Ý nghĩa việc dựng cây nêu ngày Tết, không phải ai cũng biết
Đã thấy nhiều và nghe qua nhiều về việc dựng cây nêu ngày tết, nhưng bạn đã biết gì về văn hóa này và câu chuyện đằng sau cây nêu?
Cây nêu ngày Tết là một hình ảnh đẹp, góp phần cho những ngày đầu năm thêm trọn vẹn. Có thể hình ảnh cây nêu ngày Tết không phổ biến ở khu vực thành thị, song ở nông thôn, việc dưng cây nêu ngày Tết, treo thêm trên cây một số vật dụng... là điều dễ thấy.
1. Sự tích cây nêu ngày Tết
Thuở xưa khi loài người bị lũ quỷ đàn áp, phải thuê đất của chúng để cày bừa, con người phải nộp lại phần lớn sản phẩm cho chúng. Lũ quỷ còn đưa ra điều kiện rằng chúng lấy phần thân và ngọn, con người chỉ được lấy phần gốc. Vì vậy, với sự "chia chác" này, con người phải sống chật vật khi cây lúa - lương thực chính - bị lấy gần hết.
Trước cảnh đó, một tiên ông đã đội lốt ông lão, đến tìm dân làng và bảo họ trồng khoai để có thể ăn củ, không bị lũ quỷ lợi dụng. Phát hiện được điều này, lũ quỷ đổi chiêu "ăn gốc cho ngọn". Lúc này, ông tiên lại khuyên con người trở lại trồng lúa và thế là lũ quỷ lại đói, đưa ra yêu sách "ăn cả gốc lẫn ngọn. Thế là tiên ông bày cho con người trồng bắp, loại lương thực có quả ở thân.
Cây nêu rực rỡ ngày Tết
Tức giận, lũ quỷ quyết định lấy lại toàn bộ đất đai. Không chịu thua, loài người bày cách xin một miếng đất trồng vừa bằng chiếc bóng của cái áo treo trên ngọn cây tre. Thấy chiếc bóng quá nhỏ, lũ quỷ liền đồng ý. Tuy nhiên, tiên ông làm phép cho cây cao lên mãi, bóng áo cũng to theo khiến phần đất cho người rộng ra. Lũ quỷ quyết không bỏ cuộc, nhưng có tiên ông trợ giúp, loài người vẫn đánh đuổi được quỷ dữ ra biển Đông. Trước khi đi quỷ xin tiên ông cho phép những ngày đầu năm cho trở về đất liền để thăm ông bà, tổ tiên của chúng. Tiên thương hại nên đồng ý.
Từ đó, cứ đến dịp Tết Nguyên Đán là bọn quỷ vào thăm đất liền. Để nhắc nhở quỷ về địa phận của chúng, người dân thường dựng cây nêu trước nhà, trên đó có treo chuông gió như một lời cảnh tỉnh.
Cây nêu ngày Tết gợi nhớ về sự dũng cảm của dân tộc ta, đồng thời thể hiện sự biết ơn với ơn trên
2. Cây nêu ngày Tết được dựng và hạ khi nào?
Theo truyền thống, cây nêu (hay cây tre) dài khoảng 6 m sẽ được dựng vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, tức ngày đưa ông Công, ông Táo về trời. Đây là lúc thần linh vắng nhà, ma quỷ rất dễ đến quấy nhiễu.
Một số dân tộc khác như người Mường sẽ dựng cây nêu vào ngày 28/12 âm lịch; người Hmông dựng cây nêu trong lễ hội cầu phúc tổ chức từ mùng 3 đến mùng 5. Ngày dựng cây nêu gọi là lên nêu, ngày hạ nêu là mùng 7.
Cây nêu được chọn cao, thẳng, có lóng đều
3. Cách dựng cây nêu ngày Tết
Cây tre được chọn để dựng cây nêu là cây già, thân to, thẳng và có lóng đều, toàn lá phải xanh tươi, trên ngọn nêu có thể buộc thêm một vài lá dứa để tượng trưng cho mây trời. Vật treo trên cây nêu sẽ tùy vùng miền. Đó có thể là túi đựng trầu cau, chuông gió hoặc các mảnh kim loại sao cho tạo thành âm thanh vui tai, xua đuổi ma quỷ.
Một số nơi còn treo đèn lồng trên cây nêu ngày Tết để tổ tiên biết đường về nhà ăn Tết với con cháu. Vào đêm giao thừa, người dân VIệt xưa còn đốt pháo ở cây nêu để mừng năm mới, xua đuổi ma quỷ hoặc những điều không mau.
Cây nêu gợi lại câu chuyện cảm động, ý nghĩa
Một số nơi còn rắc bột vôi trắng dưới gốc nêu, tạo thành vòng tròn hoặc hình cánh cung, mũi tên hướng ra phía cổng để xua đuổi tà ma.
Cây nêu ngày Tết không phải là một quy định ngày Tết, song đó là nét đẹp tâm linh, là niềm tin vào chính nghĩa và sự đoàn kết, truyền cảm hứng cho những ngày đầu năm.
