Dây tộc Tày là một dân tộc có dân cư đông trong nhóm các dân tộc ít người ở vùng núi phía Bắc. Cư dân tộc này thường tập trung ở khu vực đồi núi thấp, sinh sống bằng nghề nông nghiệp và thủ công là chủ yếu. Nơi đây có vô vàn những món ăn ngon, mang đậm phong cách núi rừng, và đặc biệt một trong số đó chính là món xôi ngũ sắc, món ăn xinh đẹp và mỹ miều không thể thiếu trong các mâm cúng ngày Tết. 

Ý nghĩa của món xôi ngũ sắc

Vào những dịp quan trọng trong năm, người dân Tày ở vùng Tuyên Quang thường hay tổ chức những lễ cúng tạ ơn, cầu mùa. Những lễ cúng này cầu mong sự may mắn, thuận lợi để mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa. Vào những lễ cúng này, người dân tộc Tày luôn muốn tạo ra những món ăn độc đáo ý nghĩa mà lại ngon miệng, đẹp mắt để dâng lên thần linh. Đó là lý do của sự ra đời của xôi ngũ sắc. 

Xôi năm màu, hay còn gọi là cơm đỏ cơm đen là biểu tượng của ẩm thực người Tày. Năm màu của xôi tượng trưng cho Ngũ Hành. Màu trắng tượng trưng cho Kim, màu xanh lá tượng trưng cho Mộc, màu tím tượng trưng cho Thủy, màu vàng tượng trưng cho Thổ và màu đỏ tượng trưng cho Hỏa.

Cách chế biến kỳ công của món xôi ngũ sắc

Xôi ngũ sắc được đồ từ nếp nương, một loại nếp đặc sản của vùng Tây Bắc, có hương vị thơm ngon và vị bùi béo. Những nguyên liệu tạo màu cho xôi đều là những nguyên liệu đến từ tự nhiên, chỉ có ở vùng núi Tây Bắc. 

Màu đỏ và màu tím được tạo nên từ màu của lá cơm đỏ cơm đen. Màu vàng được tạo thành từ màu của củ nghệ. Màu xanh lá được lấy từ màu của lá gừng, lá riềng. Riêng màu trắng là màu sắc nguyên bản của xôi nếp nương được đồ lên thơm lừng và béo ngậy.

Lá cây sau khi được hái thì đem về rửa sạch, giã nhỏ rồi lọc lấy nước, đem nước đó ngâm gạo qua đêm sẽ thấm được màu. Gạo nếp được ngâm xong sẽ được đem đi đồ lên theo chõ đồ xôi của riêng người Tày, có riêng năm ngăn, giúp xôi không bị lẫn màu vào nhau mà còn giúp cho chõ xôi vô cùng đẹp mắt. Người Tày rất coi trọng cách bày trí của món ăn này. Khi dâng lên cúng kiến trời đất, món ăn phải là những loại thực phẩm ngon nhất, trình bày một cách đẹp mắt và dung hòa, tạo nên sự hòa hợp của ngũ hành, chèn xôi trắng ở giữa, 4 chén xôi màu đặt chung quanh như tượng trưng cho 4 mùa Xuân , Hạ, Thu, Đông, quanh năm luôn thái bình, an lạc, mùa màng bội thu, hạnh phúc. 

Xôi ngũ sắc đã từ lâu xuất hiện ở Tây Bắc. Món ăn vùng núi này vô cùng đặc sắc mà cầu kỳ. Dù không có nhiều công cụ, thuận tiện như miền xui, người miền núi vẫn cố gắng để mang đến cho thần linh những món ăn ý nghĩa nhất, ngon miệng nhất và đẹp mắt này. Xôi ngũ sắc là sự đại diện cho những cầu kỳ của ẩm thực nợi Tây Bắc, phản ánh việc coi trong thần linh, tin tưởng vào bề trên để cầu mong một năm làm ăn thuận lợi và cuộc sống ấm no, hạnh phúc.