Trong 14 tuần, Peers Inquiry đã tiến hành một cuộc điều tra toàn diện về vụ này. Họ phỏng vấn hơn 400 nhân chứng, lời khai đều được ghi âm.
Triển lãm hình ảnh về vụ thảm sát Mỹ Lai - một vết hoen ố trong lịch sử quân đội Mỹ - tại San Diego, Mỹ. (Ảnh: KPBS)
Trung uý William Calley: Bìa trái tại Kiwanis Club - Columbus, Georgia, năm 2009, khi ông lần đầu phát ngôn về thảm sát Mỹ Lai. Bìa phải tại phiên sơ thẩm năm 1970. (Bettman / Getty Images; AP Photo / The Ledger-enquire)
Phát biểu tại một cuộc hội thảo của Câu lạc bộ "Kiwanis of Greater Columbus" hôm 19/8/2009, cựu Trung úy quân đội Mỹ William Calley đã lần đầu tiên công khai xin lỗi về sự kiện này. Calley nói: "Không có ngày nào mà tôi không cảm thấy ân hận về những gì đã xảy ra tại Mỹ Lai. Tôi thấy thương xót những người dân Việt Nam bị sát hại và gia đình của họ, cũng như những binh sĩ Mỹ tham gia vụ thảm sát và thân nhân họ. Tôi vô cùng xin lỗi".