Đừng coi thường 'Hội chứng trầm cảm hậu du lịch'

Hội chứng trầm cảm hậu du lịch là gì?

Post-vacation blues - Hội chứng trầm cảm sau khi trở về nhà từ một chuyến đi (du lịch hoặc đến một nơi nào đó trong một khoảng thời gian). Nó còn được gọi là post-holiday blues hay post travel depression (PTD).

Trầm cảm hậu du lịch cũng là một nhánh của trầm cảm, song không phải là một rối loạn tâm lý lâm sàng). Những dấu hiệu cho thấy bạn bị trầm cảm hậu du lịch gồm:

• Cơ thể mệt mỏi
• Cảm giác buồn bã và cô đơn, tụt mood
• Cảm thấy thiếu năng lượng
• Tâm trạng cáu kỉnh
• Lo lắng
• Khó tập trung
• Mất ngủ
• Cảm giác bản thân vô dụng hoặc tội lỗi
• Cảm thấy mất đi hứng thú làm những việc mà bình thường người đó rất tận hưởng

Post-travel depression khác trầm cảm lâm sàng vì nó chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, các triệu chứng trên sẽ có thể mãnh liệt hơn, tỉ lệ thuận với độ dài, sự thích thú... của chuyến đi.

Theo số liệu từ Liên minh quốc gia về bệnh tâm thần (National Alliance on Mental Illness - NAMI) có đến 64% người tham gia nói rằng họ bị ảnh hưởng bởi chứng trầm cảm hậu du lịch, kỳ nghỉ. Theo họ, cảm giác này thường bị kích hoạt bởi những căng thẳng liên quan đến khả năng tài chính, chuyện tình cảm và căng thẳng về thể chất.

Mặt khác, động cơ "vừa trải qua một trong những cảm giác tuyệt vời nhất trong năm, sau đó lại phải trở về với cuộc sống thường nhật" khiến họ gặp trầm cảm hậu du lịch.

Tại sao ta trải nghiệm nỗi buồn bã sâu sắc sâu chuyến đi?

1. Có khá ít nghiên cứu tâm lý được thực hiện trên hội chứng trầm uất sau một chuyến đi, nhưng rất nhiều chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý cho rằng thủ phạm chính gây nên loạt cảm giác này chính là adrenaline (được sản xuất khi cơ thể sợ hãi, tức giận hay thích thú, làm cho nhịp tim đập nhanh hơn và cơ thể bắt đầu vào "mode" tìm cách sinh tồn).

Theo Dr. Eileen Kennedy từ Đại học Princeton, việc hóc-môn căng thẳng đột ngột giảm sau một kế hoạch hoặc sự kiện quan trọng (như khi ta dồn nhiều tâm sức để chuẩn bị cho các bữa tiệc cưới, các sự kiện quan trọng hoặc cho một kì nghỉ lễ) có tác động đáng kể đến tâm lý.

Hóoc-môn căng thẳng adrenaline không phải là tác nhân duy nhất. Sự xuất hiện của hiệu ứng tương phản (Contrast Effect) cũng làm người ta buồn bã cực kì sau một chuyến đi.

Đây được hiểu như một dạng nhận thức mà ở đó, ta đánh giá một sự vật, đối tượng nào đó thông qua việc nhìn thấy sự tương đồng và khác biệt, sự so sánh với các đối tượng, sự vật xung quanh ta. Sau khi trở về từ một chuyến đi, bộ não phải khôi phục và điều chỉnh những trải nghiệm khác nhau giữa nơi vừa đến và cuộc sống thường ngày. Trải nghiệm, giờ sinh hoạt, đối tượng ta gặp... trong chuyến đi và đời thực đa phần khác nhau, làm cho hiệu ứng tương phản càng cao.

2. Nhiều người thường bước vào kì nghỉ như một cách để đối phó với những tình huống căng thẳng trong cuộc sống (thất tình, bất mãn trong công việc, gây gổ trong gia đình....). Đi du lịch ở đây trở thành “đi trốn”, bỏ lại cuộc sống bình thường sau lưng những vấn đề cơ bản mà họ không muốn hoặc không thể giải quyết - dường như trùng khớp với cơ chế phòng vệ tâm lý. Với động cơ này, chuyến du lịch không đơn thuần mang mục đích khám phá, giải trí... mà là một chuyến “làm mới” lại bản thân, để có thời gian riêng suy nghĩ về cảm xúc cá nhân...

Việc phải giả vờ vui vẻ hạnh phúc để trải qua một kì nghỉ cũng có thể khiến ta kiệt quệ sau khi trở lại và đối diện với những việc mà ta cố né tránh.

3. Lịch trình trong kì nghỉ dường như khiến ta phải thay đổi đồng hồ sinh học, có thể thiếu đi những giấc ngủ ngon/ ăn nhiều món không lành mạnh/ vui chơi thâu đêm... Ngủ ít có thể dẫn đến căng thẳng, stress về sau.

4. Không chỉ du lịch, những người trở về sau khi ở nước ngoài một khoảng thời gian dài (vì nhiều lý do) có lẽ cũng sẽ trải qua một trải nghiệm gọi là “sốc văn hoá ngược”. Họ sẽ phải làm quen lại với những thói quen phù hợp với văn hoá nơi họ trở về, đôi khi, người ta ra đi chỉ để học về những điều mà họ nghĩ rằng họ hiểu rất rõ. Có những điều mà trước khi rời khỏi quê hương, họ nghĩ rằng nó vốn dĩ bình thường, và cảm giác sốc văn hoá ngược sẽ giúp họ dần tìm lại thói quen cân bằng lại bản thân của họ hiện tại ở nơi mà họ từng nghĩ rằng bản thân hiểu rất rõ.

Đối với những người mới lần đầu bước đến một đất nước mới, có lẽ họ sẽ mất vài ngày hoặc một thời gian rơi vào trạng thái trầm uất và không muốn rời khỏi nhà, thiếu đi động lực để giao tiếp với người khác và dường như gặp khó khăn với việc bắt đầu một ngày khác lạ. Đây còn được gọi là Relocation Depression - cơn trầm uất khi dời đến một nơi ở mới.

Làm sao thoát trầm cảm hậu du lịch?

1. Dọn dẹp nhà cửa trước khi đi lên đường: Cảm giác bước về nhà và trước mặt là hàng tá những thứ bừa bộn mà ta bỏ lại trong lúc sắp xếp vali không tuyệt vời tí nào. Một căn nhà gọn gàng, đâu ra đó sẽ như lời “chào mừng trở về nhà” - chứ không phải là “chào mừng trở lại với địa ngục”, khiến gia chủ thêm mệt mỏi.

2. Nếu có thể, hãy dành một ngày nghỉ sau chuyến đi trước khi trở lại làm việc hoặc học tập. Điều này giúp bạn dần làm quen lại với nhịp sống thường ngày, dọn dẹp, nghỉ ngơi để làm quen lại với múi giờ.

3. Liên lạc với người thân và bạn bè, cùng họ kể về những trải nghiệm bạn vừa trải qua. Việc chia sẻ và kết nối lại với bạn bè bên cốc cà phê ở góc phố có thể giúp bạn nhanh chóng lấy lại cảm giác thân thuộc của cuộc sống thường ngày.

4. Chia sẻ những hình ảnh và tâm sự sau chuyến đi vào những trang nhật ký hoặc trên mạng xã hội. Đó có lẽ là lí do mà nhiều người viết trạng thái trên mạng xã hội, kể về những câu chuyện, những chuyến đi của mình - một cách để giải tỏa cảm xúc.

Việc trải qua cảm giác buồn bã, mệt mỏi và chán chường sau một kì nghỉ là một cảm giác bình thường, có thể xảy ra với bất kì chuyến đi nào. Để bản thân không rơi vào trạng thái trầm uất, hãy đặt việc nghỉ ngơi lên hàng đầu và cho bản thân một khoảng không gian - thời gian đủ để điều chỉnh lại cảm xúc sau khi trở về nhà.

Nguồn tham khảo:

National Alliance on Mental Illness. Mental health and the holiday blues. Published November 19, 2014

Các bài viết về post-travel blues từ Verywellmind, Webmd, Healthline, Psycom

Bài liên quan

Tiểu thuyết Số đỏ chuẩn bị 'vi vu trời Âu' ở Đức

Vì sao người Nhật rủ crush đi bộ để 'khui' bản chất thật?