Chúng ta đang du lịch hay chỉ đổi địa điểm chụp ảnh?

"Tách! Tách! Khoan, tấm này không đẹp. Đổi đi!”

Chụp chỗ này nhanh để mình còn sang đằng sau nữa.”

Tôi nghe quanh mình rộn ràng tiếng máy ảnh, tiếng hò nhau í ới, tiếng chê bai tay nghề chụp ảnh của các bạn trẻ đang du lịch cùng nhau. Cảnh tượng này gián đoạn giây phút tôi miên man thả hồn giữa Đại Nội ở xứ Huế mộng mơ. Thế rồi tôi chợt nghĩ:

Câu hỏi kia cứ réo rắt trong tôi suốt cả hành trình ở Huế cho đến lúc trở về. Rằng những suy nghĩ khó chịu của tôi có chính đáng chăng, hay tôi chỉ đang ép chính kiến của mình vào hành động của người khác rồi đau đáu, bực dọc khi kết quả không giống ý mình...

Từ hôm ấy, tôi có vô tình lướt qua vài trang tin tức và bắt gặp được những dòng cảm xúc tương tự cái khó chịu mà tôi trải qua ở Huế. Đối diện với vấn đề chụp ảnh quá nhiều khi đi du lịch, cộng đồng để lại những dòng bình luận đại loại như : "Đi chơi hay đi tìm đồ cúng mạng xã hội?", "Chả hiểu giới trẻ ngày nay nghĩ gì, suốt ngày chỉ mê chụp choẹt...", "Hở ra là chụp"...  

Hơn cả những gì tôi nghĩ, đó là những cảm giác tiêu cực đến tột cùng khi vấn đề trên không được đặt ra để tranh luận, mà người đời đa phần chỉ đả kích nó bằng những ngôn từ có sức nặng và sức sát thương không hơn không kém gạch đá. Dễ dàng để nhận thấy, đối tượng chịu “hứng gạch” nhiều nhất ở đây chính là thế hệ trẻ. Vì sao?

Có thể thấy, "triều đại" check-in ra đời sau quá trình thai nghén của một kỷ nguyên công nghệ mới, mà căn nguyên cụ thể là sự hình thành của mạng xã hội - một sân chơi mà hầu như người trẻ nào cũng đã, đang hoặc sẽ tham gia. Sự ra đời của mạng xã hội đẩy con người đi nhanh hơn. Không cần những lá thư tay… rã cổ tay, những cuộc gọi mà người bấm máy phải tặc lưỡi vì cước phí, cũng không còn những cách trở xa xôi khiến người ta không biết người thân sống thế nào - mạng xã hội giải quyết tất những nhu cầu ấy. Thế nên không lạ khi thế hệ trẻ năng động với nhịp sống hối hả, vội vàng như hiện nay lại thân thiết với mạng xã hội tới vậy.

Mạng xã hội cũng là một công cụ để sẻ chia. Nhưng nếu nhu cầu sẻ chia bị “lạm phát” thì nói một cách không mấy dễ nghe, mạng xã hội sẽ biến thành sàn diễn khoe khoang. Người trẻ dễ phụ thuộc vào những like, share, những comment và không ngừng "tranh đấu" để giành giật sự chú ý từ phía cộng đồng mạng - bằng những bức ảnh du lịch đẹp, những dòng trạng thái sâu sắc (hoặc có vẻ sâu sắc), những video dàn dựng công phu... Chính vì khát khao sẻ chia đôi khi lên đến đỉnh điểm ấy, "triều đại" check-in khi du lịch ra đời. Khoan bàn đến tốt xấu, mà trước hết phải công nhận rằng vấn đề này đã và đang dấy lên nhiều tranh cãi. Câu hỏi đặt ra ở đây: Chúng ta có đang công tâm khi kịch liệt phê phán người trẻ, hay chỉ đang ích kỉ nhìn nhận vấn đề theo quan điểm bản thân?

     Hậu quả khó lường từ những đôi tay quên điểm dừng

Trước khi đi đến kết luận cho câu hỏi trên, tôi sẽ bóc tách nó theo nhiều khía cạnh khác nhau và trước hết là tiêu cực. Để tôi ví dụ một trường hợp: Chúng ta có một người bạn là A. Mỗi lần du lịch với A, bạn sẽ thấy A sốt vó tải hết ứng dụng chỉnh ảnh, rộng tay mở ví mua quần áo chỉ để… chụp hình cho đẹp khi đi du lịch. Thay vì dành thời gian dành trải nghiệm, tận hưởng cảm giác bè bạn vui vầy tại những vùng đất mới thì A chuyên chú chụp 1000 tấm hình mà đôi khi 999 tấm còn lại, A không ưng. Trở về phòng khách sạn, trong khi chúng bạn quây quần bên boardgame, BBQ… thì A cặm cụi chọn ảnh, chỉnh ảnh, đăng ảnh và thấp thỏm… đợi like! Chúng ta có thể đã bắt gặp rất nhiều A như thế trong cuộc đời, mà cũng có thể là chúng ta là A - vô tình phí phạm chuyến du lịch vì tuyên ngôn “Đi đến đâu, chụp đến đó”. Đôi tay A không thể rời khỏi camera và những thanh kéo - cắt ảnh thần kì nên sau đó, kí ức của A về chuyến du lịch trống rỗng và nhợt nhạt, trừ số thả tim mà A nhận được từ bức ảnh nọ thì lại rõ nét hơn cả. 

Cũng có những đôi tay quên điểm dừng khác đã gây nên bao hiểu lầm đáng tiếc khiến một địa điểm, một đơn vị du lịch mang tiếng "treo đầu dê, bán thịt chó". Ý tôi muốn nói về những hình ảnh bầu trời Fansipan vàng rực đến lạ kỳ và biển Quy Nhơn xanh đến khó tin; rồi chim mòng biển vốn chỉ sống ở biển khơi lại đột ngột "bay" về vùng núi non sâu trong đất liền như Ninh Bình; rồi khinh khí cầu "tự tạo" trên nền trời Việt Nam hay Đà Nẵng và Vịnh Hạ Long "về chung một nhà"... Những hình ảnh ảo mộng ấy quả thật đẹp mắt và tưởng chừng như vô hại, nhưng lại vô tình truyền bá sai thực tế ở các điểm đến và gây nhiễu thông tin về du lịch.

Đối mặt với những bạn trẻ như A và những hình ảnh lệch lạc ấy, tôi thoáng chút không hài lòng về thái độ chăm chăm check-in khi đi du lịch, quá tay với phần mềm chỉnh ảnh cũng như tư tưởng biến chuyến du lịch thành cần câu like. Nói đi cũng phải nói lại, tôi thấy mình cần có góc nhìn đa chiều và khách quan hơn với hiện trạng trên. Từ đó, tôi lại nhận ra rằng việc du lịch mà chỉ tập trung chụp hình cũng… không hẳn là xấu xí lắm!

Du lịch chỉ để chụp ảnh cũng đâu đến nỗi nào

Giờ đây, vệc tạo ra một tấm hình đẹp không còn phức tạp như ngày trước - thời đại mà người ta phải dùng đến công nghệ tráng phim và phải mất mấy ngày cho một tấm hình hoàn thiện, chứ chưa biết có đẹp hay không. Bạn có thừa nhận rằng đôi khi, việc chụp ảnh khiến ta vô tình khám phá ra chất nghệ sỹ trong mình? Bên cạnh đó, việc đứng trước sự lộng lẫy của cảnh sắc tự nhiên và nảy sinh tâm lý muốn giữ lại khoảnh khắc ấy mãi trong một bức hình cũng là điều dễ hiểu. Chăm chỉ chụp hình ở đa dạng cảnh quan, điều kiện tự nhiên khác nhau… còn là cơ hội luyện tập, nâng cao kĩ năng cho những bạn đam mê nhiếp ảnh - một điều đáng khen, đáng khích lệ hơn là chỉ trích. 

Ngoài ra, những tấm ảnh du lịch đẹp đẽ được đăng tải trên mạng xã hội sẽ đóng vai trò khá quan trọng trong việc quảng bá du lịch. Như đã đề cập ở trên, khi việc chia sẻ hình ảnh, thông tin, cảm nhận... về các chuyến đi trên mạng xã hội dễ dàng hơn bao giờ hết, thì việc các blogger hoặc một bạn trẻ bất kì đăng tải những hình ảnh du lịch đẹp mắt cũng khiến điểm đến ấy ít nhiều được "thơm lây". Giả sử một ngày đại dịch lùi xa, các bức hình nghìn like ấy được tôn vinh trở lại thì chẳng phải đã bẩy một đòn mạnh cho công cuộc kích cầu du lịch hay sao? 

Tôi không bênh vực cho hội cuồng chụp ảnh du lịch, vì rõ ràng ở những lời đầu tiên, tôi có chút hoài nghi về tính tốt - xấu của vấn đề này. Thực ra, tôi cho rằng điều gì cũng có nhiều mặt, và chúng ta không thể phủ nhận mặt tích cực chỉ để thổi bùng lên những luồng chỉ trích “cho thỏa dạ”; cũng không thể khen mãi một câu chuyện mà rõ ràng bạn biết đâu đó vẫn có những hệ lụy tiềm ẩn.

Từ đây, tôi đúc kết rằng vấn đề không nằm ở việc chụp ảnh, mà là về lượng và chất. Để có thể thỏa mãn cả niềm ham thích chụp ảnh và có thêm thời gian để thực sự du lịch, ta nên định sẵn kế hoạch thật khoa học rằng ta muốn chụp gì, đến nơi đó thì cần trang phục gì và quan trọng hơn cả: Khung thời gian nào là dành cho chụp ảnh, khung nào là dành cho trải nghiệm. Hai “đứa” này nên được quan tâm như nhau, để ai cũng có thể tận hưởng kỳ nghỉ một cách trọn vẹn. Khi ta cân bằng được lượng của của các bức hình, thì chất của hành trình du lịch cũng được nâng cấp.

Riêng với các travel blogger, các KOLs về du lịch mà nói thì việc chụp nhiều ảnh khi đi du lịch không làm giảm chất lượng chuyến đi của họ, mà ngược lại. Công việc của họ là miệt mài ghi lại những chuyến hành trình của mình và phải làm cho chúng cuốn hút nhất để kích thích tinh thần muốn được xê dịch cho người xem. Một lần nữa, mong bạn hãy trung thực thừa nhận rằng bao giờ nhìn vào hình ảnh chỉn chu, bắt mắt thì bao giờ cũng thích hơn mà, đúng không? Đối với họ, mục đích của chuyến đi là chụp được nhiều ảnh và hiệu chỉnh chúng sao cho mãn nhãn - đó là một phần công việc của giới này. Họ hoàn thành tốt công việc của mình, họ cảm thấy chuyến đi thế là đủ ý nghĩa rồi… thì tại sao chúng ta phải chỉ trích? Thật bất công khi trói họ vào quy chuẩn trải nghiệm của bất kì ai trong số chúng ta. 

Còn với một bộ phận khác, miệng liên tục bảo sẽ thưởng ngoạn đó đây nhưng tay miệt mài “cà” ảnh, đầu nhanh nhẹn tính like thì có bị cộng đồng phê phán cũng là điều dễ hiểu - vì sai mục đích của chuyến du lịch mà họ tuyên bố ban đầu. Thói nói một đằng, làm một nẻo có đáng khen bao giờ...

Cuộc sống muôn hình vạn trạng này đã tạo ra vô vàn cá tính và quan điểm khác nhau. Có người thích đi du lịch vì thích chụp hình, có người rong ruổi đó đây vì muốn tận hưởng, và có người muốn được cả hai. Cá nhân tôi thấy rằng dù cho mục đích và cách nhìn nhận về “du lịch” có khác biệt ở mỗi người, nhưng cũng không vì thế mà bài trừ, chê trách quan điểm của người khác. Thế giới đã và đang vận động theo xu hướng tôn trọng bản sắc hơn là việc đồng bộ hóa suy nghĩ của nhân loại. Thế nên trước khi đánh giá bất kỳ điều gì, hãy đứng trên lập trường, hoàn cảnh... của người khác mà đưa ra quyết định. 

Mục đích, ý nghĩa chuyến đi của mỗi người sẽ khác nhau. Chúng ta không thể bảo một người xem việc chụp ảnh thật nhiều khi đi du lịch làm lẽ sống thôi đừng chụp nữa - chỉ vì chúng ta không thích thế, và ngược lại. Chất lượng của chuyến đi của họ cũng sẽ do họ quyết định, cảm nghiệm sau cùng chứ không phải chúng ta. Thay vì nắn người khác vào quan điểm bản thân, có lẽ chúng ta cần học cách tôn trọng sự khác biệt trước đã.