Bóng đè là gì? Giải mã hiện tượng bóng đè khi ngủ

Bóng đè là gì?

Bóng đè là hiện tượng người bệnh cảm thấy đang trong trạng thái tỉnh táo nhưng toàn thân bị tê liệt, không thể cử động được chân tay, giống như đang bị một vật nặng đè lên người. Hiện tượng này thường xảy ra trước khi ngủ hoặc ngay sau khi thức giấc.

Bóng đè lần đầu lần đầu tiện được đề cập đến trong cuốn sách Zhou Li/Chun Gan, một cuốn sách của Trung Quốc về giấc ngủ và giấc mơ. Trong cuốn sách này, tác giả đã đề cập đến nhiều kiểu giấc mơ khác nhau và đã xác định E-meng (giấc mơ bất thần) có nhiều tính chất liên quan đến hiện tượng bóng đè.

Các nhà nghiên cứu hiện tượng bóng đè Brian Sharpless và Karl Dograhmji đã thu thập 118 cách diễn đạt khác nhau trên khắp thế giới mô tả về trải nghiệm bị bóng đè. Người Đức có cụm từ "hexendrücken" - bị phù thủy đè, và từ "alpdrücken", bị tiên đè. Truyện cổ Na Uy có từ "svartalfar"- chỉ các vị tiên độc ác bắn người ta bằng những mũi tên tê liệt trước khi đậu lên ngực nạn nhân.

Người Nhật có từ "kanashibari", với ý chỉ bị trói chặt một cách kỳ lạ bởi một sợi dây kim loại vô hình. Ở nhiều nơi tại Thụy Sĩ người ta nói về "tchutch-muton", một bà tiên ác mộng xấu xa thường cải trang thành một con cừu đen. Người Kurd dùng đến từ "Mottaka", một linh hồn độc ác làm người ta ngạt thở trong đêm khuya.

Bóng đè xuất hiện như thế nào?

Tại Moscow (Nga), một người phụ nữ mơ màng trong giấc ngủ sau khi chơi trò Pokemon Go trên điện thoại. Đêm đó, cô đã bất chợt thức giấc vì ngực bị đè mạnh. Cô kể lại rằng cô đã nhìn thấy một con Pokemon có kích cỡ lớn tấn công mình. Hoảng loạn nhưng không thể nói được, cô vật lộn với con sinh vật đó trong khi người bạn trai ngủ mê mệt ngay bên cạnh không biết gì. Cuối cùng, cô cũng vùng dậy được sau khi con Pokemon biến mất.

Vô cùng sợ hãi, cô đã đến báo cảnh sát về vụ tấn công, tuy nhiên các cảnh sát cho rằng cô đang bị hoang tưởng. Sau đó, tin tức về vụ trình báo cảnh sát của cô đã trở thành một câu chuyện hài hước lan truyền trên các trang mạng xã hội và, được nhiều tờ báo lá cải quốc tế đăng lại.

Các chuyên gia giải thích về vụ bị Pokemon tấn công vào ban đêm của người phụ nữ này là một biểu hiện của hiện tượng bóng đè. Ngoài việc không thể cử động được, khoảng thời gian bị tê liệt khi tỉnh giấc này thường đi kèm với các ảo giác đa chiều. Các ảo giác này thường là cảm giác bị một kẻ nào đó ghì chặt xuống khi đang ngủ. Kết quả là, những hình ảnh tưởng tượng trong giấc mơ có thể xâm nhập vào hiện thực khi bạn đã tỉnh giấc.

Tương tự như người phụ nữ ở Moscow, một người đàn ông ở Anh đã từng nhìn thấy một nhân vật ngồi lên người ông, đi kèm với cảm giác đè chặt và bị tê liệt trong khi ngủ. Ông tỉnh dậy giữa đêm, không cử động được, cảm thấy có ai đó ngồi trên người mình, chặn hơi thở ông lại.

Người đàn ông này cho rằng, ông đã nhìn thấy phù thủy Bridget Bishop hoặc một người nào đó có hình dáng trông giống cô ta, đang ngồi trên bụng của ông. Sau đó, người này đã đặt cánh tay chặn cổ họng của ông khiên ông gần như ngạt thở. Lúc đó, cơ thể ông gần như bị tê liệt, chẳng có chút sức mạnh nào để tự vệ.

Phù thủy Bridget bị hành quyết bằng phương thức treo cổ. Bà trở thành nạn nhân đầu tiên mất mạng trong cơn sốt tiêu diệt phù thủy Salem. Tuy nhiên, các căn cứ mà người đàn ông này đưa ra không đủ để kết luận phù thủy là người đã gây ra hiện tượng này. Những cơ chế tâm lý chính xác gây ra tình trạng tê liệt toàn thân khi ngủ của ông cũng tương tự với hiện tượng bóng đè của người phụ nữ ở Moscow.

Chuyên gia giải mã hiện tượng bóng đè là gì?

Quay trở lại trường hợp của người phụ nữ ở Moscow. Tại sao ảo giác này lại xuất hiện dưới hình dạng con Pokemon mà không phải các sinh vật khác? Trong thực tế, sự liên hệ giữa trò chơi điện tử và các giấc mơ là một trong những lĩnh vực nghiên cứu được ghi chép khá đầy đủ trong các trải nghiệm chủ quan của người ngủ mơ.

Năm 2000, một nhóm các nhà nghiên cứu tại Trường Y Havard đã báo cáo về những người chơi trò chơi điện tử xếp gạch Tetris thường liên tục nói họ thấy những "hình ảnh thôi miên" liên quan đến trò chơi. Họ thấy những hình ảnh của các khối gạch đang rơi trước khi chìm vào giấc ngủ. Kết quả tương tự cũng được ghi nhận ở những người chơi các trò chơi điện tử khác như trò chơi trượt tuyết, mê cung ảo, và thậm chí cả trò chơi Doom.

Những bằng chứng này đã cho thấy, những gì xảy ra trong đời sống hàng ngày sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giấc mơ của chúng ta. Và ngược lại, giấc mơ có vai trò "củng cố" ký ức trong đời sống của ta khi thức. "Củng cố" là cụm từ chỉ quá trình tăng cường và tăng sức mạnh của những ký ức mới có.

Rất nhiều thí nghiệm cho thấy những người được giao những nhiệm vụ liên quan tới trí nhớ thường thực hiện nhiệm vụ tốt hơn nếu họ được ngủ sau khi học. Có vẻ như mặc dù sau khi chúng ta trải qua quá trình học, trí não ta có thể vẫn sử dụng giấc ngủ như một không gian tập dượt để tập luyện giải quyết lại vấn đề.

Về việc không thể chống cự được mỗi khi bị bóng đè, giới chuyên gia giải thích rằng khi chúng ta mơ, hành động của ta bị giam cầm trong sự tưởng tượng của mình. Tất cả chúng ta đều có một cơ chế an toàn sẵn trong cơ thể, nó giống như một chiếc cầu dao điện, sẽ báo hiệu cho não bộ khi cơ thể gặp nguy hiểm. Tuy nhiên, cơ chế này lại khiến chúng ta không thể hành động theo những gì xảy ra trong giấc mơ. Ví dụ khi bạn bị một con quái vật đuổi theo trong mơ, bạn sẽ không bật dậy và chạy đâm đầu vào tường phòng ngủ.

Giải mã hiện tượng bóng đè ở chuột

Nhiều bằng chứng về hiện tượng bóng đè được thu thập từ các thí nghiệm về hành vi của não bộ ở những chú chuột đang ngủ. Thí nghiệm trên chuột mang lại cho các nhà khoa học nhiều ưu - nhược hơn so với việc thí nghiệm thực hiện trên con người.

Thế nhưng mặt khác thì rõ ràng ta không thể "hỏi" chuột xem chúng mơ thấy gì, vì thế các nhà khoa học buộc phải suy đoán chính xác xem liệu tác động của điện cực có thể liên quan đến các trải nghiệm hiện tượng học ra sao.

Trong một thí nghiệm, một nhóm nhà nghiên cứu tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đấu các điện cực trực tiếp vào phần hồi hải mã của não chuột. Ở cả chuột và người, hồi hải mã là một phần của bộ não, nó liên quan đến cách chúng ta tạo ra ký ức về không gian vật lý. Điện cực cho phép các nhà nghiên cứu quan sát hoạt động thần kinh theo thời gian thực của các tế bào đặc thù trên hồi hải mã và ghi nhận bất cứ khi nào các tế bào được kích hoạt.

Khi các chú chuột được kết nối với dây điện, chúng được học cách định hướng trong một mê cung thực để tìm ra thức ăn. Sự thể hiện của hoạt động điện cực trên hồi hải mã có thể liên kết với vị trí của chú chuột ở những khu vực đặc thù trong mê cung. Sau khi các chú chuột đã tìm hiểu về mê cung, các nhà khoa học để các điện cực tiếp tục ghi nhận khi chuột bắt đầu chìm vào giấc ngủ. Khi chuột đã ngủ, các tế bào trong hồi hải mã sẽ bật sáng với hoạt động tìm đường trong mê cung.

Chúng ta không thể hỏi chuột là chúng đang trải qua điều gì, nhưng kết quả cho thấy các chú chuột có lẽ đang tìm đường trong mê cung khi ngủ mơ và đi tìm thức ăn như đã học trước khi ngủ. Một giới hạn ở đây là không có công trình nào chứng minh được liên hệ giữa giấc mơ và ký ức. Giấc mơ tự nó có thể không giúp ký ức được tăng cường đậm nét hơn, nhưng có thể là một loại hiệu ứng phụ của quá trình củng cố ký ức.

Nếu bạn từng gặp phải gặp hiện tượng bóng đè ngủ thì cũng đừng quá lo lắng, hoảng loạn. Có thể, ảo giác đáng sợ mà chúng ta gặp phải không chỉ là hiện tượng thông thường, mà nó còn có thể cho ta thêm một cửa sổ thú vị để nhìn vào tính chất của giấc ngủ.

> Đọc tin mới nhất hôm nay

> Cập nhật thông tin mới nhất về du lịch

Bài liên quan

Sự khác biệt trong giấc ngủ của người giàu và người nghèo

Giấc ngủ trưa của trẻ có thực sự cần thiết?

Đi ngủ trước và sau 11 giờ đêm quyết định bạn sống đời thành công hay tê liệt