Người nào đã từng rảo bước tới vùng miền Tây Vĩnh Long đều không khỏi thốt lên ngỡ ngàng bởi những khung cảnh tự nhiên chân chất mộc mạc đầy lôi cuốn thú vị. Du lịch Vĩnh Long sẽ trở nên thật sự trọn vẹn nếu bạn được thả mình trong cái không gian mênh mang xanh mát của hệ sinh thái miệt vườn sông nước, được xuôi cùng dòng nước bạc màu phù sa thưởng thức hương vị hải sản tươi ngon ngay trên bè thuyền. Và tới nơi đây bạn cũng sẽ được tới một phiên bản Văn Thánh Miếu - Quốc Tử Giám của xứ Nam.

Không gian trầm mặc ươm màu thời gian, không gian xanh mát đầy trong lành với nét thời gian hoài cổ đi qua trong từng đường nét níu giữ chân của người lữ hành say mê cảm nhận nét đẹp văn hóa nơi đây.  

Văn Thánh Miếu ở Vĩnh Long tọa lạc tại một vùng khá rộng gần hồ Long Hồ, thuộc phường 4, chỉ cách thị xã chừng hơn 2km. Những người đầu tiên đề xuất xây dựng Văn Miếu này đó chính là cụ Phan Thanh Giản và cụ Đốc học Nguyễn Thông. Cùng với Văn Thánh Miếu Biên Hòa ở Đồng Nai và Văn Thánh Miếu Gia Định, Văn Thánh Miếu thuộc Vĩnh Long tạo nên bộ 3 Văn Miếu nổi tiếng ở Nam Bộ vào thế kỷ 19, khi văn hóa Nho Giáo vô cùng phát triển.

Bước chân đến Văn Thánh Miếu, bạn có thể cảm nhận ngay được những làn gió thoáng xanh mát mẻ được sông Long Hồ thổi vào đem lại một luồng sức sống mới. Cổng tam quan dẫn lối vào Văn Thánh Miếu có hai mái được sơn màu thiếp vàng - gam màu được coi là "sang trọng" mà vua chúa thường xuyên sử dụng vào thời kì trước. Cổng được thiết kế theo hình vòm, cổng chính lớn hơn hai cổng phụ, trên cổng có đề hán tự dịch ra là ‘Văn Thánh Miếu’. Cổng cột có câu đối ngợi ca đức sáng của Khổng Tử lẫn tinh thần của Văn Miếu theo đúng truyền thống của đạo Nho. 

Đầu tiên khi bước vào Văn Thánh Miếu bạn sẽ được ghé thăm Văn Xương Các - thư viện chứa sách cho các học phu và đây cũng là nơi để hội bàn, bàn bạc văn chương của họ khi xưa. Trên lầu có thờ ba vị chuyên lo các việc học hành thi cử - Văn Xương Đế Quân, phía dưới thờ cụ Phan Thanh Giản và Sùng đức tiên sinh Võ Trường Toản cùng nhiều bậc văn sĩ khác được sùng bái hồi bấy giờ. Đây là một trong những điểm du lịch quan trọng của Vĩnh Long nên du khách thường qua đây thường xuyên thắp hương, hương khói nhang trầm nghi ngút bao trùm lên không gian, đem lại một không gian mênh mang đầy trang trọng nhưng cũng rất thân thuộc. 

Rời Văn Xương Các, đi bộ thêm khoảng tầm 1km nữa là bạn sẽ tới khu điện chính của Văn Thánh Miếu nằm trên nền đá cao khoảng 90cm, kiểu kiến trúc bậc thềm cao lên của những công trình Nho giáo khi xưa. Tượng đức Khổng Tử ở giữa được thờ chính, hai bên là bốn vị cao đồ. Ngoài ra, bàn thờ bên tả hữu còn thờ cúng 12 vị học sĩ cao đồ khác nữa. Bên ngoài hai ngôi miếu nhỏ được xây dựng nên để tưởng nhớ tới 72 vị học trò danh tiếng của Khổng Tử. Tại đây có cả bia đá ghi lại công đức của cụ Phan Thanh Giản trong việc xây dựng và phát triển nơi đây để có được "Văn Miếu phương nam" như hiện nay. 

Không chỉ có những công trình thờ tự chính làm bạn cảm thấy trang trọng đầy tự hào mà cả những khu vườn xanh ngát xanh rợp bóng mát cũng là một trong những điều mà du khách ưa thích. Khu vườn ở đây rất rộng, lại có rất nhiều cây cổ thụ, tán lá sum sê tỏa bóng mát che chắn cho từng gian nhà trong Văn Thánh Miếu khỏi nắng mưa bão bùng.

Rất nhiều những loài hoa được trồng xung quanh vô cùng màu sắc mà bạn sẽ bị quyến rũ ngay tức khắc, điểm xuyến cho bức tranh Văn Miếu thêm thơ tình hơn. Dạo bước dưới bóng râm, để cơn gió phả vào tâm hồn dịu mát, nghe lá cây xào xạc hòa quyện với tiếng chim hót râm ran cũng đủ để tâm hồn bạn yên bình trở lại. 

Tới đất Vĩnh Long bạn đừng quên ghé qua Văn Thánh Miếu, thắp nén hương tưởng nhớ công ơn của những bậc hiền tài và sống trong một không gian hoàn toàn mới mẻ nhé.