Đôi nét về bánh gai Tứ Trụ

Gọi là bánh gai Tứ Trụ vì nó do người làng Mía làm và được sản xuất tại làng Mía, xã Tứ Trụ, thuộc tổng Diên Hào - một làng cổ có hàng nghìn năm bên bờ sông Chu nay thuộc xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân. Làng Mía cách trung tâm huyện Thọ Xuân 9km về phía Tây, thuộc hữu ngạn sông Chu. Tứ Trụ thường là nơi bày bán, lưu chuyển đi khắp nơi, từ vùng đất này đến vùng đất khác sản phẩm bánh gai của người làng Mía. Đó cũng là một lý do để người đời quen gọi là bánh gai Tứ Trụ.

Trước kia bánh gai Tứ Trụ Thanh Hoá thường được dùng để cúng giỗ Lê Lợi Lê Lai, cúng giỗ ông bà tổ tiên. Nhưng ngày nay nó đã trở thành thứ quà quê của những người con đi xa và cũng là món ăn sau bữa cơm gia đình. Bánh gai đã lặng lẽ đi vào lòng người một cách khó quên.

Tác phẩm nghệ thuật của cả một quá trình kỳ công

Mới thoạt nhìn hình dáng nhỏ nhắn của bánh gai, ít ai nghĩ rằng, quy trình làm bánh từ lúc lựa nguyên liệu đến khi bánh thành hình rất phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mẩn và cả con mắt nghề lâu năm của thợ bánh. 

Bánh gai ngon không phải làm như thế nào cũng được. Mỗi chiếc bánh gai Tứ Trụ chẳng khác nào là một tác phẩm nghệ thuật còn bàn tay người thợ làm bánh không khác nào một nghệ nhân. Bánh ngon phải được làm từ những nguyên liệu hoàn hảo. Bánh gai không quá cầu kỳ, nguyên liệu của nó rất gần với cuộc sống hàng ngày. Bánh được làm từ bột nếp cái hoa vàng xay lọc lấy bột mịn.

Còn lá gai phải là những chiếc lá trên đồi vừa tới không quá già và cũng không quá non. Lá được ngấm mùi đất hơi sương ở đây nên mới tạo nên loại bánh tuyệt vời này. Đó là phần vỏ bánh còn nhân bánh thì sao? Cũng như các loại bánh khác nhân bánh gai Tứ Trụ cũng không thể thiếu đỗ xanh bỏ vỏ đun kĩ rồi xay nhuyễn. Ngoài ra khi làm bánh còn cần tới mật mía loại ngon nhất, thịt lợn nạc làm thành ruốc, dừa nạo thành sợi mỏng vừng rang thơm vàng.

Khi nguyên liệu đã được chuẩn bị xong ta bắt tay vào làm bánh. Người thợ làm bánh gai không chỉ là đơn thuần làm bánh mà họ còn gửi vào đó thứ tình cảm đặc biệt. Trước kia người ta xay bột làm bánh theo thôn, đây là dịp cho đôi lứa hẹn hò. Mỗi vòng quay của chiếc cối đá chầm chậm nhịp nhàng tạo nên một thứ bột trắng mịn như tình yêu đôi lứa hòa quyện vào làm một. Khi bột đã xay xong người ta đem nhào với bột lá gai cùng  đường mật mía.

Để làm ra bột lá gai người ta đem bóc bỏ cuống và sơ lá gai sau đun kĩ và ngâm kỹ trong 2 ngày rồi đem giã nhuyễn. Bột được nhào kĩ có màu xanh thẫm tuyệt đẹp. Tiếp tới là làm nhân bánh ta đem đỗ xanh xay nhuyễn trộn với mật mía và ruốc. Nhân đã xong ta lấy bột dàn mỏng bao kín lấy nhân bánh. Cuối cùng là rắc hạt vừng ra ngoài rồi gói bánh bằng lá chuối khô với khoảng 7 tới 8 lớp. Sau đó những chiếc bánh xinh xắn được gói xong ta đem hấp cách thủy để cho ra thành phẩm cuối cùng.

Hương vị bánh gai Tứ Trụ gây thương nhớ cho nhiều người

Một chiếc bánh đạt yêu cầu là thịt bánh phải vừa dẻo mịn vừa thơm đặc trưng của lá chuối tiêu, hòa quyện với  vị dịu mát của lá gai, gạo nếp và mật mía, phảng phất hương thơm nồng của dầu chuối, thêm cái ngọt thanh thanh của nhân đậu, bùi bùi của dừa khô, đậm đà của thịt nạc... Bí quyết gia truyền đã làm nên hương vị thơm ngon, đặc trưng của bánh gai Tứ Trụ. Mùa hè, bánh có thể để được một tuần, mùa đông thì để độ mười ngày.

Bánh đã ngon nhưng thưởng thức bánh cũng phải đúng cách. Khi bóc bánh, đến lớp lá trong cùng phải bóc theo kiểu tước nhỏ giống bóc bánh nếp. Vì bánh dẻo và dính nên không thể bóc giống bóc bánh lá hay bánh giò. Xưa kia, bánh gai Tứ Trụ là thứ bánh chủ yếu dùng để tiến vua và có mặt trên mâm cỗ trong các ngày lễ tết. Giờ đây, nghề làm bánh gai vẫn được những người con làng Mía xứ Thanh duy trì và phát triển để hương vị của nó mãi khắc sâu vào tâm khảm người xa quê, và còn được nhiều vùng miền trong nước biết đến. 

Nếu có dịp ghé ngang xứ Thanh, bạn hãy tìm tới làng Mía dừng chân bên quán nước và nếm thử bánh gai Tứ Trụ này nhé. Có những người ăn bánh một cách vội vã như vậy thì làm sao thưởng thức hết hương vị của bánh được. Hãy từ từ thưởng thức chúng bên tách trà nóng bạn sẽ bị lôi cuốn bởi hương vị ngọt mát của loại bánh này. Đây cũng là gợi ý hay ho nếu du khách đắn đo không biết du lịch Thanh Hoá mua gì làm quà. Bởi mỗi một sản phẩm đặc sản cho ra đời trong đó chứa cả tâm tình người làm bánh gửi gắm đến thực khách.