Zen Travel - xu hướng du lịch mới trên toàn cầu

Tại các quốc gia công nghiệp phát triển, ngày càng có nhiều người coi việc tham gia vào các loại hình nghệ thuật mang tính thiền, hay các chương trình du lịch thiền là những hoạt động thiết yếu để giúp họ tiết giảm được áp lực của cuộc sống thường ngày và làm thanh tịnh tâm hồn.Đây cũng chính là lý do mà một vài năm gần đây, loại hình du lịch thiền đã thu hút được lượng khách rất lớn, mang lại cho một số quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan… những nguồn thu khổng lồ. Điều này gợi mở một hướng mới giúp du lịch Việt Nam có thể làm gia tăng tính hấp dẫn của các điểm đến, mở rộng các hoạt động nhằm phục vụ phát triển du lịch thiền, tiến tới xây dựng các chương trình du lịch chuyên biệt mang tính Thiền.

Hướng nghiên cứu này chắc chắn sẽ mang lại kết quả tích cực bởi lẽ việc phát triển du lịch thiền sẽ không chỉ góp phần làm phong phú thêm các loại hình sản phẩm du lịch của Việt Nam mà còn là cách để bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát huy có hiệu quả giá trị của những di sản văn hóa truyền thống có liên quan đến phật giáo.

Triết lý sống của Thiền (Zen)

Thiền là một tông phái thuộc Phật giáo Đại Thừa, khởi nguyên từ một phương pháp tu tập của Ấn Độ giáo và được Phật tổ Thích Ca Mâu Ni sử dụng như một cách thức tư duy để chứng nghiệm chân lý. Thế kỷ 6, vị tổ thứ 28 của phật giáo là Bồ Đề Đạt Ma khi truyền đạo phật từ Ấn Độ sang Trung Hoa đã đưa phép thiền theo. Tại đây, phép thiền và triết lý phật giáo đã hấp thụ nền văn hóa Trung Hoa, kết hợp với những tư tưởng của đạo giáo trở thành một tông giáo lớn.

Tới thời Đường và đầu thời Tống, thiền không chỉ là một tôn giáo phổ biến mà còn trở thành một triết lý sống có ảnh hưởng mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống xã hội Trung Hoa. Đây cũng là thời kỳ thiền tông được truyền sang các nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam (mặc dù trước đó, từ thế kỷ 6, thiền tông đã được truyền sang Việt Nam từ Ấn Độ, nhưng thiền tông Trung Quốc thì phải tới thời kỳ này mới được phổ biến tại Việt Nam).

Khi được truyền sang các nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam, thiền tông nhanh chóng được nhiều người theo. Nhiều dòng thiền mới được thiết lập. Lúc này, thiền đã trở thành một lối tư duy, một triết lý sống có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều mặt của đời sống xã hội.

Cốt lõi của triết lý sống thiền là dựa trên quan điểm về sự hướng nội của mỗi cá nhân. Sống theo triết lý thiền là sống với “cái thực tại”, bỏ đi những căng thẳng, lo âu của quá khứ và tương lai, tập trung vào hiện tại, vào hoạt động đang làm. Hiện nay, giá trị của triết lý sống thiền đã được các nhà tâm - sinh lý học hiện đại chứng minh: Thiền giúp người ta rèn luyện nội tâm, làm chủ các cảm xúc, thư giãn tuyệt đối, từ đó có thể điều chỉnh dòng ý thức và tập trung tư tưởng vào công việc đang làm. Thiền cũng thúc đẩy các cá nhân tham gia nhiều hơn vào các hoạt động mang tính thiền định, giúp con người thoát khỏi những căng thẳng của đời sống thường ngày, tìm ra được những điều chân, thiện, mỹ của thế giới và từ đó có thái độ tốt đẹp hơn với với cuộc sống, với thiên nhiên và với con người.

Zen Travel: Hành trình hướng về tâm mình

Như nói ở phần trên, Zen nhấn mạnh vào năng lực kiềm chế nghiêm ngặt, nhìn sâu vào bản chất của “Tâm” và mọi sự vật tồn tại trên cõi đời này, mô tả trạng thái khi bạn nhận thức được về con người mình, mục đích tồn tại của mình trong cuộc sống nằm ngoài cơ thể vật lý, tương tự với mọi sự vật khác trên thế giới.

Ngày nay, Zen đã dần len lỏi vào từng ngóc ngách của cuộc sống đời thường. Khác với du lịch chánh niệm (mindfulness travel) tập trung vào việc tìm kiếm sự yên bình trong tâm trí, du lịch Zen (Zen travel) không đòi hỏi bạn nhất thiết phải kết hợp với các bài thiền, yoga hay dưỡng sinh mà vẫn có thể đạt đến trạng thái của sự nhận thức đủ đầy.

Bạn chạm đến trải nghiệm du lịch Zen khi được chứng kiến một cảnh tượng phi thường, một điều nằm ngoài dự đoán. Đơn giản như một khung cảnh tự nhiên đẹp đến ngộp thở hay một loài sinh vật quý hiếm, đôi khi du lịch Zen lại gắn trải nghiệm đời sống văn hóa khác với cuộc sống thường ngày của bạn.

Giữa cuộc sống vội vàng muôn điều bộn bề, con người không chỉ tìm đến du lịch để thư giãn đơn thuần mà còn khát khao tìm kiếm những giá trị chân thật của cuộc sống. Và như thế, du lịch Zen ra đời.

Ở Việt Nam, du lịch Zen còn được hiểu là chuyến du lịch để kết nối bên trong của bản thân, là hành trình khám phá những miền đất và lối sống chưa bao giờ bạn biết đến.

Các nghiên cứu

Một số nhà làm du lịch đã tổ chức các chương trình du lịch khai thác các giá trị tốt đẹp của thiền. Họ gọi các chương trình kiểu này bằng rất nhiều tên gọi khác nhau: Zen tour (tour thiền), Spiritual tour (tour tâm linh)... Nội dung của các chương trình này là tổ chức cho khách tham quan các thiền viện, các công trình kiến trúc thiền, tham gia vào cuộc sống, sinh hoạt giống như các thiền sư, thưởng thức, chiêm ngưỡng, cảm nhận những nét đặc sắc của các loại hình nghệ thuật thiền như cắm hoa, trà đạo, bonsai, ngắm hoa, ẩm thực, họa thiền... Khách du lịch trong suốt thời gian tham gia chương trình sẽ hoàn toàn được tách ra khỏi cuộc sống căng thẳng thường ngày. Họ được học, được hiểu về thế giới thiền. Các chương trình du lịch đã nhanh chóng thu hút được sự chú ý của khách du lịch.

Ngoài ra, người ta cũng thấy bóng dáng của một số hoạt động thiền trong các chương trình du lịch thông thường. Ví dụ như trong một hành trình đi bộ (hiking) thông thường, du khách có thể viếng thăm các khu rừng lá đỏ, ngồi lặng lẽ trong các am cỏ, nghe suối chảy róc rách, lắng nghe hơi thở của mình. Hoặc sau một hành trình dài tham quan các ngôi chùa, leo núi, ngắm cảnh, khách du lịch sẽ được ngồi tĩnh lặng bên cạnh những gốc anh đào, uống rượu và ngắm hoa nở.

Thống kê của Tổ chức Du lịch quốc gia Nhật Bản cho thấy, hàng năm, nhờ vào việc tổ chức cho khách du lịch tham gia vào các chương trình du lịch thiền, ngành du lịch Nhật Bản đã thu tới 30 tỷ USD. Các chương trình kiểu này đặc biệt thu hút khách du lịch của các nước Tây Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Á, mặc dù giá của các tour này đều đắt hơn so với các chương trình du lịch thông thường khác. Tiếp sau Nhật Bản, các nhà làm du lịch Trung Quốc, Hàn Quốc và Thái Lan cũng đã bắt tay vào tổ chức loại hình du lịch Thiền và đều thành công. Hiện nay, Trung Quốc nổi tiếng với chương trình du lịch tham quan, tập võ sinh và tìm hiểu về cuộc sống của các thiền sư Thiếu Lâm. Thái Lan thu hút khách du lịch thiền thông qua chương trình “Thailand Zen tour” (đã được Công ty Dịch vụ Du lịch Chợ Lớn giới thiệu tại Việt Nam).

Ở Việt Nam, loại hình du lịch này hầu như chưa được quan tâm đầu tư nghiên cứu phát triển, mặc dầu, có thể thấy rõ tiềm năng để phát triển du lịch thiền của chúng ta rất lớn.

> Đọc thêm nghiên cứu chuyên sâu về Du lịch Bình Thuận