“Côn Sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai"

Hai câu thơ trong bài “Côn Sơn ca” của đại thi hào Nguyễn Trãi đã không còn xa lạ với chúng ta, mỗi lần âm thanh nhịp nhàng của nó vang lên chúng ta như cùng nhau bước vào bức tranh Côn sơn đẹp mà bình yên.

Được xây dựng vào thế kỷ thứ X dưới chân núi Côn Sơn, ngôi chùa có hồ bán nguyệt, kiến trúc theo kiểu chữ công. Chùa bao gồm: Tiền đường, Thiêu lương, Thượng điện là nơi để thờ phật; nhà thờ Tổ là nơi thờ các vị tổ có công tu nghiệp cho chùa. Tam quan, điện thờ phật, tòa Cửu phẩm liên hoa, tổ đường, hậu đường… lưu giữ nhiều giá trị văn hóa. Trong đó, tam quan nổi bật với 2 tầng, 8 mái được trang trí bằng các họa tiết hoa lá, mây tản theo phong cách nghệ thuật thời Lê.

Đền thờ Nguyễn Trãi là một công trình trọng điểm trong khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn được khánh thành nhân kỷ niệm 560 năm ngày mất của ông. Đền được xây dựng theo kiểu kiến trúc truyền thống rất độc đáo. Nơi đây gồm: đền chính, tả vu, hữu vu, nghi môn nội, nghi môn ngoại, nhà bia.

Ngoài thờ Nguyễn Trãi, khu di tích côn sơn còn thờ Trần Nguyên Hãn - đại công thần nhà Lê, em con cậu ruột của Nguyễn Trãi. Đền thờ của ông nằm bên trái đền thờ Nguyễn Trãi. Bênh cạnh đó còn có đền thờ ông ngoại Nguyễn Trãi là tư đồ Trần Nguyên Hãn. Ông ngoại chính là người đã nuôi Nguyễn Trãi trưởng thành

Đặc biệt, đến với khu di tích Côn Sơn, du khách còn có cơ hội thăm quan các địa điểm nổi tiếng ở đây như: Giếng Ngọc và Bàn Cờ Tiên. Giếng Ngọc có làn nước trong vắt, uống vào cảm giác mát lành và dễ chịu. Nước thường được dùng làm nước cúng lễ của chùa. 

Cũng vì Côn Sơn cảnh vật tốt tươi, “sắc ngàn ráng đỏ, rừng gấm cuốn, cỏ lụa giăng”, chùa chiền cổ bích, am pháp thâm nghiêm, u tịch và tao nhã, nước biếc, non xanh, hữu tình và hoà hợp, thành miền thắng cảnh làm say đắm hồn người,nên thu hút khách tham quan từ tứ phương đổ về.

Cùng với Yên Tử, Thanh Mai và Quỳnh Lâm, Côn Sơn là trung tâm của thiền phái Trúc lâm – một trong những thiền phái mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập ở thế kỷ XIV.

Nơi đây còn là nơi thờ tự quan Đại tư đồ Trần Nguyên Hãn và Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa Thế giới, đại Thi Hào Nguyễn Du. Vì thế, nơi đây là kết tinh cho biểu tượng tam giáo (Phật giáo- Đạo giáo – Nho giáo) hòa đồng để quy tụ nhân tâm, xây dựng đất nước.

Nằm trong rừng thông xanh rì rào (loài tượng trưng cho khí tiết của người quân tử và gắn với Quan Đại tư đồ Trần Nguyên Đán), có dòng suối trong veo, mát lành chảy quay. Đi dưới bóng mát của hàng thông, ta sẽ cảm nhận được một sự yên bình, thánh thản. Đến với nơi đây là đến với cuộc sống của ngài Ức Trai – không vương bụi trần. Côn Sơn chính là điểm đến hấp dẫn, về Côn Sơn – nghe khúc nhạc rừng thông reo.