Ngôi nhà trong quan niệm của người Việt không chỉ là nơi che nắng che mưa, mà còn là mái ấm gìn giữ văn hóa truyền thống, nét đẹp của gia đình, nơi nuôi dưỡng tâm hồn Việt. Nhà mái ngói từ lâu đã trở thành nét đẹp truyền thống trong kiến trúc xây dựng nhà ở của nước ta.

Lịch sử hình thành nhà ngói cổ

Trong tiến trình lịch sử ông cha ta từ vùng núi, qua trung du rồi về Đồng bằng cư trú và trồng lúa nước - nền tảng hình thành kiến trúc nhà ngói cổ dân gian. Vì vậy có thể nói rằng lịch sử của kiến trúc này gắn liền với bề dày lịch sử của đất nước ta.

Miền Bắc Việt Nam có địa hình chủ yếu là Đồng bằng thấp đã hình thành từ lâu đời do sự bồi đắp phù sa của hai con sông, sông Hồng và sông Thái Bình. Kiến trúc của các ngôi nhà ngói cổ truyền thống đã phản ảnh một cách chân thực nhất về văn hóa và đời sống của người dân nơi đây.

Trải qua hàng nghìn năm đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn, cha ông ta đã biết tổ chức không gian nhà ở của mình ngày càng hoàn thiện về công năng và đạt giá trị nghệ thuật thẩm mỹ càng cao.

Tình hình phát triển kiến trúc nhà ngói hiện nay

Tuy nhiên khi tốc độ đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ, kiến trúc nông thôn Việt Nam biến đổi nhanh chóng, đặc biệt là nông thôn miền Bắc. Những ngôi nhà cao tầng với bê tông cốt thép mọc lên ngày càng nhiều, thay thế những ngôi nhà mang kiến trúc truyền thống.

Dưới tác động của đô thị hóa, cấu trúc nhà ở truyền thống này đã thay đổi cả về nội dung và hình thức, các ngôi nhà cổ truyền ở miền Bắc Việt Nam từ cấu trúc làng xã “đóng” kín đã dần chuyển sang cấu trúc “mở” linh hoạt.

Không gian nhà ở cũng biến đổi cho phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất kinh tế nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên khi mà điều kiện về cơ sở vật chất, kinh tế kỹ thuật và văn hóa của nông thôn chưa theo kịp văn minh đô thị thì sự biến đổi này đã làm mai một đi ít nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống trong những ngôi nhà cổ ở miền Bắc Việt Nam, làm xáo trộn và ăn mòn nhanh chóng nền văn hóa làng xã vốn bền vững có từ ngàn đời nay.

Cấu trúc nhà ngói

Nhà ngói cổ Đồng bằng Bắc bộ thường được làm với kết cấu ba gian hai trái (chính giữa là án gian, nơi tiếp khách, hai bên là buồng (hướng Nam), theo cách gọi truyền thống còn gọi là nhà trên. Phía dưới hai bên là nhà ngang, hay còn gọi nhà dưới.

Bếp thường xây bên cạnh nhà ngang (nơi ăn uống, nghỉ ngơi) (hướng Đông) Nhà ngang đối diện bếp là nơi chứa đựng đồ nhà nông, nơi đặt cối giã gạo, chuồng trâu,chuồng gà,... (hướng Tây). Xen kẽ giữa nhà trên và nhà dưới là giếng nước, giàn trầu cau...

Trước mặt nhà chính thường là sân phơi hình chữ nhật, vườn và lối ra cổng. Xung quanh nhà là tường gạch bao quan. Khuôn viên này thiết kế theo kiểu “tam hợp”(nhà trên, nhà dưới bao quanh một khuảng sân trước mặt).

Mặt bằng của những ngôi nhà ở đây được sắp xếp khá chặt chẽ, chịu ảnh hưởng nặng nề của phong kiến Nho giáo.

Nhà trên bao giờ cũng có một không gian lớn chính giữa thông luồn ba gian, cửa mở rộng hướng ra sân. Phòng lớn được tập trung trang hoàng nhiều và đẹp mắt với chức năng là chỗ thờ cúng, chỗ ngủ của đàn ông, khách quý, nơi sum họp gia đình, làng xóm…

Gian giữa bao giờ cũng là vị trí của bàn thờ tổ tiên, chỗ tiếp khách, hai gian hai bên hẹp hơn thường kê hai giường hai bên.

Tương quan với bên ngoài

Những ngôi nhà ngói cổ ở miền Bắc Việt Nam chủ yếu sử dụng lối "kiến trúc mở" để phù hợp với điều kiện môi trường nóng ẩm. Đặc trưng của nó là sự cao ráo, thông thoáng, gần gũi với thiên nhiên.

Vì sử dụng lối “kiến trúc mở” là chủ yếu nên ngôi nhà dân gian Việt luôn có mối quan hệ khăng khít giữa xóm làng, đời sống tập thể được đề cao.

Bài liên quan

Có gì sau những 'tứ hợp viện' cổ xưa ở Bắc Kinh?

Làng cổ Đường Lâm (Hà Nội) mở cửa đón khách với nhiều hoạt động cuối tuần

Ngôi làng cổ ở Hà Nội 400 năm trồng lá dong, người dân "hái lá đếm tiền"