Vùng biển miền Trung sở hữu những điều quyến rũ mà kì bí. Không đơn thuần là nắng vàng, cát trắng, biển xanh, miền Trung còn hấp dẫn những đôi chân yêu xê dịch bởi những Di sản Văn hóa độc đáo và phong cách ẩm thực đặc trưng với dấu ấn của biển.

Dấu ấn biển đấy không còn đơn giản là hải sản tôm cá đủ đầy, mà còn lạ sự đặc trưng trong phong cách chế biến và thưởng thức của cư dân Trung Bộ. Những đặc trưng ấy, vô tình gợi nhắc cho tôi một trời ký ức về ẩm thực Phú Yên, mà đặc sắc nhất không thể không kể đến mắt cá ngừ đại dương - món ăn đầy bổ dưỡng và mang ý nghĩa về giá trị vùng miền lớn lao. 

Trong cuộc bình chọn về những loại hải sản ngon nhất Việt Nam của Hội Kỷ lục gia, món mắt cá ngừ đại dương đã được xướng tên. Cứ nghĩ "đặc sản" Phú Yên là sò huyết Ô Loan, là Kỳ Co hay hoa vàng trên cỏ xanh... mà bỏ qua đôi mắt cá ấy là một thiếu sót lớn. Để tôi đưa bạn về những làng chài ở Phú Yên để đến gần hơn với thứ ẩm thực lạ lẫm này.

Phú Yên - thủ phủ của cá ngừ đại dương với hơn 5500 tấn cá ngừ đại dương đánh bắt được mỗi năm, mang lại một nguồn thu lớn cho tỉnh nhà cũng như tạo điều kiện phát triển du lịch văn hóa ẩm thực địa phương. Theo những chia sẻ từ người dân nơi đây, mùa đánh lưới cá ngừ bắt đầu vào tháng Tư. Mỗi ngày đều đặn từ khoảng 13h đến chập tối, người dân làng chài thả câu và sẽ kéo câu vào bình minh hôm sau. 

Cá ngừ Phú Yên dường như cũng mang trong chúng cái gai góc của miền Trung, khi mà cả thủy thủ đoàn tận 10 người phải đều đặn, nỗ lực phối hợp chỉ để "thu hoạch" một chú cá ngừ khỏe mạnh. Cá sau khi kéo lên thuyền sẽ được xử lý để đưa vào kho lạnh ngay lập tức, vì nếu thịt không đạt chuẩn đỏ tươi thì sẽ không xuất khẩu được; và người móc câu bắt cá cũng phải khéo lắm vì chỉ cần chệch một ly, trật ra ngoài thì có khả năng ảnh hưởng đến đôi nhãn cầu quý giá của chúng.

Trước đây, mắt cá ngừ thường là thứ mà người ta không thường dùng đến. Cá ngừ đại dương thường được sử dụng phần thân và phần đầu cho những món ăn khác nhau nhưng mắt cá ngừ đại dương khá to, lại chứa nhiều dinh dưỡng. Cụ thể, mắt cá chứa hàm lượng cao DHA và Omega-3, giúp chống lại bệnh tật và hỗ trợ các tế bào trong hệ thần kinh, đồng thời phát triển trí não. 

Bởi thế, chúng bắt đầu được giữ lại để chế biến thành nhiều món ăn khác nhau với giá thành phải chăng. Vì thế, mắt cá ngừ đại dương dần trở thành một món "cửa miệng" để người dân Phú Yên giới thiệu đến khách du.

Dù tốn nhiều công phu đánh bắt và được công nhận là mang giá trị dưỡng cao, mắt cá ngừ vẫn là "thử thách" với một số thực khách. Bởi nếu không chế biến không kỹ, mùi tanh của cá đủ sức khiến bạn choáng váng. Bên cạnh đó, phần mắt vốn ít thịt, đa phần là vị béo và có thể gây ngán nếu không quen. Một yếu tố không thể chối bỏ nữa là về mặt cảm quan có phần hơi... kinh dị, khi chiếc mắt cá nổi lên ở giữa món ăn hẳn sẽ khiến những người "ăn bằng mắt" ngao ngán. Nhưng tại sao mắt cá ngừ đại dương vẫn được vinh danh bởi những tay phê bình ẩm thực hàng đầu? Theo tôi, có lẽ là vì cách chế biến rất tinh tế và thứ hương vị khó quên mà chúng mang lại.

Người ta có thể chọn cách nấu mắt cá trong nồi canh chua hoặc đem đi nấu cháo, nhưng tôi ấn tượng nhất là món mắt cá ngừ đại dương chưng thuốc bắc. Mắt cá ngừ sau khi được ướp kỹ trong đó sẽ được chần qua nước muối sôi, sau đó được loại bỏ các sợi gân máu rồi rửa sạch lại và đem hấp với hồn hợp gừng, sả để mắt được ngấm mùi thơm rồi đem đi ướp với gia vị và các loại thuốc bắc, rồi lại nấu với nước cốt cà chua và trái thơm để khử tanh và làm mềm mắt cá cho dễ ăn. 

Mắt cá ngừ đại dương chưng thuốc bắc thường được trình bày trong một chiếc thố nhỏ có phết cồn bên ngoài, đặt trên một chiếc dĩa nhỏ và mang ra cho khách thưởng thức. Khi đặt xuống bàn, nhân viên sẽ bật lửa cho bắt vào chiếc thố nhỏ đã được phết cồn sẵn. Chiếc thố bắt lửa và hâm nóng phần thức ăn bên trong, đến khi tàn lửa thì thực khách sẽ có một phần ăn thơm lừng và nóng hổi, tạo cảm giác bắt vị và không bị tanh. Có thể ăn kèm món này với cải được cắt mỏng, bánh đa và các loại gia vị như chanh và ớt nếu cần. Mắt cá ngừ không ăn kèm cơm mà thường chỉ để ăn chơi, thực khách có thể gọi thêm một phần bún để ăn kèm như thưởng thức một món lẩu.

Với nước dùng thơm lừng và có vị ngọt thanh tiết ra từ xương cá, mắt cá chưng thuốc Bắc mang lại một cảm giác ấm nồng giữa những cơn gió lùa dọc bờ biển Phú Yên. Tính nóng của ớt, tiêu, gừng cộng hưởng với sự thanh mát của cá tạo nên một sự kết hợp mang tính âm dương hòa hợp. Tôi nghĩ, thưởng thức món này ở Phú Yên phải tận dụng đầy đủ ngũ quan. Mắt ngắm khung cảnh biển ở Phú Yên, miệng tê đi vì vị mắt cá ngừ nồng ấm và béo bùi, mũi hít hà mùi thơm lừng của thuốc bắc, tai nghe từng đợt sóng biển rì rào và cảm nhận từng đợt gió lùa thổi nhẹ qua làm nên một xúc cảm mà chỉ đến với Phú Yên, con người ta mới hiểu được một cách trọn vẹn.

Không chỉ đơn giản là một món ăn, mắt cá ngừ đại dương ngày nay đã trở thành một đại diện ưu tú cho ẩm thực Phú Yên, tạo cho vùng đất này sự khác biệt trên dải đất miền Trung. Mắt cá ngừ đại dương được ví như một "chiếc đèn biển", không chỉ vì sự to lớn về kích thước và khả năng nhìn xa của loài cá này, mà đó còn là "chiếc đèn" soi đường cho văn hóa ẩm thực vùng và mang lại một đời sống tốt hơn cho ngư dân sống bằng nghề biển nơi đây.

Đọc thêm: Mắt cá ngừ đại dương - món ăn tưởng kinh dị nhưng ngon siêu cấp