Hầu đồng là gì?

Hầu đồng hay còn gọi là lên đồng, chầu văn, hầu bóng...là một nghi lễ trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ, tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần… Về bản chất, hầu đồng được xem là nghi thức giao tiếp với thần linh thông qua các ông đồng, bà đồng.

Người Việt Nam tin rằng các vị thần linh có thể mượn linh hồn của các ông đồng, bà đồng trong trạng thái tâm linh thăng hoa, ngây ngất để phán truyền, diệt trừ tà ma, chữa bệnh, ban phúc, ban lộc cho con dân.

Theo nghi lễ này, khi thần linh nhập vào thì các ông đồng, bà đồng sẽ trở thành hiện thân của các vị thần. Thường thì trong nghi lễ này còn có kết hợp với Hát văn để phục vụ cho quá trình nhập đồng hiển thánh.

Những người đứng giá hầu đồng sẽ được gọi là Thanh Đồng và họ có thể là nam giới hoặc nữ giới. Nếu là nam giới thì được gọi là “cậu”, còn nữ giới sẽ gọi là “Cô hoặc Bà Đồng”.

Đặc điểm chung của những người này là họ thường có tâm tính khác người, rất nhạy cảm, dễ thay đổi. Đặc biệt là một số người trong họ và thường là các Ông đồng thuộc “ái nữ”. 

Nghi lễ hầu đồng trong lễ đền ông Hoàng Mười

Vào những ngày cuối năm, tại đền Hoàng Mười diễn ra lễ hội với các hoạt động hầu đồng thu hút được hàng trăm nghìn lượt người tham gia. Tại buổi lễ, ở đền thường sẽ có 2 Thanh Đồng hoặc 4 phụ đồng được gọi là nhị trụ hoặc tứ trụ hầu dâng đi theo để chuẩn bị trang phục, lễ lạt...

Những Thanh Đồng sẽ mặc nhiều trang phục cầu kỳ, nhiều màu sắc và tô son điểm phấn, tóc thì để dài như con gái. Đến khi thần linh nhập đồng thì lúc đó các ông đồng, bà đồng không còn là mình nữa mà là hiện thân của vị thần nhập vào họ. 

Trong nghi lễ hầu đồng có tất cả 36 giá, mỗi giá thờ một vị thánh và số giá này có thể thay đổi tùy theo Thành Đồng. Đặc biệt, mỗi lần thay giá người ta lại phủ lên "cậu" đồng một tấm khăn lụa đỏ. Sau khi thay đổi trang phục, cậu đồng chuyển sang một giá mới với nhân vật hóa thân mới, có khi đó là một vị tướng có khi lại mà một vị thánh nữ... 

Điệu múa của thanh đồng sử dụng cũng được thay đổi theo đặc điểm của từng giá. Chẳng hạn như giá quan thường múa cờ, múa kiếm, long đao, kích, còn giá chầu bà thì múa quạt, múa mồi...

Một phần không thể thiếu trong nghi lễ hầu đồng đó là cung văn - nhóm đàn hát. Theo nguyên tắc, cung văn trong nghi lễ hầu đồng gồm 3-5 nhạc công, họ sử dụng đàn nguyệt, trống con, thanh la, phách…, thể hiện nghệ thuật diễn xướng dân gian rất đặc sắc.

Người Việt Nam tin rằng, nghi lễ hầu đồng có thể hóa giải những đen đủi trong năm, ban phúc lành, bình an cho năm mới. Vậy nên, hằng năm người ta đều nô nức về Nghệ An để có thể tham gia cầu khấn cũng như được tận mắt chứng kiến nghi lễ hầu đồng và cầu may mắn, bình an cho bản thân và gia đình.